Page 38
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 05, Part 2 May 2025
www.in-academy.uz
GID-TARJIMONLAR TAYYORLASHDA TURIZM
TERMINOLOGIYASINI O‘QITISH PEDAGOGIK ZARURIYAT
SIFATIDA
Akbarov Alisher Axmadjon o‘g‘li
O‘zbekiston-Koreya xalqaro universiteti,
Turizm menejmenti fakulteti o‘qituvchisi
alisherakhmatjonovich@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15532280
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 20-May 2025 yil
Ma’qullandi: 25-May 2025 yil
Nashr qilindi: 28-May 2025 yil
Ushbu
maqolada
gid-tarjimonlarni
tayyorlash
jarayonida turizm terminologiyasini o‘qitishning
pedagogik zarurati tahlil etiladi. Jahon turizm
sohasining
jadal
rivojlanishi
va
ko‘p
tilli
mutaxassislarga bo‘lgan talab ortib borayotgan
sharoitda ESP va boshqa zamonaviy metodik
yondashuvlarning ahamiyati ta’kidlanadi. Maqolada
turizmga xos leksikani o‘qitishdagi muammolar tahlil
qilinadi va ESP, CLIL hamda multimodal metodlar
orqali samarali yechimlar taklif etiladi. O‘zbekiston
ta’lim tizimidagi so‘nggi islohotlar asosida til
o‘rgatishni kasbiy ehtiyojlar bilan uyg‘unlashtirish
muhimligi asoslab beriladi.
KEY WORDS
turizm
terminologiyasi,
gid-
tarjimon, ESP, CLIL, multimodal
ta’lim,
pedagogik
zarurat,
O‘zbekiston turizmi
Global turizm sanoati bugungi kunda misli ko‘rilmagan darajada rivojlanmoqda. World
Travel & Tourism Council (WTTC) ma’lumotlariga ko‘ra, global turizm sohasining yillik hajmi
9 trillion AQSH dollaridan oshib, jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 10 foizini tashkil
etadi. Turizm iqtisodiy taraqqiyot va madaniy almashinuvning muhim omilidir. Xalqaro
sayohat hajmining ortishi bilan birga xorijiy tillarni, ayniqsa ingliz tilini chuqur bilgan
mutaxassislarga bo‘lgan ehtiyoj keskin ortmoqda.
Ingliz tili globallashuv sharoitida xalqaro aloqa vositasi sifatida tan olingan. Ayniqsa,
ko‘p millatli kommunikatsiya asosida qurilgan turizm sohasida ingliz tilini puxta bilish muhim
ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, butun dunyoda turizm sohasida ishlovchi mutaxassislar
uchun maxsus ESP (Maxsus Maqsadlar uchun Ingliz tili) dasturlari ishlab chiqilgan bo‘lib, ular
sohaga oid terminologiyani o‘rgatishga yo‘naltirilgan.
Turizm ingliz tili umumiy ingliz tilidan farqli o‘laroq, texnik atamalar, sohaviy iboralar
va kontekstual vaziyatlarga xos leksik qatlamni o‘z ichiga oladi. Masalan, "all-inclusive
package", "cultural immersion experience", "sustainable ecotourism" kabi iboralar turizm
diskursining ajralmas qismidir. Bu iboralarni to‘g‘ri tushunish va qo‘llash turizm
mutaxassislari uchun muhim kompetensiyadir.
O‘zbekiston tajribasida turizm sohasiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Soha uchun zarur
kadrlar, jumladan gid-tarjimonlarni tayyorlash davlat siyosati darajasida qo‘llab-
quvvatlanmoqda. Xorijiy tillarda, ayniqsa, ingliz tilida erkin so‘zlashuvchi va sohaviy
terminologiyani mukammal egallagan mutaxassislarni tayyorlash dolzarb vazifaga aylangan.
Page 39
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 05, Part 2 May 2025
www.in-academy.uz
Metodologiya.
Tadqiqotda sifatli yondashuv asosida adabiyotlar tahlili va ehtiyojlar
tahlili o‘tkazildi. Scopus, JSTOR, Google Scholar hamda O‘zbekiston Respublikasi normativ-
huquqiy hujjatlari asosida 60 dan ortiq ilmiy maqola, dissertatsiyalar va rasmiy manbalar
tahlil qilindi.
Metodologik asos sifatida ESP (Maxsus Maqsadlar uchun Ingliz tili), CLIL (Mazmun va Til
Integratsiyasi), kompetensiyaviy yondashuv va multimodal o‘qitish modellarining nazariy va
amaliy asoslari o‘rganildi. Sayyohlik agentliklarida faoliyat yurituvchi mutaxassislar bilan
suhbatlar orqali real ehtiyojlar tahlil qilindi.
Natijalar.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki:
An’anaviy ingliz tili darslari turizm sohasiga mos terminologik tayyorgarlikni ta’minlay
olmaydi.
ESP va CLIL metodlari qo‘llanilgan guruhlarda talabalarning terminlarni tushunish va
qo‘llash samaradorligi oshgan.
Multimodal metodlar (matn, audio, vizual va interaktiv vositalar) orqali o‘rgatilgan
terminologik bilimlar yaxshiroq esda qolgan.
O‘qituvchilarning sohaviy tayyorgarlik darajasi past bo‘lishi terminlarni o‘qitishda
qiyinchilik tug‘diradi.
Real kommunikativ vaziyatlarda mashg‘ulot o‘tkazilgan guruhlarda talabalar mustaqil
faoliyat yuritish ko‘nikmalarini yaxshiroq namoyon qilgan.
Muhokama.
Bugungi kunda turizm sohasi uchun chet tilini o‘rgatishda terminologiyaga
alohida yondashuv talab etilmoqda. Tadqiqot ESP va CLIL yondashuvlarining terminologiyani
amaliy kontekstda o‘rgatishda yuqori samaradorligini tasdiqlaydi. Kompetensiyaviy
yondashuv esa olingan bilimlarni real faoliyatda qo‘llay olish ko‘nikmasini shakllantirishga
qaratilgan.
Multimodal yondashuv o‘quvchilarning e’tiborini jalb qilish, materialni yaxshiroq
o‘zlashtirish va ko‘p hissiy kanallardan foydalangan holda o‘rganish imkonini beradi. Bu
yondashuv turizm terminologiyasini o‘zlashtirishda samarali bo‘lishi aniqlangan.
Davlat darajasida qabul qilingan qaror va farmonlar (PF-5611, PQ-269, VMQ-433) ushbu
yo‘nalishdagi islohotlarning strategik ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatmoqda. Oliy ta’lim
muassasalarida turizm yo‘nalishidagi ta’lim dasturlari yangilanmoqda, maxsus modullar
kiritilmoqda, ESP bo‘yicha yangi darsliklar ishlab chiqilmoqda.
Xulosa.
Gid-tarjimonlar tayyorlashda turizm terminologiyasini o‘qitish dolzarb
pedagogik zarurat bo‘lib, bu sohaga doir metodik yondashuvlar ESP, CLIL, kompetensiyaviy va
multimodal metodlar orqali amaliy asosda shakllantirilmoqda.
Bu metodlar nafaqat til bilimlarini, balki professional faoliyatda zarur bo‘lgan kasbiy
kompetensiyalarni ham shakllantirishga xizmat qiladi. Ularni ta’lim amaliyotiga keng joriy
etish orqali gid-tarjimonlarni zamonaviy talablar asosida tayyorlash mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
WTTC. (2022). Travel & Tourism Economic Impact 2022.
2.
Crystal, D. (2003). English as a Global Language.
3.
Hutchinson, T., & Waters, A. (1987). English for Specific Purposes.
4.
Nation, I. S. P. (2001). Learning Vocabulary in Another Language.
5.
Mayer, R. (2005). Multimedia Learning.
Page 40
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 05, Part 2 May 2025
www.in-academy.uz
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 5-yanvardagi PF-5611-son Farmoni.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 10-iyuldagi 433-son qarori.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 18-iyuldagi PQ-269-son qarori.
9.
Qudratov G. (2025). Teaching English Tourism Terms in ESP Classes.
10.
Akhmedjanova N. (2023). Interactive Learning for Guide-Interpreters’ Training.
11.
Klichev B. (2024). Needs Analysis of Using English in Travel Agencies in Uzbekistan.
12.
Ayatov I. (2023). Development of Skills in Teaching English Terms Related to Tourism.
13.
Zhou X. (2017). Application Strategy of Multimedia Assisting Teaching in Tourism
English Course.
