Page 113
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 05, Part 4 May 2025
www.in-academy.uz
“RIYOZUS SOLIHIN” ASARINING O‘ZBEK TILIDAGI
TARJIMA VA SHARXLARINING HADISSHUNOSLIKDAGI
AHAMIYATI
Ne’matova Gulsevar Ulug‘bek qizi
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
Islomshunoslik yo‘nalishi 4-bosqich talabasi
Toshkent, O‘zbekiston.
E-mail: :na@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15573076
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 25-May 2025 yil
Ma’qullandi: 28- May 2025 yil
Nashr qilindi: 31-May 2025 yil
Mazkur maqolada Imom Yahyo ibn Sharaf an-Navaviy
tomonidan yozilgan “Riyozus Solihin” asarining o‘zbek
tiliga tarjimalari va sharhlarining hadisshunoslikdagi
ilmiy, axloqiy hamda ma’naviy ahamiyati tahlil qilinadi.
Asarning ilmiy-uslubiy mohiyati, boblar va mavzularning
kompozitsion tuzilishi, hadislarning tanlab olinishi va
sharhlanishi jarayonidagi metodologiya o‘zbek tarjima
an’anasi misolida chuqur tahlil etiladi.
Muallif, ayniqsa, Oltinxon To‘ra va Anvar Ahmad
tomonidan amalga oshirilgan tarjima va sharhlarni
tahlil qilgan holda, bu asarning hozirgi davrdagi
dolzarbligini, ijtimoiy-ma’naviy muhitda tutgan o‘rni va
sunnat madaniyatini mustahkamlashdagi xizmatini
yoritadi. “Riyozus Solihin” hadislar to‘plami sifatida
nafaqat diniy bilimlar manbai, balki axloqiy tarbiyaning
mustahkam negizi ekanligi isbotlanadi. Ayniqsa,
zamonaviy sharoitda jamiyatni ma’naviy yuksaltirish va
inson axloqini Qur’on va Sunnat asosida shakllantirishda
bu asarning o‘rni beqiyos ekani ta’kidlanadi.
Maqolada hadislarning manbalari, tarjima usullari,
sharhdagi asosiy yondashuvlar, shuningdek, o‘quvchi
uchun qulaylik yaratuvchi ilmiy-indeksli tuzilmalar
haqida ham batafsil ma’lumot beriladi. Anvar
Ahmadning sharhlaridagi aniq, ixcham, zamonaviy va
didaktik yondashuvlar ushbu asarni yanada keng
auditoriyaga yetkazishga xizmat qilgan. Hadislarning
bugungi kun sharoitida qanday talqin qilinishi va
amalda qo‘llanilishi bo‘yicha ham sharhlarda boy
mulohazalar bildirilgan.
Ushbu maqola “Riyozus Solihin” asarining diniy, ilmiy,
tarixiy va madaniy jihatdan chuqur tahliliga asoslangan
bo‘lib, o‘zbek hadisshunosligi rivojida muhim qadam
hisoblanadi. Bu tadqiqot orqali o‘zbek tilida diniy-
KEYWORDS
Imom
Navaviy,
Muhiddin,
Riyozus solihin, asar, tarjima,
sharx,
bob,
hadis,
hadisshunoslik, Oltinxon To‘ra,
Anvar Ahmad.
Page 114
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 05, Part 4 May 2025
www.in-academy.uz
ma’naviy manbalarni keng auditoriyaga ilmiy asosda
yetkazishning metodologik yo‘nalishlari asoslanadi.
“Riyozus solihin” asari islom olamining mo‘tabar va mashhur olimlaridan imom, faqih,
muhaddis, hofiz Abu Zakariyo Yahyo ibn Sharaf Navaviy qalamiga mansub bo‘lib, o‘zining
sahihligi, ishonarliligi, daqiqligi, Qur’oni karim va Sunnati nabaviyya asosida mo‘min-
musulmonlarni hidoyatga chorlash, imonini yuksaltirish, axloqini o‘nglashda katta xizmati
tufayli islomiy o‘lkalarda ma’lum va mashhur. Imom, hofiz, faqih, muhaddis Yahyo ibn
Sharofiddin ibn Murriy ibn Hasan al-Hizomiy al-Huvroniy Navaviy islom olamining mo‘tabar
olimlaridan sanaladi. Kunyasi - Abu Zakariyo, laqabi-Muhiddin.
Mazkur asarni mashhur yurtdoshimiz Sayyid Mahmud ibn Sayyid Nazir at-Taroziy al-
Madaniy (Oltinxon to‘ra) o‘tgan asr boshlarida o‘zbek tiliga mohirona tarjima qilib, arab
imlosida nashr ettirgan. Sho‘rolar tuzumi barham topganidan keyin kitob ana shu tarjima
asosida joriy imloga tabdil qilinib, Namangan va Marg‘ilon nashriyotlarida ko‘p nusxada chop
etildi. Ammo Oltinxon to‘ra tarjimalaridagi ayrim so‘zlar hozirgi kitobxonlarga tushunarsiz
yoki izohtalab bo‘lgani, buning ustiga arab imlosidan kirill imlosiga o‘girish chog‘ida ko‘plab
imloviy xatolarga yo‘l qo‘yilgani, qolaversa, u tugal tarjima qilinmagani bois musulmonlar
o‘rtasida uncha ommalashmadi.
Asosiy Qism
“Muhiddin” (Dinni tiriltiruvchi) laqabini olgan Abu Zakariyyo Yahyo ibn Sharaf (ibn
Murriy) ibn Hasan ibn Husayn ibn Muhammad ibn Jum’a ibn Hizom al-Hizomiy Navaviy,
Dimashqiy, Shofeiydir .
Muhiddin Abu Zakariyyo Yahyo ibn Sharaf Navaviy mashhur Shayx al-islom, islom olimi-
teologi, muhaddis va shofeiy mazhabining huquqshunosi hisoblanadi . U islom ta’limoti, hadis
ilmi, fiqh ilmi va boshqalarga oid koʻp va katta hajmli asarlar muallifidir .
Ushbu olim Damashqning qishloqlaridan biri Navoda 631-hijriy sana, muharram oyining
o‘rtasidagi o‘n kunlikda dunyoga kelgan. Navo bilan Damashq orasi ikki marhaladan ozroq
masofadir. Hozirgi paytda 100 km atrofida. Imom Zahabiy tarix kitoblarida “Navo” so‘zida vov
harfidan keyin alif bo‘lmaydi, ammo uni qo‘yish ham joiz, deb aytdilar. Shayx Tojiddin Subkiy
Imom Navaviy “Dor al- hadis ashrafiyya”ga bosh mudarris etib tayinlanganida quyidagi
she’rni bitib, unda Navo so‘ziga vov harfidan keyin alifni kiritgan.
U Shofeiy mazhabining muharriri, takomillashtiruvchisi, tuzatuvchisi va tashkilotchisi
sifatida ta’riflanadi, chunki Shofeiy huquqshunoslari o‘rtasidagi amaliyot Navaviy ma’qul
ko‘rgan narsaga qaror qilgan. Navaviy shofeiylarning shayxi deb ataladi, shuning uchun
shofeiylar orasida “ikki shayx” atamasi ishlatilsa, bu Navaviy va Abu al-Qosim ar-Rofi’iy al-
Qazviniy degan ma’noni anglatadi .
Dinning to‘rt asosiy jihati sifatida aqida, ibodat, axloq va muomalot sanaladi. Ularning
har biriga oid masalalarni dini eng yaxshi biluvchi va uni eng yaxshi yashovchi Rasullulloh
(s.a.v) hayoti davomida yetkazdi, yashadi va namoyish qildi. Uning vafotidan so‘ng, olimlar
alohida boblar ostida uning so‘zlari, amallari va tasdiqlarini to‘plamoqchi bo‘lishdi. Shunday
qilib, tadqiqotning asosini tashkil etuvchi “Riyozus solihin”, asosan axloq va odobga oid
rivoyatlarni jamlagan bir asar bo‘lib qolgan.
Page 115
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 05, Part 4 May 2025
www.in-academy.uz
Asarning to‘liq nomi “Riyadus-salihin min hadisi sayyidi’l mursalin” bo‘lgan ushbu asar
670-hijriy yilning 14-Ramazoni (milodiy 1272-yil 14-aprel) sanasida yakunlangan bo‘lib, u o‘n
sakkizta bo‘lim, qariyb 400 ta bob va taxminan 1900 hadisni o‘z ichiga oladi. Mazkur bo‘lim va
boblarning ba'zilari o‘nlab, ba'zilari esa atigi bir necha hadisni o‘z ichiga oladi. Mavzularning
xususiyatiga ko‘ra, asarda ko‘plab takroriy hadislar mavjud. Ayniqsa boblar va bo‘limlarning
tartibida ko‘zga tashlanadigan jihat — bu ularning mazmundagi tafakkuriy uyg‘unligi va
mukammal ichki tuzilishidir. Boblar nomining aniqligi esa muallifning hadis adabiyotini
chuqur o‘rganib chiqqanini hamda Qur’on va Sunnat mazmun-mohiyatini mukammal
anglaganini ko‘rsatadi.
Navaviy, ushbu asarini tasnif etar ekan, o‘zining muqaddimasida maqsadini shunday
bayon qiladi: “Barcha bu jihatlardan kelib chiqib, insonni oxiratga tayyorlaydigan, ichki va
tashqi dunyosini go‘zallantiradigan, yaxshi va go‘zalga yo‘naltirib, yomon va qiyshiq
harakatlardan uzoq tutadigan va Alloh yo‘lida yurganlar uchun muhofaza qilinishi lozim
bo‘lgan odoblarni o‘z ichiga olgan sahih hadislardan iborat qisqa bir asar yaratishga qaror
qildim” .
Bu asar nafaqat hadislar majmuasi, balki Navaviy yashagan davr jamiyatining hamda
musulmon dunyosining muammolarini yorituvchi tarixiy hujjatdir. U shaxsiy va ijtimoiy
ehtiyojlarga Qur’on va Sunnat asosida yechim taklif qilganligi bilan olimlar, rahbarlar va keng
jamoatchilik uchun muhim yo‘l-yo‘riq manbai sanaladi. Asarning yana bir xos jihati — har bir
masala Qur’on oyati yoki hadis bilan asoslanadi .
Ushbu sharhlar, nafaqat diniy bilimlarni kengaytirish, balki musulmonlar orasida
ahloqiy qadriyatlarni ham rivojlantirishga xizmat qiladi. Riyozus solihin, shuningdek,
Islomning asosiy tamoyillari va kundalik hayotda qo‘llanilishi uchun zarur bo‘lgan yo‘l-
yo‘riqlarni beradi.
Navaviy ushbu to‘plamga kiritgan hadislarning katta qismini Kutub as-Sittadan tanlagan
bo‘lib, qolganlari quyidagi manbalardan olingan: Imom Molikning “al-Muvatto”, Abu Bakr al-
Humaydiyning “al-Jam‘ bayna’s-Sahihayn”, Ahmad ibn Hanbalning “al-Musnad”, Hakim an-
Naysaburiyning “al-Mustadrak”, Darimiy va Daraqutniylarning “as-Sunan” asarlari.
Mazkur asarni mashhur yurtdoshimiz Sayyid Mahmud ibn Sayyid Nazir at-Taroziy al-
Madaniy (Oltinxon toʻra) o‘tgan asr boshlarida o‘zbek tiliga mohirona tarjima qilib, arab
imlosida nashr ettirgan edi. Sho‘rolar tuzumi barham topganidan keyin kitob ana shu tarjima
asosida joriy imloga tabdil qilinib, Namangan va Marg‘ilon nashriyotlarida ko‘p nusxada chop
etildi.
Oltinxon To‘raning “Riyoz us-solihin” kitobi, garchi sharhlar bilan qilingan tarjima bo‘lsa
ham Oltinxon To‘ra hazratlarining muhim asari hisoblanadi. U kishining Qur’oni karimning
izohlar bilan qilgan tarjimasi esa o‘zbek tiliga qilingan birinchi tarjimadir. To‘ra Sohib
Hindistonda ekanidayoq bu mashaqqatli ishni boshlab, o‘n yil mehnat qilgan. Ushbu tarjima
avval Hindiston, so‘ngra Pokistonda, 1980 yili Saudiya Arabistonida uchinchi marta nashr
qilindi.
Oltinxon To‘raning “Riyozus solihin” asari, 20-asr o‘zbek adabiyotida muhim o‘rin tutadi.
Ushbu asar diniy-hayriy mazmundagi hikmatlar va naqshlar to‘plamidir. Unda axloqiy
qadriyatlar, inson ruhining poklanishi va ma’naviy o‘sish masalalari ta’kidlangan.
Page 116
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 05, Part 4 May 2025
www.in-academy.uz
Oltinxon To‘ra, bu asar orqali o‘z davrining ijtimoiy muammolarini yoritdi va yurt ahlini
ma’naviy jihatdan rivojlantirishga intildi. “Riyozus solihin” ko‘plab o‘qiydiganlar uchun ilhom
manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Imom Navaviyning “Riyozus-solihin” asari oliyjanob xalqimiz diniy madaniyatida muhim
o‘rin tutgan yetakchi hadis kitoblaridan biridir. Chunki Turkiyaning Jumhuriyat davrida
“Sahih-i Buxoriy Xulosa Tecrid-i Sarih” tarjima va sharhidan keyin “Riyozu’s-solihin” marhum
Hasan Husnu Erdem va Kivamuddin Burslon tomonidan tilimizga tarjima qilingan va Diyonat
Boshqarmasi tomonidan nashr etilgan ikkinchi hadis kitobidir. Bu tarjima orqali koʻp yillar
davomida qoʻllanilgan asar mashhurligi tufayli yaqinda bir qancha tarjimalarga ega boʻldi va
uning “Delilu’l-folihin” nomli tafsiridan tarjima qilingan maʼlumotlar asosida qisqacha sharh
asari paydo boʻldi.
O‘zining boy mazmuni va mukammal tashkil etilishi bilan e’tiborni tortadigan bu
qimmatli asar boshqa islomiy mamlakatlarda ko‘proq so‘zlarni izohlovchi ilmiy nashrlar bilan
hamisha o‘z dolzarbligini saqlab kelgan. Ko‘pgina islom mamlakatlarida turli darajadagi diniy
ta'lim muassasalarining o‘quv dasturlarida o‘qilishi bilan bir qatorda, keng qo‘llanish sohasini
ham topdi, ayniqsa, va'z va rahnamolik faoliyati uchun ajralmas qo‘llanma sifatida. Borgan
sari chuqurlashib borayotgan sunnat madaniyatimiz bu qimmatli asarning boshqa hadis
manbalari qatori yangi va qoniqarli sharh bilan taʼminlanishi zarurligini azaldan sezib
kelmoqda. Ayniqsa, diniy xizmat ko‘rsatganlar o‘z jamoatlarini ma'rifatli qilish uchun ishonch
bilan foydalanishlari mumkin bo‘lgan sharhga ko‘proq muhtoj edilar.
Ammo Oltinxon toʻra tarjimalaridagi ayrim so‘zlar hozirgi kitobxonlarga tushunarsiz
yoki izohtalab bo‘lgani, buning ustiga arab imlosidan krill imlosiga tabdil qilish chog'ida
ko‘plab imloviy xatolarga yo‘l qo‘yilgani, qolaversa, u tugal tarjima qilinmagani bois
musulmonlar oʻrtasida uncha ommalashmadi. Ana shu bo‘shliqni to‘ldirish, bu mashhur asarni
talabchan o‘quvchiga tushunarli holda yetkazish umidida Imom Navaviyning “Riyoz us-
solihin” (Solihlar gulshani) kitobi Anvar Ahmad tomonida bevosita arab tilidan o‘zbekchaga
tarjima qilindi va ushbu kitobda kelgan har bir hadis sharh va izoh bilan boyitildi.
Bu mashhur asarni oʻzbek kitobxoniga tushunarli holda yetkazish umidida ustoz Anvar
Ahmad bevosita arab tilidan o‘zbekchaga tarjima qildilar va ushbu kitobda kelgan har bir
hadisni sharh va izoh bilan boyitdilar.
Shuningdek, Anvar Ahmad bu kitobni sharhlashda asosan 872-hijriy sanada Usmonli
Turkiyaning Tuvqot shahrida tug'ilib, 940-hijriy sanada Qustantiniyyada vafot topgan alloma
Shamsiddin Ahmad ibn Sulaymon ibn Kamol poshsho Rumiy Hanafiyning qalamiga mansub
“Favoid al-mutri'at al-hiyoz fi sharh kitab ar-riyoz” nomli kitobidan keng ko‘lamda
foydalanildi. Hadislarning arabiy matnini tanlashda esa 2018-milodiy, 1439-hijriy sanada
“Dor al-minhaj” nashriyoti tomonidan 7 ta qo‘lyozmaga muqobala (solishtirib) tayyorlangan
kitobning nusxasi tanlandi. Xususan mazkur yettita nusxaning ichidagi qo‘lyozmalarning biri
imom Navaviyning eng yaqin shogirdi Ibn Attorning qo‘lyozmasi bo‘lishi bu nusxa yana ham
ishonchli ekaniga dalolat qiladi.
“Riyozus solihin” asarida roviylar tomonidan rivoyat qilingan 1903 ta hadis kiritilgan
bo‘lib, ular rivoyat zanjirini tilga olmagan holda matn bilan kifoyalanadi. U sahobalar va
kamdan-kam hollarda vorislar bilan boshlanadi. Unda Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu
alayhi vasallamning so‘zlari va amallari sahobalar rivoyat qilganidek bayon qilinadi. Ayrim
hollarda esa, Muhammad payg‘ambardan o‘rnak olgan holda yoki u zotning hidoyatiga
Page 117
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 05, Part 4 May 2025
www.in-academy.uz
ergashishga intilib, sahobalarning ba’zi so‘zlari va xatti-harakatlari bayon qilinadi. Navaviy o‘z
kitobi haqida shunday dedi: “Men sahih hadislarning xulosasini jamlashga qaror qildim va
taniqli sahih kitoblardan tashqari ochiq-oydin hadislardan faqat sahih hadislarni zikr qilishga
ahd qildim”. U hadislarni muqaddimadan tashqari o‘n to‘qqiz (kitob)ga taqsimlaydi va kitob
bir necha bobni o‘z ichiga oladi, ularning soni mavzuiga ko‘ra farqlanadi va boblar kitobning
boshidan oxirigacha ketma-ket raqamlangan bo‘lib, jami uch yuz etmish ikki bobni tashkil
etadi.
Anvar Ahmadning sharhida e’tiborni tortadigan ba’zi xususiyatlarni sanab o‘tish
mumkin:
Birinchisi, mavzu sarlavhalari imkon qadar qisqa va ixcham yozilib, keyinroq to‘liq
tarjimasi taqdim etilgan. Ikkinchisi, boblar boshidagi misralar qisqacha izohlanadi. Uchinchisi,
hadis matnlaridan so‘ng Navaviyning ba’zi izohlari arabcha matndan olib tashlangan, biroq
sharhlashda bu ma’lumotlar e’tiborga olingan. To‘rtinchisi, hadislarning sahoba roviylari
hadis tarjimasidan so‘ng darhol qisqacha tanishtirilib, ular birinchi bo‘lib tilga olinadi.
Beshinchisi, hadislar “Al-Mu’jam al-mufahras li-al-alfaz al-hadis an-nabaviy”ga asoslanib,
“Kutub as-sitta” doirasida yozib olingan; Lekin Navaviy keltirmagan manbalar “Shuningdek
qarang” orqali berilgan. Oltinchisi, kitobda hadislar takrorlanadigan joylar ko‘rsatilgan.
Yettinchisi, hadislar qayerda zikr qilinmasin, ayniqsa, o‘sha mavzuga oid jihatlari nuqtai
nazaridan sharhlanadi. Sakkizinchisi, sharhda bugungi kun sharoiti va ehtiyojlari hisobga
olinib, bu boradagi hadislarning ma’nolari tushunarli tilda bayon etishga harakat qilingan.
To‘qqizinchisi, izohlar davomida “Kutub-i Sitte” sharhlari bilan bir qatorda Ali al-Qorining
“Mishkot al-masobih”ga “Mirqot al-mafatih” deb nomlangan juda qimmatli sharhi hamisha
e’tiborga olingan. O‘ninchisi, sharhda, odatda, biror mavzuga oid turli qarashlardan biriga
ustunlik beriladi va bular alohida muhokama qilinmaydi. O‘n birinchisi, oxirgi jild har bir
mavzuni osongina topish mumkin bo‘lgan ko‘p qirrali va ilmiy indeks jild sifatida
mo‘ljallangan.
Ko‘rinib turibdiki, o‘zida to‘xtalgan mavzularga oid oyatlar va “Kutub as-Sitta”dan tanlab
olingan hadislar jamlangan “Riyod as-Solihin” har xil ilmiy tadqiqotlarga loyiq hadis kitobidir.
Anvar Ahmad amalga oshirgan tarjima va sharhi sunnat madaniyatimizga hissa qo‘shadi.
Musulmonlarning e’tiqodi, amali va fikri birligini buzish, ummat ongini yo‘q qilishni maqsad
qilgan, ildizi o‘tmish zulmatlari va imperialistlarning islom geografiyasini talon-taroj qilish
ishtiyoqida bo‘lgan, sunnatga zid asarlar yozilib, muhokama qilinayotgan bir paytda bunday
asarning paydo bo‘lishi biz uchun alohida quvonch va shukronalikdir.
Xulosa
“Riyoz as-solihin”ning o‘zbek tilidsagi tarjima va sharhlarning mualliflari, odamlarni
so‘fiylik va zohidlikni noto‘g‘ri talqin qilingan tushunchaga da’vat qilish, jihodni tark etish,
dunyodan yuz o‘girishga da’vat qilish uchun yozmagan. Aksincha, odamlarni barcha jihatlari
bilan Alloh taolo rozi boʻladigan hayotni bilish va yashashga, dushmanlar va buzuqlarga
qarshi kurashishga, jamiyatda haqiqat va adolatni qaror toptirishga, insonni Allohga
yaqinlikning eng oliy darajasiga koʻtarishga, yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarishga
oid oyatlarga va bu matnlar talab qilgan hayot tarziga qatʼiy amal qilishga daʼvat etish uchun
yozgan.
Bundan tashqari, Anvar Ahmad tomonidan amalga oshirilgan “Riyozus solihin” asarining
sharhida shaxs, oila, jamiyat va jamiyat rejasida amal qilinishi lozim bo‘lgan asosiy
Page 118
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 05, Part 4 May 2025
www.in-academy.uz
tamoyillarni oyat va hadislar asosida yuksak mahorat va yuksak tushuncha va idrok bilan
asoslab bergan. Shu tariqa u tasavvuf va zohidlik yo‘lidan yuraman, deb diniy hayotdan
uzoqlashganlarga ham, to‘g‘ri va bid’atga tushib qolganlarga ham haqiqat va adolatni
ko‘rsatdi. U bu kitobida oyat va hadislarga tayangan holda, asosiy sarlavhalar, kichik birliklar
ostida beg‘araz, beg‘ubor va g‘ayrioddiy islomiy tuzilmaning yo‘li va usulini taqdim etgan.
Qur’onga asoslangan sunnatni jonlantirish orqali botil, bid’at, xato va haqiqatga to‘sqinlik
qilmoqchi bo‘lgan noto‘g‘ri narsalarni yo‘q qilishni maqsad qilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Riyoz us-solihin (Yaxshilar gulshani), 1-kitob, T., 1991.
2.
Riyozus solihiyn (Solihlar gulshani). Anvar Ahmad tarjimasi. – Toshkent: Movarounnahr,
2004.
3.
Dimashqiy, Imom Abu Zakariyyo Yaxyo ibn Sharaf Navaviy Dimashqiy. Riyozus solihin
(Solihlar gulshani). (Arab tilidan Anvar Ahmad tarjimasi). 1-kitob. – T.: “Matbaachi”, 2023. –
448 b.
4.
Dimashqiy, Imom Abu Zakariyyo Yaxyo ibn Sharaf Navaviy Dimashqiy. Riyozus solihin
(Solihlar gulshani). (Arab tilidan Anvar Ahmad tarjimasi). 2-kitob. – T.: “Matbaachi”, 2023. –
440 b.
5.
Dimashqiy, Imom Abu Zakariyyo Yaxyo ibn Sharaf Navaviy Dimashqiy. Riyozus solihin
(Solihlar gulshani). (Arab tilidan Anvar Ahmad tarjimasi). 3-kitob. – T.: “Matbaachi”, 2023. –
424 b.
6.
Al-Nawawi, Riyad al-Salihin, (Beirut: Dar ibn Kasir,. 1428/2007), h. 279. Dr Maher Yasin al-
Fahl.
7.
Hasan Husnu Erdem. Riyazus-salihin ve Tercemesi, (1. 2. 3. cilt). Ankara, 1949.
8.
Mehmed Emre. Riyazu’s-salihin asli ve tercemesi. – Bedir Yayinevi, 1974.
9.
Samet ONUR. Riyazu’s-Salihin’de Zayıf Oldugu Iddia Edilen Rivayetlerin Degerlendirilmesi.
KONYA-2021.
10.
Fachrizal A. Halim (2014), Legal Authority in Premodern Islam: Yahya B Sharaf Al-
Nawawi in the Shafi’i School of Law, p. 1. Routledge.
