Page 84
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING O‘QISH SUR’ATINI
OSHIRISH YO‘LLARI
Tursinbaeva Juldiz
Urganch Davlat Pedagogika Instituti Boshlang’ich ta’lim fakulteti
224-guruh 3- bosqich talabasi.
Tel:905931804, Juldiz2502@gmail.com
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15723205
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 11
th
June 2025
Accepted:15th June 2025
Published: 23
rd
June 2025
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining
o‘qish sur’atini oshirishning samarali yo‘llari yoritilgan.
O‘qish sur’ati – bu matnni tez, ifodali va anglab o‘qish
malakasi bo‘lib, uni shakllantirish va rivojlantirish uchun
metodik yondashuvlar, o‘yinli mashqlar, didaktik usullar,
hamda o‘quvchining individual imkoniyatlarini hisobga
olgan holda ishlash zarurligi ta’kidlanadi.
KEYWORDS
boshlang‘ich
ta’lim
,
o‘qish
sur’ati
,
o‘qish texnikasi
,
ifodali
o‘qish
,
tez o‘qish
,
matn ustida
ishlash
,
didaktik o‘yinlar
,
ertak
matnlari
,
individual yondashuv
,
samarali
metodlar
,
zanjirli
o‘qish
,
soat
bilan
o‘qish
,
psixologik
yondashuv
,
o‘quvchining o‘qish malakasi
Kirish
Boshlang‘ich sinf – bu o‘quvchilarning asosiy o‘quv ko‘nikmalari, xususan o‘qish, yozish va
nutqiy rivojlanishi shakllanadigan muhim bosqichdir. Ayniqsa, o‘qish texnikasining muhim
komponentlaridan biri bo‘lgan o‘qish sur’ati bolalarda bilim olish jarayonining sifatini
belgilaydi. Shu sababli o‘qish sur’atini oshirish, uni bosqichma-bosqich rivojlantirish har bir
pedagogning dolzarb vazifasidir.
Asosiy qism
1. O‘qish sur’atining mazmuni va ahamiyati
O‘qish sur’ati — bu o‘quvchining ma’lum vaqtda matndan nechta so‘zni o‘qiy olish
ko‘rsatkichidir. Ammo bu faqat tezlik emas — balki tez, to‘g‘ri, tushunib va ifodali o‘qish
kombinatsiyasidir.
Yuqori o‘qish sur’ati quyidagilarga olib keladi:
Bilimlarni tezroq o‘zlashtirish;
Mustaqil o‘qishga qiziqishning ortishi;
Matn ustida ishlash samaradorligining oshishi;
Fikrlash va tafakkurning faollashuvi.
. O‘qish sur’atini shakllantirish bosqichlari
Boshlang‘ich sinflarda o‘qish sur’atini oshirish quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi:
Page 85
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
Bosqich
Maqsad
1. Tayyorlov
Harflarni tanish, tovush-harf o‘xshashliklarini ajratish,
so‘zlarni bo‘g‘inga ajratish.
2.
Yangi
ko‘nikmalarni
shakllantirish
So‘zlarni silliq va to‘g‘ri o‘qish. O‘qish tezligiga e’tibor beriladi.
3. Mustahkamlash
Matn bilan ishlash, ifodali o‘qish, so‘zlar ustida ishlash.
4. Nazorat va tahlil
So‘z/daqiqa birlikda baholash, tushunishni tekshirish.
3. O‘qish sur’atini oshirish usullari va metodlari
Quyida samarali yondashuvlar keltiriladi:
a) Zanjirli o‘qish
O‘quvchilar matnni navbatma-navbat o‘qishadi. Bu metod e’tibor va tezlikni oshiradi.
b) Soat bilan o‘qish mashqlari
Ma’lum vaqt oralig‘ida o‘qilgan so‘zlar soni aniqlanadi. O‘quvchi o‘z sur’atini kuzatib boradi.
c) Ichki (sukutdagi) o‘qish
O‘quvchi o‘zicha matnni ichida o‘qiydi va asosiy mazmunni og‘zaki bayon qiladi. Bu usul
tezlikni va tushunishni oshiradi.
d) Iboraviy o‘qish
Matnni iboralarga bo‘lib o‘qish orqali talaffuz va sur’at uyg‘unligi ta’minlanadi.
e) Rolga kirib o‘qish
Matn qahramonlari rolida o‘qish orqali ifodali o‘qish sur’ati tezlashadi.
f) Didaktik o‘yinlar orqali o‘qish
Masalan:
“Kim tez va to‘g‘ri o‘qiydi?” – bellashuv asosida o‘qish;
“So‘zni top, gap tuz” – tez o‘qib, so‘zlar bilan gap tuzish;
“Matnni tikla” – parchalangan matnni to‘g‘ri tartibda o‘qib joylashtirish.
4. O‘quvchining individual imkoniyatlarini hisobga olish
Har bir o‘quvchining:
O‘rganish tezligi,
Eshitish va ko‘rish xotirasi,
E’tibor markazlashuvi,
Psixologik holati inobatga olinib, diferensial yondashuv qo‘llaniladi.
Zaif o‘quvchilar uchun qisqaroq, sodda matnlar; ilg‘or o‘quvchilar uchun esa murakkab va
tezkor matnlar beriladi.
Page 86
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
Xulosa
O‘qish sur’atini oshirish — bu nafaqat tez o‘qish, balki matnni to‘g‘ri tushunib, ifodali tarzda
o‘qish demakdir. Ushbu ko‘nikma boshlang‘ich sinfdayoq shakllanmasa, yuqori sinflarda
o‘quvchilarning mustaqil o‘qish va o‘zlashtirish darajasi pasayib ketadi.
O‘qituvchining doimiy metodik yondashuvi, o‘yin elementlari, ertaklar, sahnalashtirish va
monitoring asosida olib borilgan mashg‘ulotlar orqali o‘quvchining o‘qish sur’ati izchil
rivojlanadi.
Adabiyotlar:
Xolboyeva M. “O‘qish texnikasini o‘rgatish metodikasi”, Toshkent, 2020.
D.Saidova. “Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini tez va ifodali o‘qishga o‘rgatish”. — T., 2019.
O‘zbekiston Respublikasi XTV. “Boshlang‘ich ta’lim fanlari bo‘yicha o‘quv dasturi”. (2023-yil)
