Page 38
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
YASHIL KELAJAK UCHUN KORRUPSIYAGA YO'L YO’Q!
T
oshboyeva Durdona Fayzi qizi
toshboyevadurdona657@gmail.com
O’zbekiston davlat jahon tillari universiteti, Toshkent,
O’zbekiston
https://doi.org/
10.5281/зенодо.15684751
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 11
th
June 2025
Accepted:15th June 2025
Published: 17
th
June 2025
Maqolada yashil kelajakni taʼminlashda korrupsiyaning
salbiy taʼsiri yoritilib, atrof-muhitni muhofaza qilishda
halollik va shaffoflikning ahamiyati tahlil qilingan.
Korrupsiyaga
qarshi
kurash
barqaror
ekologik
rivojlanishning muhim omili sifatida ko‘rsatilgan.
KEYWORDS
yashil
kelajak,
korrupsiya,
ekologik muhofaza, halollik,
shaffoflik, barqaror rivojlanish.
Bugungi globallashuv jarayonida insoniyatni tashvishga solayotgan eng asosiy
muammolardan biri — ekologik muammolar. Iqlim oʻzgarishi, suv resurslarining kamayishi,
havoning ifloslanishi kabi muammolar dunyo hamjamiyatidan birdamlik va qatʼiy choralarni
talab qilmoqda. Yashil kelajak — bu faqat orzu emas, balki barchamizning maqsadimizga
aylanishi kerak. Ammo bu ezgu yoʻlda korrupsiya kabi illatlar jiddiy toʻsiq boʻlib qolmoqda.
Chunki korrupsiya faqat iqtisodiy o‘sishga emas, balki ekologik barqarorlikka ham halokatli
zarar yetkazadi. Yashil kelajak bu nafaqat soʻz, balki butun insoniyat oldidagi eng katta
maqsadlardandir. Korrupsiya, o‘z mohiyatiga ko‘ra, resurslarning adolatsiz taqsimlanishiga,
loyihalarning samarasiz amalga oshirilishiga va ekologik xavfsizlikning buzilishiga olib keladi.
Shunday ekan, korrupsiyaga qarshi qat’iy kurash olib borilmay turib, barqaror yashil
kelajakni tasavvur qilishning o‘zi qiyin. Keling, dastlab korrupsiya atamasiga izoh berib
o’tamiz. Korrupsiya — mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarni ko‘zlab
noqonuniy tarzda foydalanish, mansab vakolatlarini suiiste’mol qilish, pora olish yoki berish,
manfaatlar to‘qnashuviga yo‘l qo‘yish, davlat va jamiyat resurslaridan shaxsiy foyda ko‘rish
orqali huquqiy normalarni buzish holatlarining umumiy ifodasi. Korrupsiya atrof-muhitni
asrash uchun moʻljallangan mablagʻlarning maqsadsiz sarflanishiga olib keladi. Ekologik
loyiha va dasturlar oʻz vaqtida va sifatli amalga oshirilmaydi. Atrof-muhitni muhofaza qilish
uchun ajratilgan byudjet mablag‘larining oʻzlashtirilishi natijasida ko‘plab ekologik loyihalar
o‘z samarasini bermaydi. Masalan, ekologik tozalash inshootlarining sifatsiz qurilishi,
chiqindilarni qayta ishlash loyihalarining noto‘g‘ri amalga oshirilishi yoki qog‘ozda mavjud,
lekin amalda mavjud bo‘lmagan “yashil” dasturlar bunga yorqin misoldir. Natijada,
daraxtzorlar qiriladi, suv va havo ifloslanadi, chiqindilar toʻplanadi va inson salomatligiga
tahdid kuchayadi. Misol uchun, baʼzi hududlarda noqonuniy qurilishlarga ruxsat berilishi,
sanoat chiqindilarining nazoratsiz tashlanishi yoki yer resurslaridan noqonuniy foydalanish
holatlari ko‘pincha korrupsiya bilan bogʻliq boʻlib chiqadi. Shuningdek, korrupsion holatlar
noqonuniy o‘rmon qirilishi, suv resurslarining va havoning ifloslanishiga sabab bo‘luvchi
zavod va fabrikalarga nisbatan jazo choralarining ko‘rilmasligi kabi jiddiy oqibatlarga olib
keladi. Eng achinarlisi shuki, korrupsiyadan kelib chiqqan ekologik muammolar qisqa
Page 39
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
muddatda emas, balki uzoq yillarda o‘z salbiy oqibatlarini ko‘rsatadi. Bugun eʼtiborsizlik
qilingan har bir daraxt, har bir suv havzasi kelajak avlodning sog‘lom hayotiga putur
yetkazadi.
Yashil kelajak sari yo‘l ochish uchun korrupsiyaga qarshi kurashish birinchi galdagi
vazifalardan biridir. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar muhim ahamiyat kasb etadi:
1. Qonunchilik bazasini mustahkamlash. Ekologik muhofaza va korrupsiyaga qarshi kurash
sohasidagi qonunlarni takomillashtirish zarur. Xususan, atrof-muhitni asrashga ajratilgan
mablag‘larning har bir tiyini ustidan ochiq va shaffof nazorat o‘rnatilishi kerak. Davlat
idoralari faoliyatida ochiqlik va hisobdorlik tamoyillari asosiy o‘rin tutishi lozim.
2. Ommaviy axborot vositalari va fuqarolik nazoratining kuchaytirilishi. Axborot erkinligi
korrupsiyaga qarshi kurashda muhim rol o‘ynaydi. OAV orqali ekologik dasturlar bo‘yicha
muntazam hisobotlar berilishi, fuqarolar va jamoatchilik tashkilotlari ekologik nazorat
jarayonlarida faol ishtirok etishi zarur.
3. Texnologik yechimlardan foydalanish. Zamonaviy raqamli texnologiyalar korrupsiyaga
qarshi samarali kurashish imkonini beradi. Masalan, elektron davlat xaridlari, ochiq ma’lumot
bazalari, sun'iy intellekt asosidagi monitoring tizim orqali ekologik loyihalarni nazorat qilish
mumkin.
4. Ekologik ma'rifatni oshirish. Korrupsiyasiz jamiyat barpo etishda aholining ekologik ongini
yuksaltirish muhim o‘rin tutadi. Maktabdan boshlab barcha ta'lim bosqichlarida ekologik
tarbiya va korrupsiyaga qarshi kurash madaniyatini shakllantirish kerak.
Bunday chora-tadbirlarning ayrimlarini yanada keng yoritamiz va natijalari bilan ham
ta’minlaymiz. Bulardan biri sifatida atrof-muhitni muhofaza qilish jarayonida ochiqlik va
shaffoflik tamoyillarini misol qilib keltirsak bo’ladi. Har bir ekologik loyiha, unga ajratilgan
mablag‘ va erishilgan natijalar haqida jamiyatga muntazam axborot berib borilishi kerak. Shu
tarzda fuqarolar va nodavlat tashkilotlar nazorati ostida ish olib borilsa, korrupsiya xavfi
keskin kamayadi. Bundan tashqari, ekologik loyihalarni amalga oshirishda mustaqil
monitoring tizimlarini joriy etish zarur. Mustaqil baholovchi va auditor tashkilotlarning
faoliyati ekologik sohada oshkoralikni ta’minlashga yordam beradi. Shu yo‘l bilan
korrupsiyaning oldi olinadi va haqiqiy yashil taraqqiyotga erishiladi. Korrupsiyaga qarshi
kurash — yashil kelajakning asosi. Korrupsiyaga qarshi kurashish har bir davlat uchun
strategik ahamiyat kasb etadi. Ekologik sohada esa bu kurash ikki barobar ahamiyatlidir.
Chunki tabiat va uning boyliklari jamiyatning umumiy mulki hisoblanadi. Ularni noqonuniy
ravishda talon-taroj qilish nafaqat hozirgi avlodning, balki kelajak avlodlarning ham haqqiga
tajovuz hisoblanadi.
Xalqaro tajribalardan ko’rib chiqib, o’zimizning hayotimizga ham tadbiq etsak bo’ladi. Dunyo
tajribasida bir qator davlatlar korrupsiyaga qarshi kurash orqali ekologik barqarorlikka
erishgan. Masalan, Daniya va Finlandiya singari mamlakatlar korrupsiya darajasining pastligi
va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha yuqori ko‘rsatkichlari bilan tanilgan. Bu davlatlarda
ekologik siyosat shaffoflik, ishonch va ijtimoiy nazoratga asoslangan. Shuningdek, ekologik
loyihalarni moliyalashtirishda mustaqil auditchi tashkilotlar faol ishtirok etadi va har bir
loyiha bo‘yicha jamoatchilikka to‘liq axborot taqdim etadi. O‘zbekiston ham bu borada o‘z
tajribasini boyitib, xalqaro amaliyotlarni o‘rganishi va amaliyotda tatbiq etishi zarur.
Yashil kelajak — bu faqat ekologik toza muhit emas, balki halol va adolatli jamiyat. Har bir
fuqaro oʻzining kundalik faoliyatida, atrof-muhitni muhofaza qilishda va korrupsiyaga
Page 40
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
nisbatan murosasiz boʻlish orqali yashil kelajak qurilishiga hissa qo‘sha oladi. Barchamizning
oldimizda turgan vazifa shuki, kelajak avlodlar uchun bunday muhitni saqlab qolish va yanada
rivojlantirishdir. Chunki korrupsiya ekologik loyihalarni samarasiz qiladi, tabiiy boyliklarni
talon-taroj etadi va butun jamiyatning kelajagini xavf ostiga qo‘yadi. Shu sabab, yashil
taraqqiyotga erishish uchun korrupsiyaga nisbatan nol toqat tamoyilini joriy etish, ochiqlik va
shaffoflikni asosiy qadriyatga aylantirish zarur. Zero, korrupsiyasiz jamiyat — bu toza havo,
sof suv va yashnagan tabiat demak.
Har bir fuqaroning ekologik ongi va halol yondashuvi, davlat idoralarining esa mas'uliyati va
ochiqligi orqali biz yashil va sog‘lom kelajakni barpo etishimiz mumkin.
Yashil kelajak sari — korrupsiyasiz yo‘lda!
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Transparency International, "Global Corruption Report", 2023.
2. United Nations Environment Programme (UNEP), "Environmental Rule of Law: First Global
Report", 2019.
3. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi
vazirligi materiallari, 2024.
4. YUZ.UZ — "Yashirin iqtisodiyotga taʼsir qiluvchi eng katta omil – korrupsiya" maqolasi,
2024.
5. ADU.UZ — "Korrupsiyasiz hayot - buyuk kelajak demakdir" maqolasi, 2023.
