Page 132
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
G‘ISHT VA GAZOBETON ISHLAB CHIQARISHNI ATROF-
MUXITGA TA'SIRI
dotsent A.Y.Shodmonov
(Jizzax politexnika instituti) , shayu1963@mail.ru,
tel.998 91.944 19 42
https://doi.org/
10.5281/зенодо.15751005
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 24
th
June 2025
Accepted:25 th June 2025
Published: 27
TH
June 2025
Bugungi
kunda
ekologiya
bilan
bog‘liq
muammolar global ko‘rinish kasb etib, muayyan
sharoitga moslashgan bir butun ekotizim yo‘qolib
ketishiga olib kelayotgani va bunga, birinchi navbatda,
antropogen omillar sabab bo‘layotgani jahon ahlini
tashvishga solmoqda. Darhaqiqat, insoniyat oldidagi
dolzarb vazifalardan biri — atrof-muhitni muhofaza
qilish, tabiatga oqilona munosabatda bo‘lish, flora va
fauna olamini asrab-avaylash, global ekologik inqirozga
yo‘l qo‘ymaslik hisoblanadi
KEYWORDS
atrof muxit, ekologiya,
antropogen
omillar,
g‘isht,
gazoblok,
tabiiy
resurslar,
energiya tejamkor, devorbop
materiallar
Fan va texnikaning rivojlanishi va yangi texnologiyalarning ishlab chiqarishda keng joriy
etilishi natijasida insonning tabiatga ko‘rsatilayotgan ta'siri (antropogen ta'sir) jadallashib
bormoqda. Inson va tabiat orasidagi o‘zaro munosabatlar murakkablashib, ushbu ta'sir tabiiy
omillar bilan qiyoslanadigan darajaga yetdi. Shuning uchun atrof muhitni muhofaza qilish
hozirgi davrning eng dolzarb muammolaridan hisoblanadi.
Atrof muhit muhofazasi muammolari, uning resurslaridan oqilona foydalanish oxirgi
vaqtlarda o‘ta muhim ahamiyat kasb etib, hozirgi zamonning dolzarb muammolaridan biri
bo‘lib qolmoqda. Atrof muhit tabiatini muhofaza qilish kompleks muammo sanalib, doimo
keng ilmiy nazariy analiz va amaliy tadbirlarni o‘tkazishni talab etadi. Bu ilmiy texnikaviy
inqilob sharoitida odamlarni ehtiyojini tabiiy resurslar bilan qondirishda tabiiy muhitni
buzilish va ifloslanishidan himoya qilish bilan bog‘liqdir.
Bugungi kunda keng miqiyosda foydalaniladigan qurilish materiallaridan biri bo‘lgan qurilish
g‘ishtini ishlab chiqarish juda rivojlandi. Buning allbatta ijobiy va salbiy tomonlari bor.
Umuman olganda har-qanday qurilish materiallarini ishlab chiqarish uchun qabul qilingan
iqtisodiy qarorlarni qo‘yidagi omillar bilan tahlil qilib ko‘rish maqsadga muvofiqdir.
-mahsulot ishlab chiqarish uchun sarflanadigan elektr energiyasi sarfi;
-mahsulot ishlab chiqarish uchun sarflanadigan yoqilg‘i sarfi;
- sarflanadigan yoqilg‘ining muqobil variantlarining mavjudligi;
--mahsulot ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan shovqin, havoni ifloslanishi, changi va
boshqalar;
- ishlab chiqarilayotgan mahsulotning urnini bosuvchi mahsulotning mavjudliligi, uning ishlab
chiqarish jarayonida va ekspluatatsiya qilish jarayonida energiya tejamkorliligi;
-ishlab chiqarish texnologiyasini zamonaviyli, qulayligi va undagi mashina va mexanizmlari;
-ishlab chiarishda xom-ashyoning mavjudligi.
Yuqoridagi omillar asosida devorbop materiallardan oddiy qurilish g‘ishti va gazobeton yoki
kupikbeton bloklarini taqqosladigan bo‘lsak har tomonlama farqini kurishimiz mumkin
bo‘ladi.
Page 133
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
Respublika shaxarlarida sanoatni rivojlanishi ya'ni ishlab chiqarish xajminging oshishi
natijasida o‘z-o‘zidan shaxar atrof muxitga ta'siri xam ortganligidan dalolat beradi. Bugungi
kunda keng miqiyosda foydalaniladigan qurilish materiallaridan biri bo‘lgan qurilish g‘ishtini
ishlab chiqarish juda rivojlandi. Buning allbatta ijobiy va salbiy tomonlari bor. Shuning uchun
atrof muhitni muhofaza qilish hozirgi davrning eng dolzarb muammolaridan hisoblanadi va
ushbu muammolarni hal etishda quyidagi tadbirlarni amalga oshirish lozim bo‘ladi:
-
birinchidan,
aholining ehtiyojlarini qondirishda, moddiy ne'matlarni yaratishni barqaror
ravishda ekologiya va atrof-muhitga zarar yetkazmasdan ko‘paytirib borish lozim;
-
ikkinchidan,
sarflanadigan yoqilg‘ining muqo_bil variantlarining mavjudligi, ya'ni ishlab
chiqarish va iqtisodiyotni rivojlantirish uchun kerak bo‘ladigan energiya resurslarini qayta
tiklanadigan energiya manbalari hisobidan ko‘paytirish yoki qurilish materiallarini ishlab
chiqarishni energiyani tejaydigan yo‘nalishlarda ishlarni olib borish;
-
uchinchidan,
mahsulot ishlab chiqarish jarayo_nida atrof muhitga zararli gazlarni
chiqarmaydigan, atrof-muhitni asraydigan, ekologik toza texnologiyalarni yaratish, hosil
bo‘ladigan shovqin, havoni ifloslanishi, changi va boshqa masalalarga ham alohida ahamiyat
berish orqali ekologik toza mahsulotlarni yetishtirish lozim bo‘ladi;
-
to‘rtinchidan,
bir tomondan, tabiatdagi barcha resurslar cheklangan bir paytda inson
ehtiyojlari cheksizligini inobatga olib, ularning muvofiqligini ta'minlash maqsadida
ne'matlarni ishlab chiqarishni kengaytirishni tabiiy resurslarni kamaytirmasdan amalga
oshirish choralarini ham ko‘rish dolzarb masalalar sirasiga kiradi.
-
beshinchidan,
mahsulot ishlab chiqarish uchun sarflanadigan elektr energiyasi va yoqilg‘i
sarfi, ishlab chiqarilayotgan mahsulotning urnini bosuvchi mahsulotning mavjudliligi, uning
ishlab chiqarish jarayonida va ekspluatatsiya qilish jarayonida energiya tejamkorliligi, ishlab
chiqarish texnologiyasini zamonaviyli, qulayligi va undagi mashina va mexanizmlari, ishlab
chiarishda xom-ashyoning mavjudligi;
-
oltinchidan,
aholining doimiy o‘sib borayotgan ehtiyojlarini qondirish uchun qancha ishlab
chiqarish, qanday ishlab chiqarish, kimga mo‘ljallab ishlab chiqarish masalasiga atrof-muhitni
asragan holda katta ahamiyat beriladi.
Shunday qilib, biz gazbeton bloklar g‘ishtlarga faqat bitta parametrda - Siqilishga bo‘lgan
mustahkamligi bo‘yicha ustunligini ko‘ramiz. Bu shuni anglatadiki, g‘ishtlar ko‘p qavatli
binolarni qurish uchun mosdir. Ammo shuni ta'kidlash kerakki, seysmik faol hududlarda ko‘p
qavatli uylar gazbeton bloklardan tobora ko‘proq qurilmoqda.
Bugungi kunda gazobeton va kupikbeton bloklarini xar tomonlama qulay sharoitlar va
zamonaviy texnologiya asosida ishlab chiqarish rivojlanmoqda. Chunki gazobeton va
kupikbeton bloklarini ishlab chiqarishda eng birinchi galda ekologiya va atrof-muhitga salbiy
ta'siri qurilish g‘ishtini ishlab chiqarishga nisbatan ancha past.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, bir-birini o‘rnini bosuvchi tovar sifatida qurilish g‘ishtini ishlab
chiqarishga qaraganda gazobeton va kupikbeton bloklarini ishlab chiqarish har tomonlama
maqsadga muvofiq shuningdek eng asosiyi tabiatga zarar yetmaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ruyxati
1 Fattoev I. I., Mavlyanov X.N. “Sanoat ekologiyasi” Uslubiy kullanma. Buxoro, Ziyo-Rizograf,
2006.y.
2. Dedaxanov B., -.Xatamova D, “Sanoat binosi” Namangan 2019 y
3.
Shodmonov A. Yu. Izuchenie svoystv bazaltovogo fibrobetona //Sovremennoe
promыshlennoe i grajdanskoe stroitelstvo. – 2021. – T. 17. – №. 2. – S. 77-84.
4. Shodmonov A. Yu. i dr. Issledovanie mexanicheskix svoystv bazaltovogo betona //Science
and Education. – 2021. – T. 2. – №. 5. – S. 250-256.
5. Shodmonov A. Y. et al. Issiqbardoshli beton tarkibini hisoblash //Science and Education. –
2022. – T. 3. – №. 2. – S. 193-197.
