Page 129
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
REVERSIV TA'LIMNI OLIY TA'LIM AMALIYOTIDA AMALGA
OSHIRISHNING DOLZARBLIGI.
Anvarov Alijon Uktamovich
Farg'ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti dotsenti.
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15749261
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 24
th
June 2025
Accepted:25 th June 2025
Published: 26
TH
June 2025
Mazkur maqolada zamonaviy oliy ta’lim amaliyotiga
reversiv (teskari) ta’limni joriy etishning dolzarbligi tahlil
qilinadi. An’anaviy, o‘qituvchi markazli yondashuvdan
talabaga yo‘naltirilgan, interaktiv o‘quv modeli tomon
o‘tish bugungi kundagi ta’lim tizimi rivojlanishining
muhim yo‘nalishi sifatida e’tirof etilmoqda. Reversiv
ta’lim orqali talabalarda kasbiy kompetensiyalar,
tanqidiy va ijodiy tafakkur shakllanadi, bilimlarni faol
o‘zlashtirishga erishiladi. Shuningdek, maqolada «teskari
dars», loyihaviy hamda muammoli o‘qitish kabi
innovatsion yondashuvlarni o‘quv jarayoniga integratsiya
qilish zaruriyati asoslab berilgan. Keltirilgan xulosalar
O‘zbekiston oliy ta’lim tizimini modernizatsiya qilishga
doir milliy va xalqaro strategik hujjatlar bilan
hamohangdir.
KEYWORDS
reversiv ta’lim, oliy ta’lim, faol
o‘qitish usullari, teskari dars,
kasbiy
kompetensiyalar,
talabaga
yo‘naltirilgan
yondashuv, interaktiv ta’lim,
tanqidiy
tafakkur,
ta’lim
innovatsiyalari.
XXI asrda jamiyat taraqqiyotining jadal sur’atlari, axborot texnologiyalarining keng joriy
etilishi, kasbiy faoliyatga qo‘yilayotgan zamonaviy talablar oliy ta’lim tizimida tub
o‘zgarishlarni talab qilmoqda. An’anaviy bilim uzatishga yo‘naltirilgan ta’lim shakllari endi
zamonaviy talabalarning ehtiyojlarini to‘liq qondira olmaydi. Shu nuqtai nazardan qaralganda,
reversiv ta’lim
konsepsiyasini oliy ta’lim amaliyotiga joriy etish dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Reversiv ta’lim – bu o‘quvchi markaziga asoslangan, talabaning faol ishtiroki va mustaqil bilim
olishiga tayanadigan zamonaviy pedagogik yondashuvdir. Mazkur modelda an’anaviy dars
jarayoni o‘zgartiriladi: darsgacha tayyorgarlik mustaqil amalga oshiriladi (ma’ruza, video,
materiallar ko‘rinishida), dars vaqtida esa muammoli topshiriqlar, tahlil, munozara va
loyihalar orqali chuqur o‘zlashtirish amalga oshiriladi [
].
Reversiv ta’limning asosi sifatida quyidagi ilmiy pedagogik tamoyillar ajralib turadi:
Konstruktivizm– bilimlar tayyor emas, balki subyekt tomonidan quriladi;
Faoliyatga asoslangan ta’lim – o‘rganish faoliyat orqali amalga oshiriladi;
Kompetensiyaviy yondashuv – natija bilim emas, balki amaliy ko‘nikma va tayyorgarlik
darajasidir.
1
Bergmann, J., & Sams, A. (2012).
Flip Your Classroom: Reach Every Student in Every Class Every Day
. ISTE.
Page 130
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
Reversiv ta’lim modeli talabaning bilimlarni chuqur o‘zlashtirishiga, mustaqil fikrlash va
qaror qabul qilishga, shuningdek, kasbiy kompetensiyalarini shakllantirishga yordam beradi
]. Bu model orqali quyidagi yutuqlarga erishish mumkin:
Talabaning subyektiv pozitsiyasini kuchaytiradi
– ya’ni, talaba o‘quv jarayonida
passiv emas, faol ishtirokchi bo‘ladi [
];
Kritik va ijodiy tafakkurni rivojlantiradi
– o‘zaro muloqot, tahlil va muammoli
topshiriqlar asosida mustaqil fikr paydo bo‘ladi [
];
Ko‘nikmalar va kompetensiyalar shakllanishiga zamin yaratadi
– talaba nazariy
bilimni amaliyot bilan bog‘laydi, loyihalar ishlab chiqadi;
Darsni shaxslashtirish imkonini beradi
– har bir talaba o‘z sur’atida tayyorlanadi,
dars vaqtida o‘ziga mos faoliyat tanlaydi.
Reversiv ta’lim modeli oliy ta’limda ayniqsa samarali bo‘lib, tibbiyot, texnika, arxitektura va til
o‘rgatish kabi yo‘nalishlarda keng qo‘llanishi mumkin. Ayniqsa,
kasbiy yo‘naltirilgan fanlar
(masalan, “Gigiеna”, “Klinik tahlil”, “Ijtimoiy sog‘liqni saqlash” va b.) doirasida laboratoriya
topshiriqlari, amaliy holatlar, keys-metod, rolli o‘yinlar bilan integratsiyalashgan reversiv
ta’lim yuqori natija beradi [
].
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
"2030 yilgacha mo‘ljallangan Oliy ta’limni
rivojlantirish konsepsiyasi"
hamda “Ta’lim sifati bo‘yicha davlat dasturi”da qayd etilganidek,
talabalar bilimlarini zamonaviy pedagogik texnologiyalar orqali oshirish zarurati ushbu
modelning dolzarbligini yana bir bor tasdiqlaydi.
Xulosa qilib aytganda, reversiv ta’lim modeli zamonaviy ta’limda talabaga yo‘naltirilgan,
interaktiv va kompetensiyaga asoslangan yondashuvlar asosini tashkil etadi. Oliy ta’limda
ushbu modelni qo‘llash orqali talabalar bilimlarni chuqur va faol o‘zlashtiradi, kasbiy
kompetensiyalarni rivojlantiradi, shuningdek, ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatini
shakllantiradi. Bu esa milliy ta’lim tizimining raqobatbardoshligini oshirishda muhim qadam
bo‘lib xizmat qiladi.
Reversiv taʼlim (teskari o‘qitish modeli) bugungi kunda zamonaviy oliy ta’lim tizimida yuqori
samaradorlikka ega bo‘lgan interaktiv va innovatsion yondashuvlardan biri sifatida e’tirof
etilmoqda. Mazkur model an’anaviy bilim uzatishga asoslangan o‘quv jarayonidan farqli
o‘laroq, talabani bilim egallashning faol sub’ekti sifatida shakllantirishga yo‘naltirilgan.
Reversiv ta’lim modeli orqali:
Talabalar bilimlarni tayyor holatda emas, balki mustaqil izlanish va amaliy
faoliyat asosida egallaydi
, bu esa ularning chuqur o‘zlashtirishi, mustaqil fikrlashi va
muammolarni hal qilish qobiliyatini oshiradi;
Ta’lim oluvchilarda refleksiya, tahliliy tafakkur va kasbiy mas’uliyat hissi
rivojlanadi
, bu esa ularning professional shakllanishiga asos bo‘ladi;
Zamonaviy raqamli resurslar, video-ma’ruzalar, onlayn platformalar
yordamida
darsdan oldingi tayyorgarlik samarali tashkil etiladi;
2
Bishop, J. L., & Verleger, M. A. (2013). The flipped classroom: A survey of the research.
ASEE National Conference
.
3
Klarin, M. V. (2020). Innovatsion ta'lim modellari. Moskva: Ma'rifat.
4
Mazur, E. (1997).
Peer Instruction: A User’s Manual
. Prentice Hall.
5
Ibragimov G. (2021). Raqamli transformatsiya sharoitida interfaol ta’lim metodlari. //
Pedagogika va psixologiya
,
№2(88), 43–48.
Page 131
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 6, Part 2 June 2025
www.in-academy.uz
Dars vaqtida esa real hayotiy vaziyatlar, keyslar, rolli o‘yinlar, guruhli
muhokamalar va loyiha asosida ishlash
orqali bilimlar mustahkamlanadi;
Ta’lim jarayoni shaxsga yo‘naltirilgan bo‘lib, har bir talabaning qiziqishi, bilim
darajasi va o‘quv sur’atiga mos yondashuvni ta’minlaydi
[
].
O‘zbekiston ta’lim tizimini modernizatsiya qilish,
kompetensiyaviy yondashuvni amalda
ro‘yobga chiqarish
, shuningdek, talabalarni xalqaro mehnat bozorida raqobatbardosh
mutaxassislar sifatida tayyorlash maqsadida reversiv ta’lim yondashuvini keng joriy etish
dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Reversiv ta’limning muvaffaqiyatli tatbiqi:
o‘qituvchilarning yangi pedagogik texnologiyalarni egallashi,
dars materiallarining multimedia shakllarda ishlab chiqilishi,
talabalar bilan samarali teskari aloqa o‘rnatilishi,
akademik mustaqillik va o‘z-o‘zini boshqarish madaniyatining shakllanishi bilan
chambarchas bog‘liqdir.
Shunday qilib, reversiv ta’lim modeli nafaqat ta’lim sifatini oshirishga, balki oliy ta’lim
tizimining butunlay yangilanishiga, innovatsion yondashuvlarning keng qo‘llanilishiga ham
asos bo‘ladi. Bu modelni uzluksiz tatbiq etish orqali, biz har tomonlama yetuk, zamonaviy
fikrlovchi, ijodkor va mas’uliyatli mutaxassislarni tayyorlashga erishamiz.
Foydalanilgan adaboyotlar ro’yxati:
1.
Bergmann, J., & Sams, A. (2012).
Flip Your Classroom: Reach Every Student in Every Class
Every Day
. ISTE.
2.
Bishop, J. L., & Verleger, M. A. (2013). The flipped classroom: A survey of the research.
ASEE National Conference
.
3.
Klarin, M. V. (2020). Innovatsion ta'lim modellari. Moskva: Ma'rifat.
4.
Mazur, E. (1997).
Peer Instruction: A User’s Manual
. Prentice Hall.
5.
Ibragimov G. (2021). Raqamli transformatsiya sharoitida interfaol ta’lim metodlari. //
Pedagogika va psixologiya
, №2(88), 43–48.
6.
Uktamovich, A. A. (2025). TIBBIY TA'LIM TALABALARIDA REVERSIV O'QITISH
TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANGAN HOLDA KASBGA YO’NALTIRILGAN CHET TILI
KOMPETENTSIYASINI SHAKLLANTIRISH.
MODERN EDUCATIONAL SYSTEM AND INNOVATIVE
TEACHING SOLUTIONS
,
1
(7), 266-269.
6
Uktamovich, A. A. (2025). TIBBIY TA'LIM TALABALARIDA REVERSIV O'QITISH TEXNOLOGIYASIDAN
FOYDALANGAN
HOLDA
KASBGA
YO’NALTIRILGAN
CHET
TILI
KOMPETENTSIYASINI
SHAKLLANTIRISH.
MODERN EDUCATIONAL SYSTEM AND INNOVATIVE TEACHING SOLUTIONS
,
1
(7), 266-
269
.
