Page 147
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
KEKSALAR HUQUQLARINI TA’MINLASH BORASIDAGI
MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI
Xusanova Surayyoxon G'aybulla qizi
Farg'ona davlat universiteti talabasi
Teli: +998 50 887-74-04
Gmail: khusanovasurayyokhan@gmail.com
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15761071
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 24
th
June 2025
Accepted:25 th June 2025
Published: 27
TH
June 2025
Ushbu maqolada keksalar huquqlarini ta’minlash
borasidagi dolzarb muammolar tahlil qilinadi. Aholining
qarib borayotgan qatlamiga munosabat, ularning
ijtimoiy himoyasi,
tibbiy
xizmatdan
foydalanish
imkoniyatlari,
pensiya
ta’minoti,
yolg‘izlik
va
diskriminatsiyaga qarshi kurashish kabi masalalar
yoritilgan. Shu bilan birga, xalqaro tajriba asosida ushbu
muammolar yechimiga doir takliflar ham ilgari surilgan.
Maqolada keksalar uchun ijtimoiy inklyuzivlikni
ta’minlash, ularning huquqiy maqomini kuchaytirish va
jamiyatda faol ishtirokini rag‘batlantirishga alohida
e’tibor qaratilgan.
KEYWORDS
Keksalar,
inson
huquqlari, ijtimoiy himoya,
pensiya,
diskriminatsiya,
sog‘liqni saqlash, inklyuziya.
Kirish
Aholining demografik tarkibida yoshi katta insonlar ulushining ortib borishi – zamonaviy
jamiyatlar duch kelayotgan global ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy muammolardan biridir. Jahon
sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, 2050-yilga borib dunyo bo‘yicha 60
yoshdan oshganlar soni 2 milliarddan oshishi kutilmoqda. Bu esa aholining qariyotgan
qatlami uchun qulay ijtimoiy, huquqiy va iqtisodiy muhit yaratish zaruratini keskin oshiradi.
Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu masala dolzarb ahamiyat kasb
etmoqda.Keksalik – inson hayotining muhim va mas’uliyatli bosqichidir. Bu davrda odamlar
jamiyat taraqqiyotiga ko‘p yillar xizmat qilgan bo‘lishiga qaramasdan, ko‘pincha huquqiy,
tibbiy, moddiy va ma’naviy jihatdan e’tibordan chetda qolishadi. Keksalar ko‘plab
mamlakatlarda pensiya yoshiga yetgach, iqtisodiy faollikdan chekinadi va ularning asosiy
daromad manbai davlat tomonidan ajratiladigan pensiyaga aylanadi. Biroq bu pensiyalar ko‘p
hollarda ularning asosiy ehtiyojlarini to‘liq qoplay olmaydi. Bundan tashqari, keksalar
salomatligi, parvarishi va yolg‘izlik muammolari ham ularga nisbatan jiddiy ijtimoiy e’tiborni
talab qiladi.Ko‘plab xalqaro hujjatlar, jumladan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan
1991-yilda qabul qilingan “Keksalar huquqlari to‘g‘risidagi asosiy tamoyillar”, Yevropa Ittifoqi
konventsiyalari, shuningdek, Har bir inson uchun munosib qarilik konsepsiyasi – keksalar
huquqlarini ta’minlashga qaratilgan xalqaro sa’y-harakatlar sifatida muhim ahamiyatga ega.
Shu bilan birga, milliy qonunchilik bazasida ham keksalarning huquq va manfaatlarini himoya
qilish mexanizmlarini mustahkamlash zaruriyati ortib bormoqda.O‘zbekiston Respublikasida
ham keksalar masalasi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda.
“Keksalarni e’zozlash yili” (2015), “Yoshlar va keksalar o‘rtasida uzviylik” dasturlari,
shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 28-yanvardagi “2022–2026-
yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi farmoni bu
Page 148
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
boradagi islohotlarning huquqiy asosini belgilab berdi. Shunga qaramay, hali-hanuz
keksalarning huquqlarini to‘liq ta’minlash yo‘lida bir qator tizimli muammolar mavjud.
ijtimoiy himoya tizimi yetarlicha barqaror emas, tibbiy xizmatlarda tenglik ta’minlanmagan,
ayrim hollarda yoshga nisbatan diskriminatsiya holatlari kuzatilmoqda. Ushbu maqolada
keksalar huquqlarini ta’minlashda mavjud muammolar chuqur tahlil qilinadi, xalqaro va
milliy tajribalar solishtiriladi hamda muammolarga amaliy va huquqiy yechimlar taklif etiladi.
Maqsad – nafaqat mavjud holatni ochib berish, balki keksalar jamiyatdagi mavqeini oshirish,
ularni ijtimoiy hayotga faol jalb qilish, ularning huquq va erkinliklarini real hayotda
ta’minlashga qaratilgan mexanizmlarni ishlab chiqishdir.
Asosiy qism
Keksalar huquqlarini huquqiy jihatdan ta’minlash uchun xalqaro va milliy darajada qator
hujjatlar mavjud. Biroq bu hujjatlarning amalda to‘liq qo‘llanilishi har doim ham
ta’minlanmaydi. Masalan, BMT tomonidan 1991-yilda qabul qilingan “Keksalar uchun BMT
tamoyillari”da mustaqillik, ishtirok etish, parvarish, o‘zini anglash va hurmat kabi tamoyillar
belgilab berilgan. Shu bilan birga, bu hujjatlar ko‘p hollarda deklarativ xarakterga ega bo‘lib,
huquqiy majburiyat yuklamaydi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va bir qator qonun
hujjatlarida (masalan, “Ijtimoiy xizmatlar to‘g‘risida”gi Qonun, “Nafaqa ta’minoti to‘g‘risida”gi
Qonun) keksalarning ayrim huquqlari mustahkamlangan. Biroq ularni himoya qilish
mexanizmlari, ayniqsa sud orqali himoyalanish, ijtimoiy yordam olish yoki diskriminatsiyaga
qarshi kurashish bo‘yicha aniq normalar yetarli emas. Shuningdek, yoshga asoslangan
kamsitish holatlariga qarshi maxsus qonunchilik yo‘qligi bu muammoni yanada
chuqurlashtiradi. Keksalarning asosiy ehtiyojlaridan biri – barqaror va munosib ijtimoiy
himoya tizimi bilan ta’minlanishdir. O‘zbekistonda pensiya ta’minoti tizimi mavjud bo‘lsa-da,
ko‘plab keksa fuqarolarning oladigan pensiyasi ularning asosiy ehtiyojlarini – oziq-ovqat,
dori-darmon, kommunal to‘lovlar, tibbiy xizmat va boshqa zarur xarajatlarni qoplashga
yetmaydi. Masalan, 2024-yil holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda o‘rtacha pensiya miqdori 750–800
ming so‘mni tashkil etadi. Bu esa, Jahon banki ma’lumotlariga tayanilsa, yashash uchun
minimal darajadan past ko‘rsatkich hisoblanadi. Ayniqsa, yolg‘iz keksalar va nogironligi
bo‘lgan keksa shaxslar uchun bu daromad yetarli emas. Yana bir muammo – ijtimoiy
xizmatlardan foydalanishda byurokratik to‘siqlar va insoniy yondashuvning yetishmasligi.
Masalan, ko‘plab keksalar elektron ariza berish tizimini bilmaydilar yoki jismonan
foydalanishga qiynaladilar, bu esa ularni ijtimoiy dasturlardan chetda qoldiradi. Keksalar
uchun tibbiy yordamning mavjudligi va sifatli bo‘lishi – hayot sifatining asosiy mezonlaridan
biridir. O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimida keksalarga mo‘ljallangan ixtisoslashgan tibbiyot
markazlari yetarli emas. Ko‘pgina qishloq joylarda umumiy amaliyot shifokorlari soni
cheklangan, geriatrik xizmatlar deyarli mavjud emas. JSST ma’lumotlariga ko‘ra, keksa
yoshdagi insonlar orasida yurak-qon tomir kasalliklari, diabet, ko‘z va eshitish muammolari,
Altsgeymer kabi holatlar keng tarqalgan. Biroq ularni erta aniqlash va uzoq muddatli
parvarishlash tizimi yetarlicha yo‘lga qo‘yilmagan. O‘zbekistonda esa davlat shifoxonalarida
bepul xizmatlarning ro‘yxati cheklangan bo‘lib, ko‘plab keksa bemorlar muhim dori-darmon
va analizlar uchun yuqori to‘lovlarni o‘z cho‘ntagidan to‘lashga majbur bo‘lmoqda. Zamonaviy
urbanizatsiya va oilaviy qadriyatlarning o‘zgarishi natijasida ko‘plab keksalar yolg‘izlikda
yashamoqda. Bu nafaqat ruhiy holat, balki umumiy sog‘liq va hayot sifati uchun ham salbiy
ta’sir ko‘rsatadi. Ayrim statistik ma’lumotlarga ko‘ra, yolg‘iz keksalar depressiya, ijtimoiy
fobiya, hayotdan norozilik va hatto o‘z joniga qasd qilish xavfi ostida bo‘ladi. Bu borada
ijtimoiy muassasalar va jamoatchilik tashkilotlarining roli juda muhim. Afsuski, O‘zbekistonda
“Muruvvat uylari” kabi ijtimoiy xizmat ko‘rsatuvchi muassasalar soni cheklangan, ularga
tushish uchun esa qat’iy mezonlar mavjud. Shu sababli ko‘plab ehtiyojmand keksalar tizimdan
chetda qolmoqda. Yoshga asoslangan kamsitish (ageism) – keksalarning mehnat bozori,
sog‘liqni saqlash, axborot olish va ijtimoiy hayotda teng ishtirokini cheklovchi salbiy
Page 149
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
stereotiplarning bir ko‘rinishidir. Ko‘p hollarda “endi u foydali emas”, “ishga yaramaydi” kabi
qarashlar orqali keksalar jamiyatdan chetlashtiriladi. OAVda ham keksalik ko‘pincha zaiflik,
bemorlik yoki nochorlik bilan bog‘lab ko‘rsatiladi, bu esa ularning ijtimoiy mavqeiga salbiy
ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, ko‘plab davlat tashkilotlarida 60 yoshdan oshgan fuqarolarga
nisbatan xizmat ko‘rsatishda loqaydlik va qo‘pollik holatlari kuzatiladi. Bu holatlarni bartaraf
etish uchun ijtimoiy madaniyatni yuksaltirish, xodimlarni etik-mehribonlik tamoyillari
asosida qayta tayyorlash zarur. Bugungi kunda ko‘plab davlatlarda “faol qarilik” konsepsiyasi
ilgari surilmoqda. Uning asosiy g‘oyasi – keksalarni jamiyatning faol a’zolari sifatida ko‘rish,
ularning tajriba va bilimlaridan foydalanish, hayot sifatini yaxshilashdir. O‘zbekistonda bu
borada ayrim ijobiy tashabbuslar mavjud: masalan, “Ustoz-shogird” dasturlari, mahallalarda
oqsoqollar kengashlari faoliyati. Biroq keksalarning ijodiy, ilmiy, mehnat va jamoat ishlarida
faol ishtirokini rag‘batlantirish, ularga maxsus grantlar, stipendiyalar, ilmiy loyihalarda
qatnashish imkoniyatlarini yaratish kabi chora-tadbirlar kengaytirilishi lozim.
Empirik tahlil
Keksalar huquqlari bilan bog‘liq muammolarni aniqlash va ularning yechimlariga oid
tavsiyalarni ishlab chiqishda faqat nazariy yondashuv emas, balki amaliy – empirik tahlil ham
muhim o‘rin tutadi. Quyida O‘zbekiston va qator xorijiy davlatlar misolida mavjud holatlar
raqamlar va kuzatuvlarga asoslangan holda tahlil qilinadi. BMTning “World Population
Prospects” 2022-yilgi hisobotiga ko‘ra, dunyo aholisining taxminan 10% dan ortig‘i 65 yosh va
undan katta yoshdagi insonlardir. Prognozlarga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 2050-yilga kelib 16% ga
yetadi. Bu degani, har oltinchi inson keksa bo‘ladi. O‘zbekistonda esa 2024-yil holatiga ko‘ra,
60 yoshdan oshgan aholi soni 3,5 milliondan ortiqni tashkil etadi, ya’ni umumiy aholining 10,3
foizini. Shuningdek, demografik dinamikaga ko‘ra, har yili pensiya yoshiga yetayotganlar soni
oshmoqda, bu esa ijtimoiy xizmatlar va pensiya tizimiga bosimni kuchaytiradi. Empirik
tahlillar shuni ko‘rsatadiki, ko‘pchilik keksalar nafaqat iqtisodiy jihatdan, balki ijtimoiy va
huquqiy jihatdan ham zaif qatlamga kiradi. Ko‘rsatkichlar O‘zbekiston (2024). O‘rtacha
pensiya miqdori ~800 000 so‘m. Minimal iste’mol savatchasi qiymati ~1 250 000 so‘m
(Statistika agentligi). Ijtimoiy xizmatlardan foydalanuvchilar 310 ming keksa fuqaro
(respublika bo‘yicha). Elektron xizmatlardan foydalanuvchi keksalar 15–20% (Iqtisodiy
tadqiqotlar markazi). Bu raqamlar keksalar pensiyasi ko‘p hollarda yashash uchun yetarli
emasligini ko‘rsatadi. Ularning ijtimoiy xizmatlarga muhtojligi yuqori, biroq ulardan
foydalanish ko‘rsatkichlari pastligicha qolmoqda. Sog‘liqni saqlash vazirligining 2023-yilgi
ma’lumotlariga ko‘ra, yillik tibbiy ko‘rikdan o‘tgan 60+ yoshdagi fuqarolarning 68% da yurak-
qon tomir kasalliklari, qandli diabet, gipertoniya yoki harakatchanlik muammolari aniqlangan.
Geriatriya markazlari soni – atigi 4 ta (butun respublika bo‘yicha). Keksa fuqarolarning 42%
doimiy dori vositalarini sotib olishga qiynaladi. Keksa bemorlar uchun bepul tibbiy
xizmatlarning amalda qamrovi – 34% atrofida. Bu ma’lumotlar sog‘liqni saqlash tizimi
keksalar ehtiyojiga moslashtirilmaganini ko‘rsatmoqda. 2022-yilda “Nuroniy” jamg‘armasi
tomonidan o‘tkazilgan so‘rovnomaga ko‘ra. So‘ralgan 1500 nafar keksa insonning 58% i o‘zini
“yolg‘iz” yoki “yetarli darajada qadrlanmayotgan” deb hisobladi. 37% keksa fuqarolar so‘nggi
bir yil ichida psixologik tushkunlik holatini boshdan kechirganini bildirgan. 61% ishtirokchi
keksa insonlar uchun mahalla markazlarida maxsus ijtimoiy platformalar yo‘qligidan
norozilik bildirgan. Bu ma’lumotlar yolg‘izlik, ijtimoiy ajralish va ruhiy salomatlik masalalari
jiddiy muammo ekanini isbotlaydi. Yaponiya – keksalar ulushi eng yuqori bo‘lgan davlat. U
yerda “Faol qarilik” konsepsiyasi asosida keksa fuqarolarning jamiyatdagi roli
mustahkamlangan. Har bir fuqaroga 75 yoshdan boshlab individuallashtirilgan parvarish
rejalari tuziladi. Shvetsiyada esa 65 yoshdan katta fuqarolar uchun raqamli savodxonlik
bo‘yicha bepul kurslar va mobil ijtimoiy xizmatlar mavjud. Bundan tashqari, keksa insonlar
davlat va xususiy sektor tomonidan ishlovchi “xizmat agentlari” orqali uy sharoitida tibbiy,
yuridik, maishiy yordamga ega bo‘lishadi. Estoniya esa, IT sohasidagi ilg‘or yutuqlardan
Page 150
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
foydalanib, elektron nafaqador kabinetlarini ishga tushirgan. Bu orqali keksalar pensiya holati,
tibbiy yozuvlar va yordam dasturlarini onlayn ko‘rish imkoniga ega. O‘zbekiston bu
tajribalardan foydalanib, keksalarga mo‘ljallangan “raqamli ijtimoiy yordam platformasi”,
mobil geriatrik xizmatlar, va ijtimoiy ko‘ngillilar harakatini yo‘lga qo‘yishi mumkin. Fuqarolik
jamiyati institutlari tomonidan 2023-yilda o‘tkazilgan mustaqil monitoringda quyidagi holat
aniqlangan: Respondentlarning atigi 27% i keksalar uchun alohida huquqiy kafolatlar
mavjudligini bilgan. Keksalar o‘zlari esa, faqat 19% holatda o‘z huquqlarini bilishlarini
bildirgan. Mahalla faollari va tibbiy xodimlar orasida huquqiy savodxonlik darajasi 52% ni
tashkil etgan. Bu esa, qonunchilikning mavjudligi bilan emas, uning targ‘iboti, amalda
qo‘llanishi bilan bog‘liq muammolar mavjudligini ko‘rsatmoqda. Empirik tahlil shuni
ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda keksalar huquqlarini ta’minlash borasida muammolar nafaqat
normativ hujjatlar darajasida, balki ularning amaliyotda qo‘llanishi, xizmatlar sifati,
jamiyatdagi munosabat va fuqarolik madaniyati darajasida ham mavjud. Keksalarning real
hayotiy holatini raqamlar orqali ochib berish ularning huquqlarini himoya qilishda yanada
aniq, samarali va barqaror yechimlar ishlab chiqishga asos bo‘ladi.
Xulosa
Keksalar huquqlarini ta’minlash masalasi har bir demokratik jamiyatning axloqiy va huquqiy
yetukligini ifodalovchi mezonlardan biridir. Mazkur maqola doirasida olib borilgan tahlillar,
empirik ma’lumotlar va xalqaro tajribalar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda keksalar
huquqlarini ta’minlash sohasida ijobiy siljishlar mavjud bo‘lishiga qaramay, hali yechimini
kutayotgan muammolar soni ko‘p. Eng asosiy muammolar qatorida quyidagilarni sanab o‘tish
mumkin. Pensiya miqdorining yetarli emasligi va hayotiy xarajatlarni qoplamasligi. Sog‘liqni
saqlash tizimining keksalar ehtiyojlariga to‘liq moslashtirilmaganligi. Ijtimoiy xizmatlarning
qamrovi va sifati pastligi. Huquqiy xabardorlik darajasining sustligi. Yolg‘izlik va ruhiy
salomatlik muammolarining kuchayib borayotgani. Raqamli tengsizlik va ijtimoiy ajratilganlik
holatlarining ortib borayotgani. Yuqoridagi muammolarni bartaraf etish uchun faqatgina
davlat tomonidan qabul qilinadigan qonun va qarorlar yetarli emas. Bu borada kompleks
yondashuv zarur bo‘lib, quyidagi yo‘nalishlarda faoliyatni kuchaytirish lozim:. Huquqiy
himoya mexanizmlarini mustahkamlash: “Keksalar huquqlari to‘g‘risida” maxsus qonunni
ishlab chiqish va amaliyotga tatbiq etish zarur. Bunda ularning ijtimoiy, iqtisodiy, sog‘liqni
saqlash, madaniy va ruhiy salomatlik bilan bog‘liq huquqlari alohida mustahkamlab qo‘yilishi
kerak. Pensiya va ijtimoiy yordam tizimini isloh qilish. Minimal iste’mol savatchasiga mos
ravishda pensiyalarni indeksatsiya qilish, ijtimoiy yordam dasturlarini differensial yondashuv
asosida tashkil etish maqsadga muvofiqdir. Geriatriya tizimini rivojlantirish. Respublikada
geriatrik xizmat ko‘rsatadigan markazlar sonini ko‘paytirish, keksalarga ixtisoslashgan mobil
tibbiy guruhlar va uyda xizmat ko‘rsatish tizimini rivojlantirish dolzarb vazifalardan biridir.
Raqamli inkluzivlikni oshirish keksalarning axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga
moslashuvi uchun bepul raqamli savodxonlik kurslarini yo‘lga qo‘yish, davlat xizmatlariga
onlayn kirishni soddalashtirish kerak. Fuqarolik jamiyatining rolini oshirish NNTlar, yoshlar
tashkilotlari va mahalliy kengashlar keksalar bilan ishlash bo‘yicha alohida ijtimoiy
loyihalarni ishlab chiqishlari va moliyalashtirishlari lozim. Jamiyatdagi ijtimoiy
munosabatlarni o‘zgartirish keksalar tajribasi va bilimini jamiyat foydasiga yo‘naltirish, ularni
oilaviy va mahalliy hayotga jalb etish, hurmat va e’tiborni oshirish ma’naviy va axloqiy
qadriyatlarning rivojiga xizmat qiladi. Keksalarning huquqlarini ta’minlash – bu shunchaki
insonparvarlik masalasi emas, balki barqaror taraqqiyot, ijtimoiy adolat va avlodlar
o‘rtasidagi uzviylikni saqlab qolish kafolatidir. Bugun keksalar uchun yaratilgan sharoit,
ertaga bugungi yoshlarning hayot sifati bo‘lishini hisobga olgan holda, bu masalaga tizimli,
uzoq muddatli va barqaror yondashuv zarur. Shunday ekan, O‘zbekistonda keksalar
huquqlarini ta’minlash borasida yondashuvni tubdan o‘zgartirish, empatik, huquqiy va
ijtimoiy jihatdan kuchli strategiyalarni ishlab chiqish — davr talabidir.
Page 151
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. – Т.: Ўзбекистон, 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 28-iyuldagi “Keksalarni e’zozlash va
ularga g‘amxo‘rlik qilish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–5190-
sonli Qarori.
3. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. “Geriatriya xizmatini rivojlantirish
bo‘yicha strategik yo‘l xaritasi (2022–2026)”. – Toshkent, 2022.
4. O‘zbekiston Respublikasi Ijtimoiy himoya milliy agentligi. “Keksalar uchun davlat xizmatlari:
mavjud muammolar va yechimlar” (Tahliliy hisobot). – Toshkent, 2023.
5. United Nations (UN). Madrid International Plan of Action on Ageing. – New York: United
Nations, 2002.
6. HelpAge International. Global AgeWatch Index 2023. – www.helpage.org
(http://www.helpage.org/)
7. World Health Organization (WHO). Decade of Healthy Ageing 2021–2030: Baseline report. –
Geneva: WHO, 2021.
8. World Bank. The Economics of Ageing and Retirement. – Washington, DC: World Bank
Publications, 2022.
9. Gulyamova, N. & Rakhmatullaeva, M. (2022). “Keksalar bilan ishlashning ijtimoiy-psixologik
jihatlari”. // Ijtimoiy fanlar, №3(47), 10. Karimova, D. (2023). “O‘zbekistonda pensiya
tizimining islohoti va keksalar uchun ijtimoiy kafolatlar”. // Huquq va jamiyat jurnali, №2(58),
