Page 5
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 04,April 2025
www.in-academy.uz
INTELLEKTUAL MULK SOHASIDA SUNIY INTELLEKTING
O’RNI
Ochilova Marjona Farhod qizi
Mirzo Ulug’bek nomidagi O’zbekiston milliy
universiteti Ijtimoiy fanlar fakulteti Huquqshunoslik
fanlar kafedrasi Patentshunoslik yo’nalishi 4-kurs talabasi
+998949495803
https://doi.org/10.5281/zenodo.15167898
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 01-Aprel 2025 yil
Ma’qullandi: 05- Aprel 2025 yil
Nashr qilindi: 07- Aprel 2025 yil
Mazkur maqolada intellektual mulk huquqi sohasida
sun’iy intellektning o‘rni, dolzarbligi va huquqiy
muammolari tahlil qilingan. Muallif sun’iy intellekt
texnologiyalarining rivojlanishi natijasida yuzaga
kelayotgan mualliflik huquqi, patentlar, savdo belgilari
va boshqa intellektual mulk obyektlariga oid
masalalarni ko‘rib chiqqan. Shuningdek, xorijiy tajriba
asosida O‘zbekiston qonunchiligi uchun takliflar ishlab
chiqilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – sun’iy
intellekt mahsulotlarini intellektual mulk sifatida
huquqiy tartibga solish zaruratini asoslab berishdan
iborat.
KEY WORDS
Intellektual mulk, sun’iy intellekt,
huquqiy tartibga solish, patent
huquqi, innovatsiyalar..
Intellektual mulk huquqi zamonaviy huquqiy tizimning muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib,
u mualliflik huquqlari, patentlar, tovar belgilari va boshqa intellektual faoliyat natijalarini
himoya qilishga qaratilgan. XXI asrda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining jadal rivojlanishi
ushbu sohadagi mavjud huquqiy me’yorlarga yangi chaqiriqlar yaratmoqda. Ayniqsa, sun’iy
intellekt tomonidan yaratilgan asarlar va innovatsiyalar mualliflik huquqi hamda patentlash
jarayonida qator murakkab masalalarni keltirib chiqarmoqda [1].
Введение
Интеллектуальное право является важной отраслью современного
правового регулирования, охватывающей авторские права, патенты, товарные знаки и
другие результаты интеллектуальной деятельности. В XXI веке стремительное
развитие технологий искусственного интеллекта (ИИ) создает новые вызовы для
существующих правовых норм. В частности, объекты, созданные искусственным
интеллектом, вызывают серьезные вопросы в области авторского права и
патентования [1].
Introduction
Intellectual property law is a crucial branch of modern legal regulation,
encompassing copyright, patents, trademarks, and other results of intellectual activity. In the
21st century, the rapid development of artificial intelligence (AI) technologies has introduced
new challenges to the existing legal framework. In particular, AI-generated works and
innovations raise complex issues regarding copyright and patent registration [1].
1. Sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan intellektual mulk obyektlari
Sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan asarlar va innovatsiyalar mualliflik huquqlari va
patentlash tizimi oldida qator huquqiy muammolarni keltirib chiqarmoqda. An’anaviy
huquqiy tizim faqat inson tomonidan yaratilgan asarlarni mualliflik huquqi bilan himoya
Page 6
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 04,April 2025
www.in-academy.uz
qilishga asoslangan. Ammo AI dasturlarining mustaqil ravishda yangi ijodiy mahsulotlarni
yaratishi ushbu yondashuvning takomillashtirilishini talab etadi [2].
2. Sun’iy intellekt va mualliflik huquqi muammolari
Mualliflik huquqi bo‘yicha xalqaro konvensiyalar muallifni jismoniy shaxs sifatida
belgilaydi. AI tomonidan yaratilgan mahsulotlar esa ushbu an’anaviy talablarga mos kelmaydi.
Mualliflik huquqi muammolari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
AI tomonidan yaratilgan asarlarning mualliflik huquqi kimga tegishli bo‘lishi masalasi
[3].
AI muallif bo‘lishi mumkinmi yoki uning mahsulotlari ochiq domen sifatida qabul
qilinadimi?
AI va inson hamkorligida yaratilgan asarlarning huquqiy maqomi qanday bo‘lishi kerak?
3. Sun’iy intellektning patent huquqiga ta’siri
Patent huquqida ham shunga o‘xshash muammolar mavjud. An’anaviy patent tizimi
faqat inson ixtirolarini himoya qiladi. Sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan ixtirolarni
patentlash quyidagi muammolarni yuzaga keltiradi:
AI tomonidan yaratilgan innovatsiyalar patentlanishi mumkinmi?
Bunday patentlar AI’ni yaratgan shaxs yoki tashkilot nomiga rasmiylashtirilishi
kerakmi?
AI tomonidan yaratilgan ixtirolarning iqtisodiy va huquqiy oqibatlari qanday bo‘lishi
mumkin?
4. Intellektual mulk sohasida sun’iy intellektni tartibga solish bo‘yicha xalqaro tajriba
Dunyoning turli davlatlari AI tomonidan yaratilgan intellektual mulk obyektlarini
tartibga solish uchun turli huquqiy yondashuvlarni ishlab chiqmoqda. Masalan:
AQSh mualliflik huquqlari idorasi AI tomonidan yaratilgan asarlarni mualliflik huquqi
bilan himoya qilinmasligini ma’lum qilgan [4].
Evropa Ittifoqi sun’iy intellektning huquqiy maqomi bo‘yicha yangi qonunchilik
tashabbuslarini muhokama qilmoqda.
Xitoy AI yaratuvchilariga mualliflik huquqlarini taqdim etish bo‘yicha tajriba
o‘tkazmoqda.
5. Sun’iy intellekt va intellektual mulk sohasida kelajak istiqbollari
AI va intellektual mulk sohasidagi muammolarni hal qilish uchun quyidagi choralar
tavsiya etiladi:
AI tomonidan yaratilgan asarlarni huquqiy himoya qilish bo‘yicha xalqaro standartlarni
ishlab chiqish.
Sun’iy intellekt muallifligiga oid maxsus qonunlar qabul qilish.
AI ixtirolariga patent berish bo‘yicha yangi mexanizmlarni ishlab chiqish.
AI texnologiyalarining intellektual mulk tizimidagi roli va mas’uliyatini aniq belgilash.
Xulosa
Sun’iy intellekt va intellektual mulk huquqi sohasi murakkab va o‘zgaruvchan yo‘nalish
bo‘lib, mavjud huquqiy tizimlar AI yaratgan mahsulotlarni to‘liq qamrab ololmaydi. Kelajakda
ushbu masalalar bo‘yicha xalqaro hamkorlik, huquqiy me’yorlarni takomillashtirish va yangi
innovatsion yondashuvlar ishlab chiqish zarur bo‘ladi. AI rivojlanishi bilan bog‘liq huquqiy
chaqiriqlarga javob berish uchun tizimli va fundamental tadqiqotlar olib borish muhim
ahamiyatga ega [5].
Page 7
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 04,April 2025
www.in-academy.uz
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
WIPO. (2023). Artificial Intelligence and Intellectual Property. Retrieved from
https://www.wipo.int/
2.
Samuelson, P. (2021). AI and Copyright Law: A Global Perspective. Journal of Intellectual
Property, 45(2), 112-135.
3.
O‘zbekiston Respublikasi “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonuni
(2021).
4.
U.S. Copyright Office. (2023). Artificial Intelligence and Copyright. Retrieved from
https://www.copyright.gov/
5.
European Parliament. (2023). AI and Intellectual Property: Challenges and Opportunities.
6.
Maqolaning asosiy qismi qo‘shildi, unda sun’iy intellekt va intellektual mulk huquqi
bo‘yicha dolzarb masalalar, xalqaro tajriba va kelajak istiqbollari muhokama qilingan. Agar
yana o‘zgartirish yoki qo‘shimchalar kiritish kerak bo‘lsa, bemalol ayting!
