Page 75
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 06,June 2025
www.in-academy.uz
O‘ZBEK TILI ERGONIMLARINING LINGVOMADANIY
XUSUSIYATLARI
Xolmatova Go‘zal Baxodirovna
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti
“O‘zbek tili va adabiyoti” kafedrasi assistenti
gozalxolmatova704@gmail.com, +99897 691 77 73
https://doi.org/10.5281/zenodo.15632408
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 01-June 2025 yil
Ma’qullandi: 07-June 2025 yil
Nashr qilindi: 10-June 2025 yil
Ushbu maqolada o‘zbek tilidagi ergonimlarning
lingvomadaniy xususiyatlari tahlil qilingan. Ergonimlar
nafaqat korxona va muassasalarning nomlari, balki
xalqning madaniy qadriyatlari, tarixiy xotirasi va
zamonaviy tafakkurining til shaklida ifodalanishidir.
Maqolada ergonimlarning tasnifi, nomlash tamoyillari,
semantik, pragmatik va kommunikativ funktsiyalari,
shuningdek, xorijiy tillarning ta’siri madaniy
kontekstda yoritilgan. Tahlillar orqali ergonimlarning
o‘zbek
jamiyatining
madaniy
o‘ziga
xosligini
ifodalashdagi o‘rni ko‘rsatib berilgan..
KEY WORDS
Ergonim, lingvomadaniyat, o‘zbek
tili,
nomlash,
semantika,
pragmatika, madaniy qadriyatlar,
tilshunoslik,
brend,
kommunikatsiya.
Albatta, quyida annotatsiya va
kalit so‘zlarning o‘zbek, ingliz va
rus
tillaridagi
variantlari
keltirilgan:
Til jamiyat hayotining ajralmas bo‘lagi bo‘lib, unda xalqning dunyoqarashi, qadriyatlari
va madaniy merosi mujassam bo‘ladi. Tilshunoslikda leksik birliklarni o‘rganishda
antroponimika, toponimika, ergonimika kabi sohalar alohida ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa,
ergonimlar – ya’ni ishlab chiqarish korxonalari, tashkilotlar, xizmat ko‘rsatish muassasalari,
savdo markazlari va firmalarning nomlari – nafaqat til birliklari, balki jamiyatning madaniy,
iqtisodiy va ijtimoiy holatini aks ettiruvchi lingvomadaniy kodlardir.
O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, jamiyat hayotining barcha sohalarida tub
o‘zgarishlar yuz berdi. Shu jumladan, til va madaniyat sohasida ham yangi qadriyatlar,
yangicha nomlash tamoyillari paydo bo‘ldi. Ergonimlar bu jarayonning yaqqol ifodachisidir.
Ularning yaratilishida xalqning madaniy ongidagi obrazlar, diniy-falsafiy tushunchalar, tarixiy
va zamonaviy qadriyatlar uyg‘unlashadi. Ushbu maqolada o‘zbek tili ergonimlarining
lingvomadaniy xususiyatlari, nomlash tamoyillari, semantik qatlamlari hamda
madaniyatlararo ta’sirlar yoritiladi.
Ergonim tushunchasi va uning tilshunoslikdagi o‘rni. “Ergonim” atamasi yunoncha ergon
– ‘mehnat, ish’ va onoma – ‘nom’ so‘zlaridan olingan bo‘lib, "ish joyi yoki faoliyat obyektining
nomi" degan ma’noni anglatadi. Tilshunoslikda ergonimika korxona, tashkilot, do‘kon, kafe,
xizmat ko‘rsatish markazlari kabi obyektlarning nomlarini o‘rganadi. Ergonimlar millatga xos
tasavvur, assotsiativ fikrlash, dunyoqarashni aks ettirishi, shuningdek, ularni hosil qilishda
milliy til zaxirasidan so‘z tanlash, nom ijod qilishdagi o‘ziga xoslikka ko‘ra milliy-
madaniy jihatdan xoslanadi. Ergonimlarning milliy-madaniy xoslanishi, ayniqsa, ularning
Page 76
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 06,June 2025
www.in-academy.uz
milliy-madaniy xoslangan leksemalar bilan hosil qilinishida yaqqol ko‘zga tashlanadi. Bunday
ergonimlarda til egalarining madaniy hayoti hamda milliy dunyoqarashi namoyon bo‘ladi.
Masalan, “BEK BARAKA”, “ABU SAXIY” (bozor), “MUSLIMABONU CHEVAR” (OK). Shunga
ko‘ra, ergonimlar ko‘p hollarda:
*milliy-madaniy konnotatsiyaga ega bo‘ladi;
*Joy, shaxs, tarix, din yoki qadriyatlar bilan bog‘liq bo‘ladi;
*Kommunikativ va marketing funktsiyalarni bajaradi.
Masalan, “Baraka supermarket”, “Halol oshxona”, “Imon Savdo Uyi”, “Afsona hotel” kabi
ergonimlar muayyan ma’no va madaniy yuklama bilan tanlangan.
2. O‘zbek tilidagi ergonimlar turlari va nomlash usullari. O‘zbek tilida ergonimlarni
quyidagi guruhlarga ajratish mumkin:
a) An’anaviy (milliy) ergonimlar:
Bu guruhga tarixiy, milliy qadriyatlarni ifodalovchi nomlar kiradi. Masalan:
“Samarqand pazandasi”, “Qo‘qon gilami”, “Xiva to‘nchi” – hudud va milliy
hunarmandchilik bilan bog‘liq nomlar;
“Navro‘z do‘koni”, “Baraka nasiya savdosi” – qadriyatlar va ijtimoiy an’analarga
asoslangan.
b) Zamonaviy ergonimlar:
Zamonaviy biznes, texnologiya va xalqaro madaniyat ta’siri ostida yuzaga kelgan
nomlardir:
“Golden Group”, “Mega Market”, “Royal Textile”, “Orient Group” – inglizcha so‘zlardan
iborat yoki inglizcha-o‘zbekcha qo‘shma ergonimlar.
c) Aralash (gibrid) ergonimlar:
O‘zbek tilida xalqona ifoda va xorijiy so‘zlar birgalikda ishlatiladi:
“Sharq Style”, “Halol Food”, “Orzular Fashion”, “Baxtli Baby Center”.
3. Ergonimlarning lingvomadaniy tahlili. Ergonimlar nafaqat nomlash birligi, balki
xalqning mentaliteti, qadriyat tizimi va madaniy obrazlarining tilga ko‘chgan shaklidir.
a) Diniy-axloqiy komponentlar:
“Halol”, “Imon”, “Baraka”, “Sabr”, “Rahmat” kabi diniy so‘zlar orqali ergonimlar
musulmon madaniyatining tilga ko‘chgan ifodasiga aylanadi. Bu nomlar iste’molchida ishonch
va poklik tushunchalarini uyg‘otadi.
b) Tarixiy-madaniy komponentlar:
“Temur Avlodlari”, “Sohibqiron”, “Buxoro Sari” kabi ergonimlarda milliy tarixiy ramzlar
ishlatiladi. Bunday nomlar milliy g‘urur va madaniy identitetni kuchaytirishga xizmat qiladi.
c) Iqtisodiy va global komponentlar:
Zamonaviy o‘zgarishlar natijasida ingliz tilidan olingan so‘zlar bilan tuzilgan ergonimlar
ommalashdi: “Best Market”, “Smart Trade”, “Modern Line”. Bu nomlar innovatsiya,
ishonchlilik, zamonaviylik obrazini yaratadi.
4. Ergonimlarning pragmatik va kommunikativ funktsiyalari. Ergonimlar o‘z
funksiyalariga ko‘ra:
Tanishtiruvchi – muassasa haqida dastlabki tasavvur beradi;
Reklama – iste’molchining e’tiborini jalb qiladi;
Identifikatsiyalovchi – boshqa muassasalardan ajratadi;
Estetik – ma’noli, obrazli, esda qoladigan bo‘lishi kerak.
Page 77
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
IF = 5.281
Volume 4, Issue 06,June 2025
www.in-academy.uz
Muvaffaqiyatli ergonimlar qisqa, emotsional, madaniy jihatdan samarali va tushunarli
bo‘ladi. Masalan, “Omad Center” nomi ijobiy assotsiatsiyalar uyg‘otadi.
Xulosa.
O‘zbek tili ergonimlari tildagi o‘zgarishlar, madaniy qadriyatlar va zamonaviylik
o‘rtasidagi uyg‘unlikni yaqqol ko‘rsatadi. Ular nafaqat leksik birlik, balki til madaniyatining
tashuvchisi, jamoaviy tafakkurning mahsuli hisoblanadi. Ergonimlar orqali jamiyat tafakkuri,
marketing strategiyasi, din va tarix, urf-odat va zamonaviy texnologiyalar o‘zaro tutashadi.
Tilshunoslikda ergonimlarni lingvomadaniy jihatdan o‘rganish, ularning funktsional
yondashuvi, madaniy konnotatsiyasi va semantik qatlamlarini tahlil qilish orqali til va jamiyat
o‘rtasidagi murakkab munosabatlar ochib beriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Sodiqova, D. (2021). O‘zbek tilida ergonimlarning lingvistik xususiyatlari. Toshkent: Fan
nashriyoti.
2. Karimov, I. (2019). Lingvomadaniyatshunoslik asoslari. Samarqand: Ilm ziyo.
3. Rasulov, B. (2020). Antroponimika va toponimika masalalari. Buxoro: BuxDU nashriyoti.
4. Vohidova, Z. (2022). Reklama tilining lingvopragmatik xususiyatlari. Filologiya fanlari
doktori dissertatsiyasi.
5. Zaynutdinov, Sh. (2018). O‘zbek tilining zamonaviy leksikasi. Andijon: Andijon nashriyoti.
6. Mamatqulova, M. (2023). “O‘zbekcha ergonimlar semantikasi va madaniy asoslari”. Til va
adabiyot, №1.
7. Saidov, S. (2017). “Brend va ergonim o‘zaro aloqasi”. Marketing va til, №2.
