Page 36
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
SURUNKALI LAB YORILISHINING KECHISH
XUSUSIYATLARI
Kamilov Xaydar Pazilovich
d.m.n.,professor Toshkent tibbiyot akademiyasi
Gospital terapevtik stomatologiya kafedrasi
Raximova Muhabbat Azzamat qizi
t.f.n.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16314805
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 07-Iyul 2025 yil
Ma’qullandi: 11-Iyul 2025 yil
Nashr qilindi: 22-Iyul 2025 yil
Ma’lumki,
lablar
qizil
hoshiyasining
surunkali
shikastlanishlari polietiologikligi bilan tavsiflanadi,
Klinik manzaraning "moylanganligi," doimiy kechishi,
qisqa muddatli remissiyalar va noxush prognoz bilan
bog‘liqligi sababli, bu mavzu hozirgi kunda dolzarb
hisoblanadi.
Insonning nigohi chiroyli tabassumni shakllantirishda
muhim rol o‘ynaydigan lablarga qaratilganligi sababli,
ko‘plab bemorlar lab kasalliklariga alohida e’tibor
berishadi. Biroq, ushbu patologiya bilan kasallangan
bemorlar soni doimiy o‘sish tendensiyasiga ega, shuning
uchun uni davolash uchun yangi dori-darmonlar va
usullarni izlash muhim va o‘zini oqlaydi. Maqolada
pastki
labning
surunkali
yorilishini
mahalliy
davolashning klinik holati keltirilgan bo‘lib, davolash
sxemasiga mahalliy anestetik bilan blokada qilish va
kollagen saqlovchi preparatni qo‘llash kiritilgan, bu esa
yaxshi klinik natijani ko‘rsatgan.
KEYWORDS
lab yorilishi, davolash, blokada,
epitelizatsiya
Labning qizil hoshiyasida joylashgan patologik jarayonlar orasida surunkali
qaytalanuvchi lab yorilishi (SQYOR) va eksfoliativ xeylit (EX) alohida o‘rin tutadi. Ular uzoq
muddatli, doimiy kechishi, qaytalanishi bilan tavsiflanadi, davolash qiyin. Surunkali lab
yorilishining 6% dan ortig‘i xavfli o‘smalar rivojlanishida xavf guruhini tashkil qiladi.
Ushbu kasalliklarning rivojlanish sababi aniq emas. Ularning paydo bo‘lishida irsiy
omilning roli A. J.I. Mashkilleyson va S. A. Kutan (1976) tomonidan qayd etilgan. Bemorlarning
yarmida bu ikki kasallik birgalikda uchraydi. Patologiyaning asosida qon tomir-to‘qima
neyrogen mexanizmlari [1, 2, 9], shuningdek, psixoemotsional sohaning buzilishi yotadi, deb
hisoblanadi [4]. Bemorlarni klinik kuzatish P.V.Nikolskiy (1914), G.D.Savkina (1984) va
S.A.Kutan (1970) tomonidan eksfoliativ xeylit va lablarning surunkali yorilishining
rivojlanishida qalqonsimon bezning roli haqida taxmin qilish imkonini berdi. Ushbu
kasalliklarning boshqa sabablari ham ko‘rsatilgan. Ichki a’zolar kasalliklari va lab patologiyasi
o‘rtasida ma’lum bog‘liqliklarning yo‘qligi, ya’ni polietiologiyasi SRTG va EX bilan og‘rigan
barcha bemorlarda neyrodistrofiya va u bilan bog‘liq mikrotsirkulyator o‘zandagi o‘zgarishlar
kabi.
Page 37
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
Ko‘pincha KQG kasalliklarining birinchi belgilariga bemorlar ham, shifokor-
stomatologlar ham yetarlicha e’tibor bermaydilar. Ambulator stomatologik qabul vaqti
yetarlicha cheklangan, bu esa shifokor harakatlarini algoritmlashni talab qiladi. Shunga
qaramay, KKG kasalliklarining dastlabki belgilarini aniqlashi kerak bo‘lgan birinchi bo‘g‘in -
bu umumiy amaliyot shifokor-stomatologlari (Zalutskiy I.V., 2003; Mixaylov E.A., 2009).
Ko‘pincha shifokor tomonidan aniqlangan shikastlanish elementlari (tangachalar, yoriqlar,
eroziyalar) lablarni parvarish qilish uchun kosmetik vositalardan tartibsiz foydalanish natijasi
sifatida baholanadi. Biroq, KKG epiteliysining elastikligi pasayishi va yuzaki shikastlanishining
uzoq vaqt saqlanib qolgan belgilarini surunkali yallig‘lanish kasalliklarining prediktori sifatida
ko‘rib chiqish kerak.
Hozirgi vaqtda xavfli o‘smalar, xususan, og‘iz bo‘shlig‘i va lablarning o‘sish tendensiyasi
kuzatilmoqda.
Bunga meteorologik omillar, aholi orasida salomatlik madaniyatining yetishmasligi,
hududlardagi keskin ekologik vaziyat, prediktor kasalliklarni o‘z vaqtida tashxislamaslik,
umumiy amaliyot shifokorlarining onkologik hushyorlik darajasining yetarli emasligi sabab
bo‘lmoqda (Anisimova I.V., 2008; Babanov S.A., 2002; M.S.Bratoycheva, 2008; Gubanova Ye.I.,
2010). Surunkali lab yorilishining kechishiga turli omillarning o‘zaro ta’siri muammosi
yetarlicha ishlab chiqilmagan, uning malignizatsiya xavfini bashorat qilish to‘g‘risida
ma’lumotlar yo‘q, bu esa tadqiqotning dolzarbligini belgilaydi.
Muhim diagnostik mezonlar:
• Yoriq ko‘pincha pastki labda o‘rta chiziq bo‘ylab joylashadi, chiziqli shaklga ega.
• Yoriq chetlari zich, shoxlanish belgilari mavjud.
• Surunkali kechishida - chandiq hosil qilish va yorilish chizig‘i bo‘ylab qayta ochish.
• Ko‘pincha bir joyda qaytalanib turadi.
Differensial diagnostika
Surunkali lab yorilishini quyidagi holatlar bilan farqlash kerak:
• Gerpetik yara - ko‘plab og‘riqli pufakchalarga ega, ko‘pincha isitma bilan kechadi.
• Angulyar xeylit - og‘iz burchaklarini zararlaydi, chiziqli shaklga ega emas, ko‘pincha
zamburug‘li yoki bakterial etiologiyaga ega.
• Leykoplakiya - shpatel bilan olib tashlanmaydigan oq karash, har doim ham yoriq bilan
birga kelmaydi.
• Aftoz stomatit - shilliq qavatda dumaloq shakldagi yakka yoki ko‘p sonli yaralar.
• Lab saratoni - og‘riqsiz zichlashish, to‘qimalar infiltratsiyasi, bitish dinamikasi
bo‘lmagan yara paydo bo‘lishi mumkin.
Surunkali lab yorilishining oldini olish quyidagi chora-tadbirlar majmuasini o‘z
ichiga oladi:
• Lablarni gigiyenik parvarish qilish: gipoallergen balzamlar va tarkibida tabiiy moylar
(shi, kokos, jojoba moyi), E vitamini, pantenol bo‘lgan vositalardan foydalangan holda
muntazam namlash.
• Jarohatlovchi omillardan qochish: lablarni yalash, tishlash yoki po‘stlog‘ini olish
odatidan voz kechish.
Page 38
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
• Ultrabinafsha nurlanish va sovuqdan himoyalanish: sovuq mavsumda lab uchun
quyoshdan himoyalovchi vositalar (SPF 15 va undan yuqori) va to‘siq kremlaridan
foydalanish.
• Fon holatlarini tuzatish: surunkali dermatozlar (masalan, atopik dermatit, ekzema),
gipovitaminozlar (ayniqsa A, B2, B6), shuningdek, suv-tuz almashinuvini normallashtirish.
Yuqori labning o‘rta do‘mboqchasi qo‘zg‘atuvchilarni eng nozik farqlaydi, pastki labning
markaziy tortmasi esa eng kam farqlaydi. Shuni ta’kidlash kerakki, pastki labda yoriq
lokalizatsiyasining sevimli joyi markaziy zona (torayish) hisoblanadi, yuqori labning markaziy
do‘mboqchasi patologik jarayonga deyarli jalb qilinmaydi (do‘mboqning yon qiyaliklari
asosida joylashgan paratsentral yoriqlar mavjud). Eng kam sezuvchanlik yuqori labning yon
qismlarida va yuqori labning komissural zonalari terisida aniqlandi. Yuqori labning o‘rta
do‘mboqchasi va pastki labning markaziy tortmasi sohasida to‘liq labli bemorlarda DCh
o‘rtacha 35% ga pasayishi aniqlandi, yupqa labli va o‘rtacha to‘liqlikdagi labli bemorlarda esa
bunday bog‘liqlik aniqlanmadi.
Lab qizil hoshiyasining surunkali yallig‘lanishli shikastlanishlari guruhida asosan
yoshlarda uchraydigan eksfoliativ xeylit va labning surunkali yorilishi birgalikda kelishi
alohida o‘rin tutadi. Ba’zi tadqiqotlarda tekshirilgan 20 nafar bemordan 10 nafarida SQLYO
eksfoliativ xeylitning quruq shakli bilan birga kelishi aniqlangan [3]. V.D. Vagner va hammual.
(2003) SQLYO etiopatogenezida endokrin buzilishlar, shuningdek og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavati
va lablar rezistentligini pasaytiruvchi oshqozon-ichak traktining surunkali kasalliklari, A va B
guruh gipovitaminozlari, yoriq mavjudligini qo‘llab-quvvatlovchi ko‘p miqdordagi mikrob
florasi muhim rol o‘ynaydi, bu esa uning bitishiga to‘sqinlik qiladi
Rasm 1.
Surunkali lab yorigi
Rasm 2.
Surunkali lab yorigi
Boshqa tadqiqotlarda aniqlanishicha, parodontning yallig‘lanish-destruktiv kasalliklari
bilan og‘rigan, lablari to‘liq bo‘lgan bemorlar lab yorilishining surunkalashuviga ko‘proq moyil
bo‘ladilar. Ular tomonidan o‘tkazilgan lablar to‘liqligini o‘lchash natijalari epitelial
nuqsonlarning epitelizatsiya muddatlarini baholashga va oxirgi to‘liqlik yupqa labli
bemorlarda 6-8 kun, o‘rtacha to‘liqlikdagi labli bemorlarda 10-16 kun, to‘liq labli bemorlarda
esa 12-18 kun ichida tugashini aniqlashga imkon berdi. Shu bilan birga, lablari to‘liq bo‘lgan
bemorlarda nuqsonning to‘liq epitelizatsiyasidan keyin perifokal shishning uzoq vaqt saqlanib
qolishi kuzatildi. M.A. Yegorov va hammual. (2012) travmatik omil ham lab yorilishiga sabab
bo‘lishi mumkin [6]
Page 39
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
Xulosa qilib aytganda surunkali qaytalanuvchi lab yoriqlari va eksfoliativ xeylitni
davolashda qo‘llanilayotgan usullarni qoniqarli deb bo‘lmaydi, chunki ular uzoq muddatli,
ko‘pincha muvaffaqiyatsiz va qaytalanishdan kafolatlamaydi. Eksperimental tadqiqotlar
natijalarini surunkali qaytalanuvchi lab kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarni tekshirish
natijasida olingan klinik ma’lumotlar bilan taqqoslash dolzarbdir
Adabiyotlar:
1.
Луцкая И.К. Элементы поражения как диагностиче- ский признак заболеваний
слизистой оболочки поло- сти рта / И.К. Луцкая. В.А. 2.
2.
Андреева // Современная стоматология. - 2005. - № 2. - С. 3-10.
3. Брусенина Н.Д. Заболевания губ / Н.Д. Брусенина, Е.А. Рыбалкина. - М.: МИА, 2005. -
186 с. Рыбалкина Е. А. Значение нейрососудистых наруше- ний в развитии хронических
рецидивирующих трещин губ: автореф. дис. … канд. мед. наук. – Москва- 2003.
4. Вагнер В.Д. Амбулаторно-поликлиническая онкостоматология / В.Д. Вагнер, П.И.
Ивасенко, Д.И. Демин. – М: Медицинская книга, Н. Новгород: Издательство НГМА, 2002.
– 124 с.
5. Бобров А.П. Возрастные особенности слизистой оболочки полости рта / А.П. Бобров,
Т.Б. Ткаченко, Г.А. Рыжак // Успехи геронтологии. - 2007. - Т. 20, № 1. - С. 118-120.
6.Егоров М.А. Влияние показателей регенераторного потенциала на эпителизацию
дефектов слизистой оболочки рта и красной каймы губ / М.А. Егоров [и др.] //
Клиническая и профилактическая медицина. - 2016. -
№1 - С. 23 - 28.
7.Зорян Е.В. Применение комплексного гомеопатиче- ского препарата «Траумель С»
при лечении хрониче- ской рецидивирующей трещины губы / Е.В. Зорян, М.В.
Матавкина // Российский стоматологический журнал. - 2012. - №3. - С. 26 - 30.
8.Грубер Н.М. Конституциональные особенности губ как прогностически значимый
фактор при заболева- ниях красной каймы / Н.М. Грубер [и др.] // Практическая
медицина. - 2012. - № 8(64)., Т.2. - С. 55 - 56.
9.Мусалов Х.-М.Г. Состояние микрогемоциркуляции и регионарного кровообращения в
динамике воспроизведения экспериментальной модели хронической тре- щины губы:
автореф. дис канд. мед. наук. - Даге
стан - 2010. - 30 с.
10.Гаджиев Д.К. Применение солкосерил дентальной ад- гезивной пасты в местном
лечении заболеваний слизистой оболочки полости рта / Д.К. Гаджиев // Биоме-
дицина. - 2008. - №2. - С. 55 - 56.
11. Виноградов И.Ю. Клинико-морфологические фак- торы прогноза при раке нижней
губы и их влияние на результаты лечения: автореф. дис. … канд. мед. наук.- Рязань. -
2003. - 22 с.
12.Матавкина М.В. Роль неврогенного фактора в разви- тии хронической
рецидивирующей трещины губы / М.В. Матавкина // Стоматология. - 2012. - 91(3). - С.
76 - 79.
13.Тиунова Н.В. Клинический случай комплексного ле- чения буллезной формы
красного плоского лишая слизистой оболочки рта с применением препаратов на
основе коллагена / Н.В. Тиунова, Ю.Л. Васильев // Ме- дицинский алфавит. - 2018. - №3.
- С. 15-16.
