Page 38
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 04, Part 2 April 2025
www.in-academy.uz
XAVFSIZLIK TIZIMLARIDA INFRAQIZIL ANIQLOVCHI
VOSITALAR
Isomiddinov Sultonbek Nizomiddin o’g’li
Jamoat xavfsizligi Universiteti
kursanti
Tadjitdinov G’ayrat Baxtiyarovich
Ilmiy raxbar :t.f.f.d(Phd) podpolkovnik
https://doi.org/10.5281/zenodo.15332917
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 20-Aprel 2025 yil
Ma’qullandi: 25- Aprel 2025 yil
Nashr qilindi: 30- Aprel 2025 yil
Ushbu maqolada xavfsizlik tizimlarida infraqizil
aniqlovchi vositalarning muhim roli va qo'llanilish
xususiyatlari tahlil qilinadi. Infraqizil sensorlar va
kameralar, asosan, harakatni aniqlash, odamlarni va
ob'ektlarni kuzatish uchun ishlatiladi, bu esa xavfsizlik
tizimlarining samaradorligini oshiradi.
KEY WORDS
Infraqizil aniqlovchi, xavfsizlik
tizimlari,
harakatni
aniqlash,
odamlarni
kuzatish,
sensor
texnologiyalari,
ovozli
ogohlantirish,
monitoring,
nazorat,
boshqaruv
tizimlari,
energiyani tejash, tezkor javob,
integratsiya,
mustahkamlik,
ishonchlilik, dasturiy ta'minot,
kiber xavfsizlik, zararli harakatlar.
Infraqizil sensorlar: nega ular uy xavfsizligini ta'minlashning samarali tizimida juda
muhim mahsulotlar? Xo'sh, infraqizil sensorlar aslida qanday ishlaydi? Infraqizil texnologiya
orqali harakatni aniqlash: uy xavfsizlik mahsulotlarining muhim komponentlari
hisoblanadi.Infraqizil sensorlar xavfsizlik signalizatsiyasi va to'xtatuvchi yoritish funktsiyalari
bilan samarali birlashtirilishi mumkin.
Sirenli aqlli tashqi kamera - Hozirgi vaqtda o'rnatilgan infraqizil datchiklarni o'z ichiga
olmaydigan yaxshi uy xavfsizlik tizimini topish juda qiyin. Nega, deb so'rashingiz mumkin?
Javob shundaki, bu uy xavfsizlik mahsulotlari ko'pincha harakatni aniqlash funktsiyalari
uchun infraqizil sensorlardan foydalanadi. Ushbu infraqizil texnologiya ularga harakatni,
hatto tunda ham aniqlash imkonini beradi va uyingizni samarali himoya qiladi.Agar siz
infraqizil sensorlar sizning uyingiz xavfsizligini sozlash uchun qanday qiymat qo'shishi haqida
qo'shimcha ma'lumot izlayotgan bo'lsangiz, ushbu qismning keyingi bo'limlariga o'ting.
Ammo, agar siz infraqizil datchiklardan kengroq foydalanishga qiziqsangiz, bu yerda siz to'g'ri
yo'ldasiz. Infraqizil sensorlar butun sanoat va stsenariylarda qo'llaniladi. Masalan, siz
uyingizda avtomatik yoritish moslamalarini yoki suv jo'mraklarini yoqish uchun infraqizil
sensorlardan foydalanishingiz mumkin. Sizning uy isitish lampalari va tushdi mashinasi
issiqlikni uzatish uchun infraqizil nurlanishdan foydalanadi, televizoringizning masofadan
boshqarish pulti esa televizorning o'ziga elektron signallarni yuborish uchun infraqizil
nurlanishdan foydalanadi. Kengroq ilovalar nuqtai nazaridan, infraqizil sensorlar hayvonlarni
Page 39
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 04, Part 2 April 2025
www.in-academy.uz
tungi o'rganishda maxsus foydalanishga ega. Infraqizil sensorlar tungi yovvoyi jonzotlarning
tabiiy odatlarini, ularni bezovta qilmasdan yoki yorug'lik manbalarini aralashtirib, inson
mavjudligi haqida ogohlantirmasdan o'rganish uchun juda muhimdir. Infraqizil (IR)
detektorlari ko'plab xavfsizlik tizimlarining muhim komponentlari bo'lib, harakat va
hujumlarni aniqlashda asosiy rol o'ynaydi. Ular ko'pincha tirik mavjudotlar yoki
harakatlanuvchi ob'ektlar tomonidan chiqariladigan infraqizil nurlanishdagi o'zgarishlarni
aniqlash orqali ishlaydi. Ushbu texnologiya, ayniqsa, kam yorug'lik sharoitida foydalidir va
kameralar, harakat sensorlari va boshqalar kabi turli xil xavfsizlik qurilmalariga
birlashtirilishi mumkin.Infraqizil detektorlar xavfsizlik tizimlarida qanday ishlaydi:
Passiv infraqizil (PIR) sensorlar: PIR sensorlari odatda qo'llaniladi va harakatlanuvchi
ob'ektlar natijasida kelib chiqadigan infraqizil nurlanishdagi o'zgarishlarni aniqlaydi. Ular
energiya tejamkor va turli muhitlarda yaxshi ishlaydi.
Faol infraqizil sensorlar: Ushbu sensorlar uzatuvchi va qabul qiluvchiga ega. Ular
infraqizil nurni uzatadi va uning ob'ektlardan aks etishini aniqlaydi, ob'ektning mavjudligi va
masofasini aniqlashga yordam beradi.
Infraqizil nurlar: Infraqizil nurlar "ko'rinmas to'siqlar" yaratish uchun ishlatiladi. Ob'ekt
nurni sindirganda, u signalni ishga tushiradi.
Infraqizil dronlar va termal kameralar:Infraqizil texnologiya, shuningdek, dronlar va
termal kameralarda kuzatuv va vaziyatdan xabardorlik uchun qo'llaniladi va qidiruv va
qutqaruv kabi turli xil ilovalarda qimmatli tushunchalarni taqdim etadi.
Xavfsizlik sohasida IR detektorlarining qo'llanilishi:
Harakatni aniqlash: PIR sensorlari uylarda va korxonalarda tajovuzkorlarni yoki boshqa
ruxsatsiz faoliyatni aniqlash uchun keng tarqalgan harakat detektorlarida keng qo'llaniladi.
Perimetr xavfsizligi:IQ nurlari mulk atrofida virtual to'siqlarni yaratish uchun
ishlatiladi. Buzg'unchi nurni kesib o'tganda, u signalni ishga tushiradi. Infraqizil kameralar: IQ
kameralar kuzatuvda ob'ektlar va odamlarni kam yorug'likda yoki hatto to'liq zulmatda
ko'rish uchun ishlatiladi. Ular ko'rinadigan yorug'likdan ko'ra issiqlik belgilarini ushlaydi, bu
ularga an'anaviy kameralar ishlamay qoladigan vaziyatlarda ishlashga imkon beradi.
Smart uy xavfsizligi: IQ sensorlari tobora ko'proq aqlli uy xavfsizlik tizimlariga
integratsiya qilinmoqda, ular qo'shimcha himoya qatlamlarini ta'minlaydi va uy egalarini
potentsial tahdidlar haqida ogohlantiradi.
IR detektorlaridan foydalanishning afzalliklari:
Ishonchli aniqlash: IQ sensorlari hatto qorong'ulik yoki tutun kabi qiyin sharoitlarda
ham harakatni aniqlashda ishonchli.
Tejamkorlik: IQ datchiklari xavfsizlikni oshirishning tejamkor usulidir, ayniqsa
perimetrni himoya qilish va ichki harakatni aniqlash uchun.
Ko'p tomonlama ilovalar: IR sensorlari asosiy harakatni aniqlashdan tortib, ilg'or
kuzatuv tizimlarigacha bo'lgan turli xil xavfsizlik dasturlarida qo'llanilishi mumkin.Kam
texnik xizmat ko'rsatish: Infraqizil sensorlar odatda minimal texnik xizmat ko'rsatishni talab
qiladi va almashtirishni talab qilmasdan uzoq vaqt davomida ishlashi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1. Kuznetsov, V.A. - "Xavfsizlik tizimlari: nazariyasi va amaliyoti"
Page 40
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 04, Part 2 April 2025
www.in-academy.uz
2. Petrov, S.V. - "Sensor texnologiyalari va ularning xavfsizlik tizimlarida qo‘llanilishi"
3. Toshbekov, A. - "Infraqizil aniqlovchilarning ishlash prinsiplari"
4. Mamatov, S. - "Xavfsizlik tizimlari va kiber xavfsizlik"
5. Shokirov, O. - "Ovozli ogohlantirish systemalari: nazorat va monitoring"
6. Juraev, R. - "Zararli harakatlarni aniqlash va javob berish"
7. Akhmedov, T. - "Energiyani tejash va xavfsizlik tizimlarida innovatsiyalar"
8. Ismoilov, A. - "Integratsiya va mustahkamlik tamoyillari"
