Page 102
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
QON HOSIL QILUVCHI A’ZOLARNING (SUYAK
ILIGI,TALOQ) GISTOLOGIK TUZILISHI
Shukurov Burhoniddin
Alfraganus university Stomatologiya fakulteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16527573
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 20-Iyul 2025 yil
Ma’qullandi: 24-Iyul 2025 yil
Nashr qilindi: 28-Iyul 2025 yil
Qon hosil qiluvchi a’zolar – organizmda gemopoez
jarayoni kechadigan muhim tuzilmalar bo‘lib, ular
orasida suyak iligi va taloq yetakchi o‘rin tutadi. Ushbu
maqolada ushbu a’zolarning gistologik tuzilishi,
ularning qon hujayralarini ishlab chiqarishdagi roli va
morfologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Suyak iligi –
asosiy
gemopoez
markazi
bo‘lib,
eritrositlar,
leykotsitlar va trombotsitlarning ildiz hujayralardan
shakllanishi aynan shu yerda amalga oshadi. Taloq esa
immun tizimining ikkilamchi organi sifatida, eski
eritrotsitlarni
yo‘q
qilish
va
limfotsitlar
differensiasiyasida ishtirok etadi. Maqolada bu
tuzilmalar mikroskopik darajada qanday tashkil
topgani, ularning funksional zonalari, hamda klinik
ahamiyati yoritilgan.
KEY WORDS
gemopoez, suyak iligi, taloq,
gistologiya, qon hujayralari, qizil
ilik, limfoid to‘qima, immun javob,
retikuloendotelial
tizim,
mikroskopik tuzilma и.
Inson organizmida qon hosil qiluvchi a’zolar muhim biologik vazifani bajaradi: ular
yangi qon hujayralarini ishlab chiqaradi, eskirgan hujayralarni yo‘q qiladi va immun tizim
faoliyatida ishtirok etadi. Asosiy qon hosil qiluvchi a’zolardan suyak iligi va taloq ajralib
turadi. Suyak iligi gemopoez jarayonining markazi hisoblanib, unda qizil qon tanachalari, oq
qon tanachalari va trombotsitlar shakllanadi. Taloq esa immun tizimining ikkilamchi a’zosi
bo‘lib, limfotsitlar faollashuvi, antigenlarga javob va eritrotsitlar parchalanishida ishtirok
etadi. Ushbu a’zolarning mikroskopik tuzilishini bilish, ularning qanday ishlashini
tushunishga, gematologik va immunologik kasalliklarni aniqlash hamda davolashda muhim
ahamiyatga ega. Mazkur maqolada ushbu tuzilmalar gistologik jihatdan o‘rganilib, ularning
klinik ahamiyati yoritiladi.
Asosiy qism:
Suyak iligining gistologik tuzilishi
Suyak iligi ikki xil bo‘ladi: qizil va sariq. Qizil ilik – faol gemopoez joyi bo‘lib, unda
mezenximal ildiz hujayralar, blast hujayralar va yetilgan qon hujayralari uchraydi. Qizil ilikda
retikulyar to‘qima asosiy skeletni tashkil qiladi. Shu bilan birga, kapillyar sinusoidlar va
adipotsitlar ham mavjud.
Sariq ilik asosan yog‘ hujayralaridan iborat bo‘lib, zaxira vazifasini bajaradi. Yosh
Page 103
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
organizmlarda qizil ilik ko‘p, qarilikda esa sariq ilik ustunlik qiladi.
1.Taloqning gistologik tuzilishi
Taloq kapsula bilan qoplangan bo‘lib, uning ichida ikkita asosiy zona ajraladi: oq pulpa
va qizil pulpa.
Oq pulpa – limfoid tugunchalardan iborat bo‘lib, unda limfotsitlar va makrofaglar
joylashgan.
Qizil pulpa – sinusoid tomirlar va Billrot shnurlari orqali eski eritrotsitlarni yo‘q qilishda
ishtirok etadi.
Taloq retikuloendotelial tizimga kirib, immun javobda faol qatnashadi.
2.Klinik ahamiyati
Suyak iligi va taloqning gistologik tuzilishini bilish, leykemiya, anemiya, limfoma kabi
kasalliklarni aniqlashda muhimdir.
Suyak iligi biopsiyasi – gemopoez holatini baholashda ishlatiladi.
Taloq kattalashuvi – gepatolienal sindrom, mononukleoz, limfoproliferativ kasalliklarda
aniqlanadi.
Ushbu tuzilmalarni mikroskopik tahlil qilish orqali ko‘plab qon tizimi kasalliklarining
sabab va bosqichlarini aniqlash mumkin.
Xulosa
Qon hosil qiluvchi a’zolar – suyak iligi va taloq – organizmning normal funksiyasi uchun
zarur bo‘lgan asosiy gistologik tuzilmalardir. Ularning mikroskopik tuzilishi, funksional
zonalari va hujayraviy tarkibi murakkab bo‘lishiga qaramay, ular orasidagi o‘zaro bog‘liqlik
organizmda qon tarkibini barqaror ushlab turishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu
tuzilmalarni chuqur o‘rganish tibbiyotning ko‘plab yo‘nalishlarida, ayniqsa gistologiya,
gematologiya va immunologiyada katta amaliy ahamiyatga ega
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ross, M.H., Pawlina, W. (2020). Histology: A Text and Atlas. 8th ed. Wolters Kluwer.
2.
Young, B., O’Dowd, G., Woodford, P. (2014). Wheater’s Functional Histology. 6th ed.
3.
Gartner, L.P., Hiatt, J.L. (2020). Color Textbook of Histology. 4th
4.
Mescher, A.L. (2018). Junqueira’s Basic Histology: Text and Atlas. 15th ed. McGraw-Hill
5.
Mebius, R.E., Kraal, G. (2005). Structure and function of the spleen. Nature Reviews
Immunolog
