Page 113
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
ERJETPEGENLER JINAYIY JUWAPKERSHILIGINIŃ
QÁSIYETLERI
Saparbayeva Shaxnoza Rustem kizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Yuridika fakulteti,
Jınayat huqıqı, processi hám kriminalistika kafedrasi stajyor oqıtıwshısı
https://doi.org/10.5281/zenodo.15708910
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 10-Iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 14-Iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 21-Iyun 2025 yil
Bul maqala erjetpegenler jınayıy juwapkershiliginin`
ózine
tán
ózgeshelikleri,
jas
óspirimlerge
tayınlanatuǵın jaza túrleri hám muǵdarı hám de jas
óspirimler jınayıy juwapkershiliginiń ózine tán
táreplerin analiz etiw imkaniyatın beredi. Sonday-aq
erjetpegenlerdi jınayıy juwapkershilikten hám jazadan
azat etiw túsinigi hám túrleri, onıń huqiqiy belgilerin
yuridikalıq talqılaw imkaniyatın beredi. Sonday-aq
erjetpegenlerdi jinayiy juwapkershilikke tartiwdan
ko`zlengen
maqset,
erjetpegenlerdin`
jinayiy
juwapkershilikti o`tew tartibi siyaqlilar korsetilip
o`tiledi.
KEY WORDS
erjetpegen shaxslar, erjetpegenler
jınayıy juwapkershiligi, járiyma ,
májbúriy jámiyetlik jumıslari,
miynet penen dúzetiw jumısları,
erkinlikti sheklew, erkinen ayırıw,
májbúrlew ilajlari, jazadan azat
etiw instituti, arnawli kolaniyalar.
Erjetpegen shaxstıń hár tárepleme bárkamal rawajlanıwı ushın zárúr nızamshılıq
bazasın, sharayatlardı jaratıw, olardıń huqıqların qorǵaw ámelge asırılıwın támiyinlew
mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan biri esaplanadı. Bul jumısqa tikkeley baylanıslı
BMShnıń "Bala huqıqları haqqında"ǵı konvenciyasına Ózbekstan 1992-jıl 9-dekabrde qosıldı
hám usı hújjet qaǵıydalarınan kelip shıǵatuǵın minnetlemelerin izbe-iz orınlap kelmekte. Jas
óspirimlerdiń fizikalıq hám psixologiyalıq rawajlanıwın itibarǵa alǵan halda nızam
shıǵarıwshı erjetkenge jas óspirimlerdiń jınayıy juwapkershiligine baylanıslı normalar
belgilewde adamgershilik hám ádillik principlerine ámel etken halda olardıń huqıqları hám
nızamlı máplerin jınayat-huqıqıy jaqtan qorǵag`an.
Sonıń ishinde 1994-jılı qabıl etilgen Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksin islep
shıǵıwda da jas óspirimlerdiń jınayıy juwapkershiligi máselesine ayrıqsha itibar qaratılǵan.
Ayırım yuridikalıq ádebiyatlarda erjetpegenler eki toparǵa bólinedi:
on tórt jastan on altı jasqa shekemgi shaxslardı kishi jastaǵı jas óspirimler;
on altı jastan on segiz jasqa shekemgi bolǵanlardı úlken jastaǵı erjetpegenler.
Ózbekstan Respublikasınıń jınayat nizamshılıǵına muwapıq, jınayıy juwapkershilikke
tartıwdıń eń kishi jası on tort jas esaplanadı.
Er jetpegen jınayatshılar óziniń jası boyınsha, belgili bir sociallıq-psixologiyalıq,
psixofiziologiyalıq rawajlanıw jámiyetke beyimlesiw dárejesi hám basqa da ózgesheliklerine
iye. Sonday-aq, jas óspirimlerge qosımsha jazalar tayınlanıwı múmkin emesligi belgilengen.
Jas óspirimlerge qarsı Ózbekstan Respublikası Jinayat kodeksiniń 81-statyasına
muwapıq to`mendegi jazalar qollanılıwı múmkin:
járiyma;
Page 114
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
májbúriy jámiyetlik jumıslar;
-miynet penen dúzetiw jumısları;
- erkinlikti sheklew;
- erkinen ayırıw.
Belgili bir huqıqtan ayırıw túrindegi qosımsha jaza er jetpesten jınayat islegen
shaxslarǵa tayınlaw múmkin emes.
Jınayat kodeksiniń 82-statyasına bola, er jetpesten jınayat islengen shaxsqa
salıstırǵanda eń kem aylıq is haqınıń eki esesinen jigirma esesine shekem járiyma jazası
tayınlanadı.
Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Plenumınıń 2006-jıl 3-fevralda 1-sanlı "Sudlar
tárepinen jınayat ushın jaza tayınlaw ámeliyatı haqqında"ǵı qararına muwapıq
erjetpegenlerge jaza tayınlaw waqtında jaza tayınlawdıń ulıwma qaǵıydalarınan tısqarı
erjetpegen shaxstıń rawajlanıw dárejesi, turmıs sharayatı hám tárbiyası, densawlıǵı, sonıń
ishinde, ruwxıy rawajlanıw dárejesi, jınayattı islew motivleri, úlken jastaǵı shaxslardıń onıń
minez-qulqına unamsız tásiri haqqındaǵı maǵlıwmatlar, shaxsına tásir etiwshi basqa
jaǵdaylar anıqlanadı hám olar bahalanadı. Sonday-aq, eger shaxs on segiz jasına shekem
jınayat islegen bolsa da, biraq is sudta kórilip atırǵan waqıtta er jetken bolsa oǵan tayınlanıp
atırǵan jaza múddeti yamasa muǵdarı jas óspirimlerge tayınlanatuǵın jınayıy jaza múddeti
hám muģdarınan artıq boliwi múmkin emes. Shaxs tárepinen bir neshe jınayat islenip, olardıń
ayırımları erjetpegen, qalǵanları erjetken dáwirde júz bergen bolsa, sud jınayatlar jıyındısı
boyınsha jaza tayınlawda dáslep Jınayat kodeksiniń 82-86-statyaları talaplarına ámel etken
halda on segiz jasqa shekem islengen jınayatlar ushın, keyin bolsa erjetkenlikten keyin
islengen jınayatlar ushın jaza tayınlap, sońınan Jınayat kodeksiniń 59-statyasına muwapıq
uzil-kesil jaza tayınlaydı.
Erjetpegen shaxsqa járiyma túrindegi jazanı qollanılǵanda sudlanǵan shaxs járiyma
tólewden altı ay múddet dawamında bas tartsa, sud tólenbegen eń kem aylıq miynet haqınıń
bir esesi muǵdarındaǵı járiyma eki saat májbúriy jámiy jumıslar túrindegi jaza menen
almastıradı. Bunnan tısqarı tólenbegen eń kem aylıq is haqınıń eki esesi muǵdarındaǵı
járiyma miynet penen tártipke salıw jumıslarınıń bir ayına teńlestirilip ol tártipke salıw
jumısları jazası menen almastıradı.
Jas óspirimlerge tayınlanıwı múmkin bolgan jaza túrlerinen biri májbúriy jámiyetlik
jumıslar túrindegi jınayıy jaza bolıp, Jınayat kodeksiniń 82-statyasına muwapıq májbúriy
jámiyetlik jumıslar túrindegi jınayıy jaza tek ǵana miynetke jaramlı jas óspirimlerge
salıstırǵanda alpıs saattan eki júz qırq saatqa shekemgi múddetke tayınlanadı.
Erjetpegen shaxsqa baylanıslı májbúriy jámiyetlik jumıslar túrindegi jınayıy jaza
tayınlawdıń tómendegi belgileri bar:
jaza erjetpegenlerdiń densawlıǵına hám ruwxıy jaqtan rawajlanıwına zıyan jetkermewi;
jaza erjetpegenlerdiń oqıw procesin buzbawı;
on altı jastan on segiz jasqa shekemgi shaxslar tárepinen májbúriy jámiyetlik jumıslardı
orınlaw múddeti altı ay dawamında kúnine eki saattan kóbeymesin;
sudlanıwshıǵa baylanıslı bolmaǵan jaǵdaylar júzege kelgende bul jaza bir jilǵa shekemgi
múddette kúnine eki saattan artpawı kerek
Jınayat kodeksiniń 83-statyasına bola, jas óspirimlerge jaza tayınlawda miynet penen
du`zetiw jumısları tek miynetke jaramlı jas óspirimlerge óziniń jumıs ornında ótew, ayıpker
Page 115
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
hesh jerde jumıs islemese, usı jazanıń orınlanıwın qadaǵalawshı uyımlar belgileytuǵın ózi
jasaytuǵın aymaqtaǵı basqa orınlarda ótiw tárizinde bir aydan bir jılǵa shekemgi múddetke
tayınlanadı. Eger erjetpegen shaxs tayınlanǵan tártipke salıw jumısları túrindegi jazanıń
onnan bir bóleginen kóbiregin ótewden bas tartsa, sud bul jazanıń ótelmegen bólegin miynet
penen du`zetiw jumıslarınıń hár úsh kúnin azatlıqtan sheklew yamasa erkinen ayırıwdıń bir
kúnine teńlestirip esaplap, erkinlikti sheklew yaki erkinen ayırıw túrindegi jaza menen
almastıradı.
Miynet penen duzetiw jumısları sud húkimi menen belgilengen múddetke májbúriy
túrde miynetke tartıp, onıń miynet haqısınan mámleket paydasına belgili muǵdarda procent
óndiriw túrindegi jaza shara esaplanadı. Ózbekstan Respublikası JK 84-statyasına muwapıq
erjetpegenlerge erkinlikti sheklew jazası tiykarǵı jaza ilajı sıpatında altı aydan eki ayǵa
shekemgi múddetke tayınlanadı. Erkinlikti sheklew sudlanıwshınıń jasaw ornında ótiw
shártleri islengen qılmıstıń ózgesheligi hám sud shıǵarǵan qarardı orınlaw etiwden bas
tartıwdıń aldın alıwdı esapqa alǵan halda sud tárepinen belgilenedi. Bul jaza sudtıń qararına
tiykarlanıp sudlanıwshınıń belgili bir huqıqların sheklewden ibarat bolıp, olarǵa jasaw úyinen
belgili bir waqıt dawamında yamasa ulıwma shıǵıwdı sheklew, belgili jerlerge barmaw,
ǵalabalıq hám basqa da ilajlar ótkeriwde qatnaspaw, belgili bir buyımlarga iye bolmaw
yamasa olardı ózinde saqlamaw, transport quralın basqarmaw, jergilikli aymaqta bilim alıwı
hám usı aymaqtan shetke shıǵıwdı sheklew, belgili shaxslar menen baylanıs ornatpaw,
baylanıs quralları, sonıń ishinde internetten paydalanbaw, jasaw hám jumıs ornın arnawlı
atqarıwshı uyımdıń eskertiwsiz ózgertiw kirmeydi. Sud usı jaza túrin qollanıwǵa húkim
etkeninde shaxsqa ózi jetkergen materiallıq hám ruwxıy zıyanniń ornın basıw, jumısqa
yamasa oqıwǵa jaylasıw minnetlemelerin, sonday-aq onıń dúzeliwine kómeklesiwshi basqa
minnetlemelerdi de júklewi múmkin.
Jınayat kodeksiniń 85-statyasına muwapıq erjetpegenlerge erkinen ayırıw altı aydan on
jılǵa shekemgi múddetke tayınlanadı.
Sud tárepinen erjetpegen shaxsqa onı jámiyetten ajıratpaǵan halda qayta tárbiyalawdıń
imkaniyatı bolmaǵan jaǵdaylarda ǵana erkinen ayırıw islew túrindegi jazanı tayınlaw
múmkin.
Erjetpegenlerge ayıplanıw túrindegi jazanıń tayınlawda erjetpegen shaxslardıń eki
toparı ajıratıladı:
1. Jınayat islew waqtında on to`rt jastan on altı jasqa shekem bolgan shaxslarǵa;
2. Jınayat islew waqtında on altı jastan on segiz jasqa shekem bolgan shaxslarga qarata.
Erkinen ayırıw jınayat islegen waqıtta on to`rt jastan on altı jasqa shekem jasqa
shekemgi shaxslarǵa:
awır jınayat ushın - altı jılǵa shekem;
oǵada awır jınayat ushın - on jılǵa shekemgi múddetke tayınlanadı.
Erkinen ayırıw jınayat islegen waqıtta on altı jastan on jasqa shekem segiz jasqa
shekemgi shaxslarǵa:
-awır jınayat ushın - jeti jılǵa shekem;
-oǵada awır jınayat ushın - on jılǵa shekemgi múddetke tayınlanadı.
Jınayat nızamshılıǵında nızam shıǵarıwshı er jetpesten sociallıq úlken qáwipli bolmaǵan
jınayat islegen, aqılsızlıq aqıbetinde jınayat islegen islegen yamasa qastan onsha awır
bolmaǵan jınayat islegen shaxslarǵa jaza tayınlanbaytuǵınlıǵı haqqında qaǵıydanı
Page 116
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
bekkemlegen. Atap ótiw kerek, erkinen ayırıw sıpatındaǵı jınayıy jazanı ótew haqqında húkim
shıǵarıw waqtında on segiz jasqa tolmaǵan shaxslarǵa tiyisli usı túrdegi jazanı tárbiya
koloniyalarında ótiw tayınlanadı. Jas óspirimlerge jınayıy jaza tayınlawda itibarǵa alınıwı
talap etiletuģın bir qatar tárepler bar. Sonıń ishinde, Ózbekstan Respublikası Joqari Sud
Plenumınıń 2000-jıl 15-sentyabrdegi 21-sanlı "Jas óspirimlerdiń jınayatları haqqındaǵı isler
boyınsha sud ámeliyatı haqqında"ǵı qararına muwapıq sud jas óspirimlerge jaza tayınlawda
islengen jınayattıń ózgesheligi hám jámiyetlik qáwiplilik dárejesi hám jazanı jeńillestiriwshi
hám awırlastırıwshı jaǵdaylardı názerde tutıp, erkinen ayırıw menen baylanıslı bolmaǵan
jazanı qollanıw imkaniyatın dodalawı kerek. Sud ayıpkerdi jámiyetten ajıratılmastan qayta
tárbiyalaw imkaniyatı bolmaǵan jaǵdaylarda ǵana erkinen ayırıw túrindegi jazanı tayınlawı
múmkin.
Jınayat kodeksiniń 86-statyasına muwapıq, on to`rtten on altı jasqa shekem jasına
shekem bolmaǵan waqtında jinayat islegen shaxslarǵa qarsı jınayatlar jámi retinde jaza
tayınlanganda:
erkinen ayırıwdıń eń kóp múddeti on jılǵa shekem;
-eger islegen jınayatlarınıń birewi oǵada awır jınayat bolsa, on eki jilǵa shekem
tayınlanadı.
On altı jastan on segiz jasqa shekem bolǵan waqıtta jınayat islegen shaxslarǵa qarsı
jınayatlar jıyındısı sıpatında erkinen ayırıw jazası tayınlanganda:
-erkinen ayırıwdıń múddeti on eki jılǵa shekem;
-islengen jınayatlardıń birewi oǵada awır jınayat bolsa, on bes jilǵa shekemgi múddetke
tayınlanıwı múmkin.
Jınayat kodeksiniń 86-statyasında nızam shıǵarıwshı jámiyetlik qáwipli qılmıs islew
waqtında on tort jastan on segiz jasqa shekem bolǵan shaxslarǵa bir neshe húkim boyınsha
tayınlanatuǵın erkinen ayırıw islew jazasınıń múddeti on bes jıldan aspawı kerekligin názerde
tutadı.
Usı kózqarastan qaraǵanda, erjetpegenlerdi jınayıy juwapkershilikten azat etiw jınayat
islegen shaxsqa nızamda kórsetilgen jınayıy-huqıqıy sankciyanı qollanbay, kerisinshe, onı
bunday juwapkershilikten azat etiwdi bildiredi. Bul jaǵday jınayıy juwapkershilikten azat etiw
túrleri ushın, sonıń ishinde, kelisiw múnásibeti menen, sonday-aq, erjetpegenlerge májbúriy
sharalardı qollanǵan halda jınayıy juwapkershilikten azat etiwge de tiyisli. Erjetpegenlerdi
jınayıy juwapkershilikten azat etiw májbúrlew sharaların qollanǵan halda ámelge asırıladı.
Májbúriy ilajlar tek ǵana erjetpegenlerge qollanıladı hám ózinde tárbiya mazmunın kórsetedi.
Olardıń qollanılıwı jınayat islegen jas óspirimlerdiń jınayıy jumıstı dawam ettirmewinde hám
jámiyetlik turmısqa tezirek beyimlesiwinde ayrıqsha áhmiyetke iye.
2011-jıl 17-yanvarda Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2011-jil "Jas
óspirimler isleri boyınsha komissiyalar jumısın jetilistiriwge baylanıslı qosımsha ilajlar
haqqında"ǵı 13-sanlı qararına tiykarlanıp boyınsha komissiyalar haqqındaǵı Reje
tastıyıqlanǵan edi. Rejege muwapıq, Jas óspirimler isleri boyınsha komissiyalar óz jumısın
jámiyetshiliktiń tiykarında ámelge asıratuǵın, jas óspirimler arasında qadaǵalawsızlıq hám
huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw uyımları esaplanadı. Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń
2017-jıl 14-marttaǵı PQ-2833-sanlı "Huqıqbuzarlıqlar profilaktikası hám jınayachılıqqa qarsı
gúresiw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriw ilajları haqqında"ǵı qabıl etilip, usı Qarardıń 3-
bántine tiykarlanıp joqarıda aytılǵan Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Jas
Page 117
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
óspirimler isleri boyınsha komissiya, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi,
wálayatlar hám Tashkent qalası, rayonlar (qalalar) hákimlikleri janındaǵı óspirimge jas
óspirimler isleri boyınsha komissiyalardı tiyislisinshe Jas óspirimler jumısları boyınsha
respublikalıq uyımlararalıq komissiya hám jas óspirimler isleri boyınsha aymaqlıq
uyımlararalıq komissiyalar etip qayta shólkemlestirildi. Sociallıq qáwipi úlken bolmaǵan
jınayattı birinshi márte islegen erjetpegen shaxs, joqarıda atap ótilgenindey, islegen
qılmısınıń ózgeshelikleri, ayıptıń shaxsın hám jumıstıń basqa jaǵdayların esapqa alıp, onı
jazalaw qollanbastan da dúzetiw múmkin degen juwmaqqa kelinse, juwapkershilikten azat
etilip, jumıs jas óspirimler isleri boyınsha respublikalıq uyımlararalıq komissiyası hám jas
óspirimler isleri boyınsha aymaqlıq uyımlararalıq komissiyalarda kóriwge tapsırıladı. Bunnan
tısqarı, jámietlik qáwipli qılmıstı islegenlikte ayıplanıp atırǵan erjetken adamǵa jas óspirim
fizikalıq hám ruwxiy rawajlanıwda óz jasına salıstırǵanda ádewir artta qalǵan bolsa hám
islegen qılmısınıń áhmiyetin tolıq túsinip jetpegende, sud jaza ornına oǵan tiyisli májbúriy
shara qollanıw maqsetinde muwapıqlıǵı haqqındaǵı máseleni kórip shıǵadı. Májbúriy ilajlar
ózgesheligine qaray, jaza ilajı esaplanbasa da, onı qollanıwdıń maqseti de jaza sharaların
qollanıwdıń maqseti menen uqsas. Sebebi erjetpegen shaxsqa májbúriy ilajlar menen tásir
etiwde isendiriw jolı menen háreket etiledi, jinayat islewdiń jámiyetlik qáwipliligi oǵan sanalı
túrde túsindiriledi.
Jınayat kodeksiniń 88-statyasına muwapıq erjetpegenlerge oǵan tómendegi májbúrlew
sharaları qollanıladı:
1. Sud belgileytuģın formada jábirleniwshiden keshirim soraw minnetlemesin júklew;
2. On altı jasqa tolǵan shaxsqa jetkerilgen zıyandı óz qarjısı esabınan yamasa miyneti
menen tólew yamasa saplastırıw minnetlemesin júklew;
3. Erjetpegendi arnawlı oqıw-tárbiya mákemesine jaylastırıw.
On altı jasqa tolǵan shaxsqa jetkerilgen zıyannıń óz qarjısı esabınan yamasa miyneti
menen tólew yamasa saplastırıw minnetlemesin júklew túrindegi májbúriy shara jetkerilgen
zıyan belgilengen eń kem aylıq jumıs tóleminiń on esesinen aspaǵan jaǵdaylarda qollanıladı.
Jetkerilgen ziyan belgilengen eń kem aylıq miynet haqınıń on esesinen artqan jaǵdaylarda
jetkerilgen zıyan puqaralıq huqıqıy tártipte óndiriledi. Ózbekstan Respublikası Jınayat-
orınlaw kodeksiniń 15-statyasında jas óspirimlerge baylanıslı jábirleniwshiden keshirim
soraw, jetkerilgen zıyandı qaplaw yamasa saplastırıw minnetlemesin júklew túrindegi
májbúrlew sharaları sud tárepinen orınlanadı. Sonday-aq, Jınayat-orınlaw kodeksiniń 195-
statyasına muwapıq jábirleniwshiden awızeki yamasa jazba túrde, kópshilik aldında keshirim
soraw yaki jeke tártipte keshirim soraw túrinde ámelge asırılıwı múmkin. Erjetpegen shaxstıń
keshirim soraw ornı, waqtı hám tártibi sud tárepinen belgilenedi. Uzr soraw minnetlemesin
júklew túrindegi májbúrlew ilajınıń orınlanǵanlıǵı haqqında tiyisli hújjet rásmiylestiriledi.
Erjetpegen shaxslardı jınayıy jazasınan azat etiw tómendegi usıllarda ámelge asırıladı
ámelge asırıladı:
jazanı ótewden múddetinen aldın shártli azat etiw;
jazanı jeńilirek penen almastırıw.
Erjetpegen shaxsqa jazanı ótew múddetinen aldın shártli azat etiw - sudlanıwshınıń
dúzeliw ushın áhmiyetli faktor bolıp, unamlı tárbiyalıq tásir jazanı orınlaw mákemelerinde
tártip hám tárbiyanı támiyinlewdiń áhmiyetli quralı. Sud húkimi menen tayınlangan jaza
múddetinen aldın azat boliw múmkinligin biliw, sudlanıwshınıń múddetinen aldın normal
Page 118
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
sociallıq turmısqa hám shańaraqqa qaytıw tilegi jazanıń tárbiyalıq tásirin kúsheytedi.
Jınayat kodeksiniń 89-statyasına muwapıq tómendegi tiykarlar bar bolǵanda erjetpegen
shaxsqa jazanı ótewden aldın shártli azat etiw qollanıladı:
1. Sociallıq qáwipi úlken bolmaǵan yaki onsha awır bolmagan jınayat ushın tayınlanǵan
jaza múddetiniń keminde tórtten bir bólegi;
2. Awır jınayat ushın tayınlanǵan jaza múddetiniń keminde úshten bir bólegi bólegin
haqıyqıy ótep bolǵannan keyin;
3. Ótkir awır jinayat ushin, sonday-aq, qastan islegen jinayatı ushin eger shaxs aldın
qastan islengen jınayatı ushın erkinen ayırılsa jazasına húkim etilgen bolsa, tayınlanǵan jaza
múddetiniń keminde yarımınan haqıyqatında ótip bolǵannan keyin.
Juwmaqlaw
Juwmaqlap aytqanda ko`pshilik ma`mleketlerde erjetpegen shaxslar dep 18 jasqa
shekemgi bolg`an shaxslar ta`n alinadi. Jinayiy juwapkerlik jasi 16 jas etip belgilengen, biraq
ayrim jag`daylarda bul 14 jas sipatinda da qabil aliniwi mumkin. Erjetpegenlerge qarata jaza
sharalari ulkenlerge qarag`anda jen`ilrek boladi. Maqset jazalaw emes, balkim tarbiyalaw.
Jinayiy juwapkerlikde olar ushin o`mirlik erkinen ayiriw jazasi qollanilmaydi. Erjetpegenler
arnawli mekemelerde, maselen ospirimler kolaniyasinda jaza o`tewleri mumkin. Olarg`a
reabilitatsiya, ta`lim ha`m psixologiyaliq ja`rdem korsetiwge itibar qaratiladi. Ko`binshe
erjetpegen shaxslar qilmislari ushin eskertiw, ata-analarg`a jariyma saliw yaki qadag`alawg`a
aliw siyaqli shara-ilajlar qollaniladi. Sud erjetpegenlerdi arnawli talim-tarbiya mekemelerine
jiberiwi mu`mkin. Erjetpegenlerdin` huqiqlari ustin esaplanadi, sonday-aq olarg`a bolek
yuridikaliq jardem korsetiledi. Sud pocecleri jabiq tarizde otkiziledi ha`m jeke mag`liwmatlar
sir saqlanadi. Erjetpegen shaxslardin` keleshekte jamiyetke qayta qosiliwi ushin zaruriy
reabilitatsiya da`sturleri islep shig`iladi. Maqseti erjetpegenlerdin` socialliq xulqin du`zetiw
ha`m jinayattin` qaytalaniwin aldin aliw
References:
1.
Ўзбекистон Республикаси қонунчилик маълумотлари миллий базаси —
https://lex.uz/docs/4979896
2.
https://www.kissamago.com/supreme-court-audio-recording-transcription/
3.
https://www.judiciary.uk/guidance-and-resources/presidential-guidance-recording-of-
hearings-and-transcription-of-recordings-in-hesc/
4.
https://www.americanbar.org/groups/journal/articles/2022/remote-court-transcription-
technology-enables-virtual-court-appe/
5.
https://chrt-tcdp.gc.ca/en/about-us/practice-direction-recording-hearings-use-court-
reporters-and-transcripts
6.
Zhang, Xingmei. 2022. China’s mode of electronic reform for court records. Pravovedenie
66 (4): 360–370. https://doi.org/10.21638/spbu25.2022.401
7.
https://www.judiciary.gov.sg/singapore-international-commercial-court/forms-and-
services/use-of-technology-at-the-sicc
