Page 8
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
INTERNET-KOMMUNIKACIYANÍŃ PR MENEN BAYLANISI
HÁM ONIŃ TÚRLERI
Esengeldieva Asem Yuriy qızı
Qaralpaq mámleketlik universiteti studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15848323
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 05-Iyul 2025 yil
Ma’qullandi: 07-Iyul 2025 yil
Nashr qilindi: 09-Iyul 2025 yil
Bul maqalada internet-kommunikaciya hám tiykarǵı
qásiyetleri haqqında sóz baradı. Sonday-aq, internet
kommunikaciyanıń PR menen baylanısı hám onıń túrleri
úyrenilgen. Internet-kommunikaciya qurallarınıń PR
tarawında qollanıwdıń abzallıǵı hám imkaniyatları
analizlengen.
KEYWORDS
internet-kommunikaciya,
PR,
elektron pochta, tez xabar
almasıw (instant messaging),
videokonferenciya, multimedia..
Internet-kommunikaciyanın tiykarǵı ózgeshelikleri onıń dástúriy kommunikaciya
usıllarınan ayırmashılıǵın támiyinleydi hám oniń jámiyettegi ornın bekkemleydi. Ásirese, ǴXQ
hám jámiyetshilik penen baylanıslar (PR) tarawında internettıń kirip keliwi hár tárepleme
rawajlanıwǵa imkaniyat jarattı. Tómendegi ózgeshelikler internet-kommunikaciyanıń
áhmiyetin kórsetedi:
Internet-kommunikaciyanıń en áhmiyetli qásiyetlerinen biri – onıń tezligi. Internet
arqalı jiberilgen maǵlıwmatlar derlik tez jetip baradı. Elektron pochta, tez xabar almasıw
(instant messaging), videokonferenciyalar sıyaqlı qurallar járdeminde paydalanıwshılar bir-
birine bir neshe sekund ishinde xabar jetkeriwi múmkin. Bul, ásirese, isbilermenlik hám
bilimlendiriw tarawlarında ayrıqsha áhmiyetke iye, sebebi maǵlıwmatlardı jedel almasıw
waqıttı únemlewge járdem beredi.
Internet-kommunikaciya global xarakterge iye. Bul, yaǵnıy paydalanıwshılar dúnyanıń
qálegen noqatınan bir-biri menen baylanısta bolıw imkaniyatına iye. Geografiyalıq
sheklewlerge qaramastan, paydalanıwshılar bir-biri menen túrli kommunikaciya
platformalarında (máselen, Skype, WhatsApp, Zoom hám t.b.) ansat hám tez baylanısta boliwi
múmkin. Bul qásiyet internet-kommunikaciyanı xalıqaralıq baylanıslar, biznes hám siyasatta
júdá paydalı etedi.
Internet-kommunikaciya interaktiv ózgeshelikke iye bolıp, paydalanıwshılar arasında
eki tárepleme baylanıstı ámelge asırıw imkaniyatın beredi. Máselen, sociallıq tarmaqlarda
(Facebook, Twitter, Instagram hám basqalar) paydalanıwshılar tek ǵana maǵlıwmatlardı
tarqatıw menen sheklenip qalmastan, al basqa paydalanıwshılar menen pikir alısıw, pikirler
jazıw, layk qoyıw hám basqa túrdegi interaktiv is-háreketlerdi ótkeriw imkaniyatına iye.
Page 9
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
Internet-kommunikaciyanın jáne bir áhmiyetli ózgesheligi oniń multimedia
imkaniyatları esaplanadı. Internet arqalı paydalanıwshılar tek ǵana tekstli xabarlar emes, al
súwretler, audio hám video materiallar menen de almasadı. Bul, ásirese, bilimlendiriw,
marketing, reklama hám kewilashar tarawlarda nátiyjeli qollanıladı. Mısalı,
videokonferenciyalar, prezentaciyalar, onlayn sabaqlar hám basqa da multimedia quralları
arqalı maǵlıwmatlardı nátiyjeli usınıw múmkin.
Internet-kommunikaciyanıń jáne bir ózgesheligi - bul anonimlik hám jekelikti saqlaw
imkaniyatı. Ayırım jaǵdaylarda paydalanıwshılar internet arqalı baylanısta bolǵanda óz jeke
maǵlıwmatların járiya etpey, anonim qalıwı múmkin. Bul ózgeshelik internetti kóplegen
paydalanıwshılar ushın qáwipsiz hám qolaylı baylanıs quralı sıpatında usınadı. Biraq, sonıń
menen birge, anonimliktiń ayırım unamsız tárepleri de bar, máselen, jalǵan maǵlıwmatlar
tarqatıw yamasa kiberhújimler.
Internet-kommunikaciya búgingi kúnde dúnya boylap adamlarǵa tez hám ańsat
baylanısta bolıw imkaniyatın jaratadı. Onıń tiykarǵı ózgeshelikleri onıń nátiyjeliligin, keń
qamtılıwın hám paydalanıwshılarǵa usınıp atırǵan imkaniyatların belgileydi. Internet barlıq
tarawlarǵa jańa imkanıyat esiklerin ashtı Ásirese, PR tarawı internet arqalı óz wazıypasın hár
tárepleme nátiyjeli ámelge asırmaqta. Bul bólimde internet-kommunikaciyanın en áhmiyetli
ózgesheliklerin tolıq talqılaymız.
Globallıq
– internet-kommunikaciya bir neshe millet, mádeniyat hám regionlardı óz-ara
baylanıstıratuǵın global tarmaq. Internet járdeminde paydalanıwshılar óz xabarların bir
minutta dúnyanıń basqa bólimindegi adamǵa jetkeriwi múmkin. Bul, óz gezeginde, xalıqaralıq
kólemde jańalıqlardı tez tarqatıw, sociallıq tarmaqlarda global dodalawlarǵa qosılıw hám
aralıqtan turıp islew imkaniyatların beredi. Máselen, internet arqalı sociallıq tarmaqlarda
paydalanatuǵın adamlar pútkil dúnyadan jańa málimlemelerdi úyreniwi hám pikir alısıwı
múmkin. Sonıń menen birge, onlayn biznes hám xızmetler globallasıwdı tezlestiredi, sebebi
kompaniyalar óz ónim hám xızmetlerin dúnya boylap usınıs etiwi múmkin.
Tezlik –
internet-kommunikaciyanın jáne bir tiykargı ózgesheligi - bul oniń operativligi
esaplanadı. Internet arqalı xabar jiberiw hám alıw procesi derlik demde ámelge asadı. Bul
tiykarınan elektron pochta, messendjerler, onlayn chatlar, videoqońırawlar sıyaqlı
kommunikaciya qurallarında óz kórinisin tabadı. Internet kommunikaciyasınıń bul
ózgesheligi biznes proceslerin tezlestiriw, informaciyanı jedel tarqatıw hám adamlar arasında
óz-ara tásirlesiwdi jáne de nátiyjeli etiw imkaniyatın beredi. Mısal ushın, onlayn bizneslerde
qarıydarlar menen jedel baylanıs ornatıw, sawdanı ámelge asırıw hám shaǵım yamasa
usınıslarǵa jedel juwap beriw processleri nátiyjeli hám tez boladı.
Multimedia imkaniyatlar
– internet-kommunikaciya bir neshe túrde ámelge asırılıwı
múmkin: tekst, dawıs, súwret hám video. Bul hár túrli formattaǵı maǵlıwmatlar arqalı xabar
jiberiw hám alıw imkaniyatın beredi. Internet-kommunikaciya texnologiyaları
paydalanıwshılarǵa multimodal baylanıstı usınadı, yaǵnıy tekstli xabarlar menen birge
súwretler, videolar, audiojazıwlar hám hátte interaktiv kontentten de paydalanıw múmkin.
Máselen, videokonferenciyalar arqalı tek sóylesiw emes, al vizual maǵlıwmatlardı (slaydlar,
grafikler) da kórsetiw múmkin. Bul imkaniyatlar ilimiy konferenciyalar, onlayn bilimlendiriw,
biznes ushırasıwlarında qollanıladı hám kommunikaciyanı jáne de interaktiv hám nátiyjeli
etedi.
Internet-kommunikaciya eki tiykarǵi túrde ámelge asırıladı:
asinxron
hám
sinxron
.
Page 10
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
Asinxron kommunikaciya: Bul túrdegi kommunikaciyada paydalanıwshılar bir waqıttıń
ózinde xabar jiberiw yamasa alıwı shárt emes. Mısalı, elektron pochta yamasa forumlarda
maǵlıwmatlar almasıladı hám paydalanıwshılar juwaptı óz waqtında aladı. Asinxron
kommunikaciya waqıttı únemlew hám maǵlıwmat almasıwdıń qolaylı túrin usınadı.
Sinxron kommunikaciya: Bul túrdegi kommunikaciya, paydalanıwshılar bir-biri menen
real waqıt rejiminde baylanısta boladı. Buǵan mısalı, onlayn chatlar, video qońırawlar, veb-
seminarlar kiredi. Sinxron kommunikaciya tez juwaplardı támiyinleydi hám interaktiv
baylanıslar ornatiwda áhmiyetli rol oynaydı.
Interaktivlik
– internet-kommunikaciyanın jáne bir ózgesheligi - bul interaktivlik.
Paydalanıwshılar arasında eki tárepleme tásir bolıp, olar bir-birine xabar jiberiw, soraw
beriw, pikir bildiriw hám basqa túrli interaktiv háreketlerdi ámelge asırıwı múmkin. Bul
interaktivlik, sociallıq tarmaqlar, bloglar, forumlar hám basqa onlayn platformalar arqalı
ámelge asırıladı.
Sonday-aq, internet-kommunikaciya adamlarǵa óz pikirlerin bildiriw, basqalardıń
pikirlerin tıńlaw hám dodalaw imkaniyatın jaratadı. Bul óz ara baylanıslar adamlar arasında
jáne de jaqın múnásibetlerdi rawajlandıradı hám olarǵa óz pikirlerin keńirek auditoriyaǵa
jetkeriwge imkan beredi.
Jekelik hám qáwipsizlik
– internet-kommunikaciyada qáwipsizlik hám jekelik
máseleleri júdá áhmiyetli. Paydalanıwshılar jeke maǵlıwmatların internette jiberiwden aldın,
qáwipsiz hám isenimli platformalardan paydalanıwı kerek. Internette maǵlıwmatlardı
shifrlaw, qáwipsizlik protokolların qollanıw hám jekelikti támiyinlew zárúrligi búgingi kúnde
jáne de aktuallasqan. Onlayn bank jumısları, elektron pochta arqalı maǵlıwmat almasıw, jeke
maǵlıwmatlar menen islesiw sıyaqlı processler jekelikti támiyinlewdi talap etedi. Sonıń
menen birge, internette kiberqáwipsizlikke baylanıslı jańa qáwip-qáterler, máselen, phising
hújimleri, malwares, hákerlik hújimleri turaqlı túrde payda bolmaqta.
Internet-kommunikaciyanın tezligi hám sapasına hár túrli faktorlar tásir etedi. Tarmaq
júkleniwi, geografiyalıq jaylasıw, texnologiyalıq infrastruktura hám internet provayderiniń
sapasına qarap, baylanıstıń tezligi hám sapası parıqlanadı. Bul faktorlar internet-
kommunikaciya procesiniń nátiyjeliligine tásir etiwi múmkin. Máselen, joqarı tezliktegi
internetke iye bolǵan aymaqlarda paydalanıwshılar videoqońırawlardı yamasa joqarı sapalı
strimdi hesh qanday úzilislersiz ámelge asırıwı múmkin.
Juwmaqlap aytqanda, internet-kommunikaciyanın ózgeshelikleri oniń jedel
rawajlanıwın hám keń tarqalıwın támiyinlemekte. Tezlik, globallik, multimodal imkaniyatlar,
interaktivlik, qáwipsizlik hám jekelik máseleleri onıń tiykarǵı ózgesheliklerin quraydı. Hár bir
ózgeshelik internet-kommunikaciyanıń nátiyjeliligin arttıradı hám onı jáne de rawajlandırıw
imkaniyatların jaratadı.
Paydalanılǵan ádebiyatlar:
1.
Yunusova, L. (2021). Internet-kommunikatsiya va uning ijtimoiy ta'siri. Toshkent: Fan va
texnologiya nashriyoti.
2.
G'ulomov, R. (2019). Internet texnologiyalari va ular orasidagi o'zaro aloqalar. Samarqand:
Samarqand Davlat Universiteti.
3.
Shodmonov, N. (2022). Yapay intellekt va internet-kommunikatsiya: Rivojlanish va
istiqbollar. Tashkent: IT Akademiyasi.
Page 11
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
4.
Nazarov, K. (2021). Internet-kommunikatsiyaning iqtisodiy va madaniy ta'siri. Tashkent:
O'zbekiston Ekonomika nashriyoti.
5.
Kuziyev, B. (2023). Raqamli iqtisodiyot va uning global rivojlanishi. Toshkent: O'zbekiston
Iqtisodiyot Akademiyasi.
6.
Khaydarov, M. (2020). Internet-kommunikatsiya va globalizatsiya: Madaniy va ijtimoiy
o'zgarishlar. Tashkent: Fan va ta'lim nashriyoti.
