Page 102
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
FERMER XO‘JALIKLARI FAOLIYATINING IQTISODIY
SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSION
AGROTEXNOLOGIYALARNING ROLI (QASHQADARYO
VILOYATI MISOLIDA)
Bazarov Sanjar Safarovich
Qarshi davlat texnika universiteti Iqtisodiyot fakulteti tyutori
https://doi.org/10.5281/zenodo.16537714
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 20-Iyul 2025 yil
Ma’qullandi: 24-Iyul 2025 yil
Nashr qilindi: 28-Iyul 2025 yil
Ushbu maqola Qashqadaryo viloyatidagi fermer
xo‘jaliklarining iqtisodiy samaradorligini oshirishda
innovatsion agrotexnologiyalarning tutgan o‘rni va
natijadorligini chuqur tahlil qiladi. Asosiy e’tibor
resurslardan oqilona foydalanish, hosildorlikni oshirish
va barqaror ishlab chiqarishni ta’minlash omillariga
qaratilgan. Tadqiqot natijalariga asoslangan holda
amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan bo‘lib, ular viloyatda
qishloq xo‘jaligini modernizatsiyalashga xizmat qiladi.
KEYWORDS
Fermer
xo‘jaliklari,
agrotexnologiya,
iqtisodiy
samaradorlik,
suv
tejash,
hosildorlik,
innovatsiya,
raqamli
qishloq
xo‘jaligi,
resurslar boshqaruvi
Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti sohasida olib borilayotgan tub islohotlar bugungi kunda
fermer xo‘jaliklarining faoliyat samaradorligini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va
ishlab chiqarishni diversifikatsiyalash bilan chambarchas bog‘liq. Ayniqsa, innovatsion
agrotexnologiyalarni joriy etish orqali mahsulot yetishtirish hajmi va sifati sezilarli darajada
oshirilmoqda. Bu texnologiyalar orasida tomchilatib sug‘orish, agrodrone monitoringi, aqlli
sensorlar, raqamli ekin almashinuvi dasturlari alohida ajralib turadi. O‘zbekiston
Respublikasining 2020-2030-yillarga mo‘ljallangan Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish
strategiyasida resurs tejamkor texnologiyalarni joriy etish asosiy ustuvor yo‘nalish sifatida
belgilangani, ushbu mavzuni dolzarb va strategik muhim qiladi.
Metodologiya.
Tadqiqotda Qashqadaryo viloyatining 6 ta tumani (Qarshi, Kasbi, Nishon,
Mirishkor, Yakkabog‘ va G‘uzor)dagi 30 ta fermer xo‘jaligi misolida quyidagi uslubiy
yondashuvlardan foydalanildi:
Page 103
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
1-rasm.
Fermer xo‘jaliklarining hosildorlik, xarajat va daromad ko‘rsatkichlari (2019–
2023 yillar)
1
2-rasm.
Innovatsion texnologiyalarni joriy etishning kuchli, zaif, imkoniyat va
tahdid omillari
2
Ekonometrik modellash: “Y = a + bX” model orqali hosildorlik (Y) va texnologik
investitsiyalar (X) o‘rtasidagi bog‘liqlik baholandi.
1-jadval
Texnologiyalar joriy etilgan xo‘jaliklar samaradorligi
3
1
Muallif tomonidan ishlab chiqilgan.
2
Muallif tomonidan ishlab chiqilgan.
Page 104
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
Ko‘rsatkich
An’anaviy
xo‘jaliklar
Innovatsion
xo‘jaliklar
Gektariga hosildorlik (paxta, ts/ga)
Tomchilatib sug‘orishda suv sarfi
(m³/ga)
Gektariga sof foyda (mln so‘m)
Shuningdek, GPS texnologiyalaridan foydalanilgan xo‘jaliklarda yo‘qotishlar 15–18% ga
kamaygani, ishchi kuchi sarfi 22% ga qisqargani aniqlandi.
Raqamli monitoring va avtomatlashtirilgan qarorlar dronlar yordamida ekin holatini
monitoring qilish, raqamli tuproq xaritalari tuzish va agroiqlim sharoitini baholash orqali aniq
va manzilli agrotexnik chora-tadbirlar rejalashtirilmoqda. Bunday yondashuv fermerning
“tajribaga asoslangan” emas, ma’lumotlarga asoslangan boshqaruvga o‘tishini ta’minlaydi.
Qashqadaryo viloyatida innovatsion texnologiyalarni joriy etish hali to‘laqonli
ommalashmagan, lekin ularning samarasi amaliy misollar asosida yaqqol namoyon
bo‘lmoqda. Fermerlar tomonidan qayd etilgan asosiy to‘siqlar quyidagilardan iborat:
Boshlang‘ich xarajatlar yuqoriligi;
Texnik bilim va servis xizmatlarining yetishmasligi;
Subsidiyalar va imtiyozli kreditlardan xabardorlik pastligi.
Shunga qaramasdan, innovatsion agrotexnologiyalar:
Hosildorlikni oshiradi;
Resurslarni tejamli boshqaradi;
Atrof-muhitga zararli ta’sirni kamaytiradi;
Barqaror iqtisodiy natijalarni kafolatlaydi.
Ushbu jarayonni tizimli tarzda davlat siyosati bilan uyg‘unlashtirish zarur.
Xulosa va takliflar:
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, innovatsion
agrotexnologiyalarni joriy qilgan fermer xo‘jaliklari iqtisodiy samaradorlik, resurslardan
foydalanish, hosildorlik va foyda ko‘rsatkichlari bo‘yicha an’anaviy usullarni qo‘llaydigan
xo‘jaliklarga nisbatan ustunlikka ega. Fermerlarning intellektual va texnologik salohiyatini
oshirish orqali agrar sohaga zamonaviy boshqaruv modelini tatbiq etish imkoniyati mavjud.
Agrotexnologiyalarni joriy etishda davlat tomonidan 50% gacha subsidiya ajratish tizimini
yaratish;
Fermerlar uchun maxsus “AgroTex Hub” texnologik xizmat ko‘rsatish markazlari
tashkil etish;
AgroIQ raqamli platformasida viloyat fermerlari uchun bepul ta’lim modullarini
ishlab chiqish;
Innovatsion texnologiyalarni joriy etgan fermerlar uchun soliq imtiyozlari
berish mexanizmini yaratish va Mahalliy universitetlar, ilmiy institutlar va fermerlar o‘rtasida
kooperatsion ilmiy-amaliy loyihalarni rivojlantirish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–5853-son Farmoni, 2019 yil 23 oktabr.
“O‘zbekiston Respublikasining 2020–2030 yillarga mo‘ljallangan Qishloq xo‘jaligini
rivojlantirish strategiyasi to‘g‘risida”.
Muallif tomonidan ishlab chiqilgan.
Page 105
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4708-son Qarori, 2020 yil 26 aprelda qabul
qilingan. “Fermer xo‘jaliklari va dehqonlar faoliyatini moliyaviy va texnik qo‘llab-quvvatlash
chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–344-son Qarori, 2024 yil 30 sentabr. “Qishloq
xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Agrosanoatni rivojlantirish agentligi faoliyatini tashkil etish
to‘g‘risida”.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–465-son Qarori, 2024 yil 30 dekabr. “Qishloq
xo‘jaligi maydonlaridagi qo‘shimcha imkoniyatlardan foydalangan holda mahsulot
yetishtirishni ko‘paytirish to‘g‘risida”.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–420-son Qarori, 2024 yil 12 dekabr. “Qishloq
xo‘jaligini modernizatsiya qilish va agrotexnologiyalarni keng joriy etish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–15-son Farmoni, 2025 yil 30 yanvar.
“Yaylovlarni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanishning zamonaviy mexanizmlarini
joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–90-son Farmoni, 2025 yil 30 may. “Yashil
makon” loyihasi doirasida ko‘chat yetishtirish infratuzilmasini kengaytirish va
agrotexnologiyalarni rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar.
8.
FAO (2022). Smart agriculture and precision farming in Central Asia. Food and Agriculture
Organization of the United Nations.
9.
UNDP Uzbekistan. (2023). Suv resurslarini boshqarishda innovatsion yondashuvlar:
O‘zbekiston tajribasi.
10.
OECD. (2020). Digital and Innovation-Driven Agriculture: Enhancing Productivity in
Developing Economies. Paris: OECD Publishing.
11.
Rustamov N.M. (2021). Fermer xo‘jaliklarining samarali faoliyat yuritish omillari.
Qarshi: Nasaf Nashriyoti.
12.
Karabaev A.K. (2020). Qishloq xo‘jaligida resurslardan samarali foydalanish
strategiyasi. Toshkent: Iqtisodiyot.
13.
Qashqadaryo viloyati statistika boshqarmasi (2020–2023). – Qarshi shahri, tuman
kesimidagi qishloq xo‘jaligi faoliyati tahliliy ma’lumotlari.
14.
AgroTech Uzbekistan – Milliy agrotexnologik ko‘rgazma ma’lumotnomalari. Toshkent,
2022–2023.
15.
G‘aniyev B. (2020). “Fermerlik va agroklaster tizimining iqtisodiy samaradorligi”.
Iqtisodiyot va ta’lim jurnali, №2.
16.
Yuldashev Z.X. (2021). “Tomchilatib sug‘orish tizimining iqtisodiy samarasi”. Fan va
taraqqiyot ilmiy jurnali, №4.
17.
AgroIQ. Raqamli qishloq xo‘jaligi platformasi. https://www.agroiq.uz
