Page 23
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 8, August 2025
www.in-academy.uz
UMUMTAʼLIM MAKTABLARIDA IQTIDORLI O‘QUVCHILAR
BILAN ISHLASHNING ZAMONAVIY USULLARI VA UNING
SOHA RIVOJIDAGI AHAMIYATI
Sadoqat Shamsiddinova
Qo‘qon universiteti magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.16832161
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 11
th
August 2025
Accepted: 12
th
August 2025
Published: 13
th
August 2025
Ushbu maqolada umumtaʼlim maktablarida
iqtidorli o‘quvchilar bilan ishlashning zamonaviy usullari,
pedagogik
yondashuvlar
va
iqtidorni
aniqlash,
rivojlantirishning samarali metodlari ko‘rib chiqiladi.
Shuningdek, xorijiy tajriba va milliy amaliyot asosida
iqtidorli bolalarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan
tavsiyalar berilgan.
KEYWORDS
iqtidor,
rahbar,
rahbarlik, olimpiada, tajriba,
iste’dod, rag‘batlantirish.
Bugungi globallashuv jarayonida har bir jamiyatning taraqqiyoti ko‘p jihatdan iqtidorli
avlodni tarbiyalashga bog‘liq. Shu sababli, taʼlim tizimining asosiy vazifalaridan biri —
iqtidorli o‘quvchilarni erta aniqlash, ularni qo‘llab-quvvatlash va intellektual salohiyatini to'liq
ochishga ko'maklashishdan iborat [8:90]. O'zbekiston Respublikasining “Ta’lim to'g'risida”gi
qonuni va Kadrlar tayyorlash milliy dasturida ta’im tizimining asosiy vazifalaridan biri sifatida
iqtidorli yoshlarni aniqlash, ularning qobiliyatlarini rivojlantirish va jamiyat manfaati yo'lida
samarali foydalanish belgilangan. Umumta’lim maktablari iqtidorli bolalarni aniqlash va
ularning qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim o'rin tutadi. Iqtidorli bolalar jamiyatning
intellektual salohiyatini oshirishga, ilm-fan, texnika va madaniyat sohalarida yangi
kashfiyotlar yaratishga qodir bo'lgan shaxslardir. Ularning qobiliyatlarini o'z vaqtida aniqlash
va rivojlantirish nafaqat iqtidorli bolalarning shaxsiy kamoloti, balki jamiyatning ijtimoiy-
iqtisodiy taraqqiyoti uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Umumta'lim maktablarida iqtidorli bolalar bilan ishlashning ahamiyati juda katta va ko'p
qirrali bo'lib, shaxs, jamiyat va davlat uchun quyidagi muhim afzalliklarni taqdim etadi:
Jumladan, ijodiy qobiliyatlarni rivojlantiradi: Iqtidorli bolalar turli xil ijodiy loyihalarda
ishtirok etish orqali o'zlarining kreativlik va innovatsion fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantiradilar. Qiyinchiliklarni yengishga tayyorlaydi: Iqtidorli bolalar qiyin vazifalarni
bajarish orqali sabr-toqat, qat’iyatlilik va muammolarni hal qilish ko'nikmalarini o'rganadilar.
potentsialni ro'yobga chiqaradi: Iqtidorli bolalar o‘zlarining noyob qobiliyatlarini
rivojlantirish va o'z sohalarida yuqori natijalarga erishish imkoniyatiga ega bo'ladilar,
motivatsiyani oshiradi: Maxsus dasturlar va topshiriqlar ularning qiziqishlarini qo‘llab-
quvvatlaydi va bilim olishga bo'lgan ishtiyoqini kuchaytiradi, o'ziga ishonchni shakllantirish:
Muvaffaqiyatga erishish va qobiliyatlarini namoyish etish orqali o'ziga bo‘lgan ishonchni
oshiradi.
Ijodiy qobiliyatlarni rivojlantiradi: Iqtidorli bolalar turli xil ijodiy loyihalarda ishtirok etish
orqali o'zlarining kreativlik va innovatsion fikrlash qobiliyatlarini rivojlantiradilar.
Qiyinchiliklarni yengishga tayyorlaydi: Iqtidorli bolalar qiyin vazifalarni bajarish orqali sabr-
toqat, qat’iyatlilik va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini o‘rganadilar.
O‘quvchilarning iqtidorini to‘laqonli ochish uchun zamonaviy metodlardan foydalanish, ularga
mustaqil taʼlim olish imkonini yaratish zarur. Bu borada o‘qituvchilar va ota-onalar
Page 24
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 8, August 2025
www.in-academy.uz
hamkorligi muhimdir. Iqtidorli o‘quvchilar bilan ishlashda individual yondashuvlar va STEAM
metodikasi muhim ahamiyat kasb etadi. Bu yondashuvlar taʼlim sifatini oshirish va
o‘quvchilarning qobiliyatlarini ro'yobga chiqarish imkonini beradi.
Iqtidorli bolalarni aniqlashda quyidagi usullardan foydalanish mumkin:
- Kuzatuv: O'qituvchilar o'quvchilarning darslardagi faolligi, qiziqishlari, savollari va
javoblariga e’tibor qaratishlari lozim.
- Testlar: Standartlashtirilgan testlar (intellekt testi, ijodkorlik testi va h.k.) iqtidorli bolalarni
aniqlashda yordam beradi.
- So'rovnomalar: O'quvchilar, ota-onalar va o'qituvchilar o'rtasida so'rovnomalar o'tkazish
orqali iqtidorli bolalar haqida ma’lumot to'plash mumkin.
- Ijodiy ishlar tahlili: O'quvchilarning insholari, rasmlari, loyihalari va boshqa ijodiy ishlarini
tahlil qilish orqali ularning qobiliyatlarini aniqlash mumkin.
- Olimpiadalar va tanlovlar: Fan olimpiadalari, sport musobaqalari, san’at tanlovlari iqtidorli
bolalarni aniqlash va ularning mahoratini namoyish etish uchun qulay imkoniyat yaratadi.
O'qituvchi iqtidorli bolalar bilan ishlashda quyidagi vazifalarni bajaradi. Iqtidorli bolalarni
aniqlash va ularning qobiliyatlarini rivojlantirishga ko'maklashadi. Iqtidorli bolalar uchun
qulay ta’lim muhitini yaratadi. Iqtidorli bolalarning o'ziga xos ehtiyojlarini qondirish, ularning
qiziqishlari va intilishlarini qo'llab-quvvatlaydi. Iqtidorli bolalarga mustaqil fikrlash, ijodiy
yondashuv, tanqidiy baholash va muammolarni yechish ko'nikmalarini shakllantiradi.
Iqtidorli bolalarni ilmiy-tadqiqot faoliyatiga jalb qilish, ularda ilm-fanga muhabbat uyg'otadi.
Iqtidorli bolalarning yutuqlarini ommalashtirish, ularni rag'batlantiradi va mukofotlaydi.
Umumta’lim maktablarida iqtidorli bolalar bilan ishlash , jamiyatning intellektual salohiyatini
oshirish, ilm-fan, texnika va madaniyat sohalarida yangi kashfiyotlar yaratishga qodir bo'lgan
shaxslarni yetishtirish uchun muhim ahamiyatga ega. Iqtidorli bolalar bilan ishlashda
zamonaviy usullardan foydalanish, o'qituvchilarning kasbiy mahoratini oshirish va ularning
faoliyatini qo'llab-quvvatlash lozim. Shundagina biz iqtidorli bolalarning qobiliyatlarini to'liq
ro'yobga chiqarish va ularni jamiyat manfaati yo'lida samarali foydalanishga erishamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
QODIROV, A. (2025). BADIIY ASAR TAHLILI VA DIN INTEGRATSIYASI:(Alisher Navoiy
ijodi misolida). Hamkor konferensiyalar, 1(11), 386-388.
2.
Qodirov, A. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM KATEGORIYASI
SIFATIDA. University Research Base, 857-860.
3.
Abdulazizbek, Q. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM KATEGORIYASI
SIFATIDA. Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali, 2(42), 144-149.
4.
Qodirov, A., Inomjonova, M., & Olimova, X. (2025). ADABIYOTSHUNOSLIKDA BADIIY
ASAR TILI VA BADIIY NUTQ USLUBI. Наука и технология в современном мире, 4(5), 36-38.
5.
O’G’Li, Q. A. L. (2023). ADABIYOTSHUNOS USLUBI HAQIDA (DILMUROD QURONOV
IJODI MISOLIDA). World of Philology, 2(2), 46-50.
6.
Kobilova, Z. B. (2021). Amiriy and fazliy. Asian Journal of Multidimensional Research,
10(9), 271-276.
7.
Kobilova, Z. (2022). Image of a Drinker and a Hermit in the Amir Al-Ghazali.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 2(4), 173-176.
8.
Qobilova, Z. (2020, December). THE ARTISTIC-AESTHETIC EFFECT OF AMIRI'S
POETRY SCOPE. In Конференции.
9.
Andreyevna, Jaxongirova Tamila; ,CURRENT TRENDS AND DEVELOPMENT FACTORS
IN THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN EDUCATION,Ta'limda raqamli
texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari,28,1,230-
233,2024,
12.
Khabibullaeva F.K. The Problem of Adequacy in Russian Translations of A. Kadiri s
novel The Past Days . Toronto. Design Engineering. 2022. P. 6091-6101.
Page 25
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 8, August 2025
www.in-academy.uz
13.
Хабибуллаева, Ф. К. (2019). Этнокультурный комментарий как эффективный
способ воссоздания национального своеобразия при переводе.
Научный результат.
Социальные и гуманитарные исследования
,
5
(2), 32-37.
14. Хабибуллаева, Ф. К. (2024). ОСОБЕННОСТИ ОБУЧЕНИЯ РУССКОМУ ЯЗЫКУ
УЧАЩИХСЯ УЗБЕКСКИХ ШКОЛ В УСЛОВИЯХ МНОГОЯЗЫЧИЯ.
University Research Base
,
724-727.
15. Abdullaevna, K. G. (2024). TRANSLATION CHALLENGES IN SCIENTIFIC AND TECHNICAL
TRANSLATION WITH A FOCUS ON TERMINOLOGICAL DICTIONARIES. Science and innovation,
3(Special Issue 34), 178-181.
16.
Toshboyeva, O. (2024). THE TERMINOLOGY, GENESIS, AND LINGUISTIC
FOUNDATIONS OF "BRAND NAMES" IN THE WORLD OF LINGUISTICS. University Research
Base, 992-995.
