Page 163
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
MIKROBIOLOGIYA FANINI O‘QITISHDA ZAMONAVIY
AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH.
Aminjonova Gulmira Karimjonovna
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi chorvachilik va
biotexnologiyalar universiteti Toshkent filiali tayanch doktoranti
Safarov Muxtorjon Alijon o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi chorvachilik va
biotexnologiyalar universiteti Toshkent filiali , Biotexnologiya
yo‘nalishi, 23-20 guruh
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15765746
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 24
th
June 2025
Accepted:25 th June 2025
Published: 27
TH
June 2025
Maqolada mikrobiologiya fanini o‘qitishda,
zamonaviy
axborot
texnologiyalaridan
dars
jarayonlarini sifatini oshirishi va talabalarda ushbu
o‘tilayotgan fanga doir bilim va ko‘nikmalarni,
o‘zlashtirish darajasini oshirishi hamda foydalanishning
ta’lim sifati, samaradorligini oshirishdagi istiqbollari
haqida fikr yuritilgan.
KEYWORDS
zamonaviy
axborot
texnologiyalari,
multimediya,
slaydlar, prorektor, kompyuter
komunikatsuyalari.
Kirish.
Bugungi globallashuv davrida ta’lim sohasining zamonaviy texnologiyalar bilan
uyg‘unligi muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, tabiiy fanlar orasida mikrobiologiya fani
fundamental, eksperimental va amaliy mazmunga ega bo‘lib, uni o‘qitishda axborot
texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarning bilimini mustahkamlashda muhim omil
hisoblanadi.
Xar qanday jamiyatda yosh avlodga ta’lim berish muayyan bir maqsad asosida amalga
oshiriladi. Ta’limning asosiy ustivor maqsadi jamiyatning taraqqiyoti va uning rivojlanish
yo‘nalshlaridan kelib chiqib belgilanadi. Bugungi kunda Yangi O‘zbekistonda tashkil etilgan
ta’lim va tarbiyaning asosiy ustivor maqsadi yosh avlodni komil inson darajasida
tarbiyalashga qaratilgandir. Ta’lim jarayoni talabalarni chuqur va mustaxkam bilim olishiga,
mantiquy fikr yuritishiga, ijodiy izlanishiga, olgan bilimlarini o‘quv va amaliyotda mustaqil
qo‘llay olishiga xizmat qiladi. Ta’lim jarayonida talabalarni puxta va sifatli bilim olishlari uhun
o‘rganilayotgan materiallarning o‘qituvchi tomonidan bayon etilishi bilan bir qatorda xar bir
o‘qitilayotgan darsda
jumladan, mikrobiologiya darslarida zamonaviy
axborot
texnologiyalaridan foydalanish maqsadga muofiqdir. Mikrobiologiya darslarida zamonaviy
axborot texnologiyalaridan foydalanish o‘quv jarayonini sifati va samaradorligini oshiradi.
Tadqiqot obyekti va predmedi.
Axborot texnologiyalari rivojlangan hozirgi kunda
mikrobiologiya darslarida ularni qo‘llash ta’lim samaradorligini oshirish bilan bir qatorda,
o‘quv maqsadlariga erishishning eng yaxshi usulidir. Mikrobiologiya darslarini axborot
texnologiyalar asosida tashkil etish, ushbu darslarni talabalar tomonidan oson o‘zlashtirishini
ta’minlab beradi.
Mikrobiologiya fanini o‘qitishda ta‘lim samaradorligini oshirishning ana bir ustivor
yo‘nalaishi bu zamonaviy axborot texnologiyalaridir. Mikrobiologiya darslarida zamonaviy
axborot texnologiyalaridan foydalanilganda maktabda yaqindan tanishish imkoni qiyin
bo‘lgan jarayonlarni yaqinda kuzatish va dars mavzusini oson o‘zlashtirish imkonini beradi.
Darslarda harakatlanadigan animatsion modellar jumladan multimediyalar talabalarga
Page 164
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
tasavvur qilish oson bo‘lmagan jarayomlarni oson o‘zlashtirish mumkin. Mikrobiologiya
darslarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan unumli foydalanish talabalarni intelektual
salohiyatini oshiradi. Talabalarda biologik jarayonlarni yaqindan tanishish imkonini beradi.
Natijada dars jarayonlari qiziqarli va samarali bo‘ladi. Zamonaviy axborot texnologiyalaridan
foydalanishning yana bir qulay tomoni shundaki, talabalarning vaqti tejalib ko‘proq
ma’lumotlar olish imkoniyatini oshiradi.
Inavatsion axborot texnologiyalari fanni o‘zlashtirishda talabalarga qulaylik tug‘diradi.
Jumladan, eshitish sezgisida nuqsoni bor talabalarda o’qish malakalari o‘sishiga, shuningdek,
ularning axborotlarni tez o‘zlashtirishlarini ta’minlaydi. Nutqi va jismoniy imkoniyati
cheklanganlarda esa ularning o‘z ehtiyojlaridan kelib chiqib foydalanish imkonni beradi.
Zamonaviy axborot texnologiyalaridir ta’lim berishning samarali usuli bo‘lib, u talabaga
ma’lumotlar manbaidan ko‘ra keng ko‘lamdagi ma’lumotlarni taqdim etadi. Shunungdek
ko‘rgazmali va umumlashgan holda nafaqat slaydlar yoki maruza matni, balki multimedialar,
videoroliklardan foydalanish talabalarning malumotlarni qabul qilish darajasi oshiradi.
Mikrobiologiya fanini o‘qitishda zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish
talabalarni ushbu fanga bog‘iq motivlarini oshiradi.
Maqsad va vazifalari.
Mikrobiologiya fanini o‘qitishda ko‘rgazmalardan yani zamonaviy
axborot texnologiyalari va gerbariy na’munalaridan foydalanish ta’lim sifatini oshirishda
muhim ahamiyat kasb etadi. Turli hayotiy jarayonlarni jumladan fitisintez, gutatsiya,
urug‘lanish va boshqa jarayonlarni talabalar tushinib olishlarida zamonaviy axborot
texnologiyalaridan foydalanishning o‘rni beqiyosdir. Zamonaviy axborot texnologiyalari
asosida o‘tilgan darslar talabalarning fanga bo‘lgan qiziqishlarini orttiradi. Bundan Tashqari
zamonaviy axborot texnologiyalari va gerbariy na’munalaridan foydalanishning yana bir
afzalligi botanuka darslarida talabalarda idrok qilish, yodda saqlash va amalda qo‘llash kabi
ko‘nikmalar xosil bo‘lishiga oson erishiladi. Yuqoridagilarga asoslanib shuni aytish mumkinki,
mikrobiologiya darslarida zamonaviy axborot texnologiyalari va gerbariy na’munalaridan
foydalanishda talabalarda bilim va
ko‘nikmalar quyidagi bosqichlarda oson shakllantirish
mumkin.
Zamonaviy axborot texnologiyalari har xil ta’lim yo‘nalishlari (stillari) uyg‘unligida
qo‘llanilishi va ta’lim olish hamda bilimlarni qabul qilishning turli ruhiy va yoshga doir
hususiyatlariga ega bo‘lgan shaxslar tomonidan foydalanilishi mumkin: ayrim ta’lim
oluvchilar bevosita o‘qish orqali, ba’zilari esa eshitib idrok etish boshqalari esa (videofilmlarni)
ko’rish orqali ta’lim olishni va bilimlarni o’zlashtirishni xush ko’radilar.
Yangi o‘quv vositalarining xususan multimediyalar va animatsiyalar, slaydlar va
boshqalarning yaratilishi mikrobiologiya
fanlarni o‘qitishda zamonaviy axborot
texnologiyalarini dars jarayonida qo‘llash imkoniyatini yanada oshiradi. Bu natijada,
talabalarning mikrobiologiya fanlarini chuqur egallashlarining ustivor omili bo‘lib xizmat
qiladi va ta’lim samaradorligini oshiradi. Buning natijasida dars jarayonida zamonaviy
axborot texnologiyalarini keng suratda qo‘llash mumkin bo‘ladi, hamda o‘qituvchilarni
inavatsion bilimlar va zamonaviy texnologiyalar bilan qurollantirishda, o‘qituvchilarni
malarasini oshirishda, nafaqat mikrobiologiya balki boshqa sohalardagi yangiliklarni ham
o‘zlashtirishda,
ulardagi istiqbolli usullarni mikrobiologiya fanini o‘qitishda qo‘llash
imkonini yaratadi.
O‘quv materiallarini
sezgi organlari
yordamida qabul
qilish
Tasavvur qilish
Idrok qilish
Yodda saqlash
Amalda qo‘llash
Natijani tekshirish
Page 165
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
Mikrobiologiya darslarida ko‘rgazmalardan foydalanish muayyan tushinchalarni
shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu jarayonlar quydagi bilim va
ko‘nikmalarni xosil qilish imkonini yanada oshiradi.
-
O‘rganilayotgan predmedni avval o‘rganilayotgan predmed bilan taqqoslash.
-
O‘rganilayotgan predmedni avval o‘rganilayotgan predmedni o‘rtasidagi umumiylikni
o‘rganish.
-
O‘rganilayotgan predmed va jarayonlarni o‘ziga xos tomonlarini aniqlash.
-
O‘zlashtirgan bilim va ko‘nikmalarni amalda qo‘llay olish.
Xulosa
. O‘tkazilgan tajriba natijalari shuni tasdiqlaydiki, mikrobiologiya fanini o‘qitishda
zamonaviy axborot texnologiyalari va gerbariy na’munalaridan foydalanish ta‘lim sifatini
oshirishdagi eng istiqboli qurol xisoblanadi. Bir so ‘z bilan aytganda mikrobiologiya darslarida
gerbariy na’munalari va zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish ta’lim jarayonini
sifat va samaradorligini oshiribgina qolmay, talabalarning bilim darajasini hamda
mikrobiologiya faniga bo‘lgan qiziqishlarini ham oshiradi.
Foydananilgan adabiyotlar.
1.
Biologiyani o‘qitishda pedagogik texnologiyalar. J.O. Tolipova.
2.
Axmedova Z.S., "Mikrobiologiya asoslari", Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2020
3.
Abdukarimov A., "Biologiyada axborot texnologiyalari", Samarqand, 2019.
4.
Rahimov S. va boshqalar, "Innovatsion pedagogik texnologiyalar", Toshkent: Fan, 2021.
5.
Muminov R. "Zamonaviy axborot texnologiyalari", Andijon: Innovatsiya nashriyoti,
2022.
6.
Xolmatova M.K., "Mikrobiologik laboratoriya amaliyotlari", Toshkent, 2021.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ta’limda raqamlashtirishni jadallashtirish
to‘g‘risida”gi qarori, 2021-yil.
8.
Karimov B. "Onlayn ta’lim metodikasi", Buxoro, 2020.
9.
Abdullayev A. "Pedagogik innovatsiyalar va zamonaviy texnologiyalar", Namangan,
2022.
10.
Ivanov I.V., "Educational Technologies in Microbiology", Moscow, 2019.
11.
UNESCO Report: “ICT in Education and Learning”, 2021.
