CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
51
YAKKA TARTIBDAGI TADBIRKORLARNI DAVLAT RO‘YXATIDAN
O‘TKAZISH
Yuldashev Yashnarjon Xolmirzayevich
O‘zbekiston Respublikasi Bank
Moliya Akademiyasi “Soliq va soliqqa tortish”
https://doi.org/10.5281/zenodo.16778944
Annotatsiya
Yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun taklif etilayotgan imtiyozlar va qo‘llab-
quvvatlash mexanizmlari ham yoritiladi. Ushbu ma’lumotlar, kelajakda yakka
tartibdagi tadbirkorlikni rivojlantirish strategiyalarini ishlab chiqishda yordam
berishi mumkin. Mazkur mavzu iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va
tadbirkorlarga qulay sharoit yaratishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlari:
yakka, iqtisodiyot, soliq, hujjat, strategiya, soddalashtitish,
davlat.
Yakka tartibdagi tadbirkorlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish, iqtisodiy
rivojlanish
va
tadbirkorlik
faoliyatini
rag‘batlantirishning
muhim
komponentlaridan biridir. Ushbu jarayon, tadbirkorlik sub’ektlarining qonuniy
faoliyat yuritishini ta’minlash, davlat statistikasini yuritish va soliq tizimiga
tushumlarni oshirish maqsadida amalga oshiriladi. Yakka tartibdagi tadbirkorlar,
o‘z navbatida, iqtisodiyotning muhim qismi bo‘lib, yangi ish o‘rinlari yaratish,
innovatsion g‘oyalarni amalga oshirish va mahalliy bozorda raqobatni
kuchaytirishda muhim rol o‘ynaydilar.
Davlat ro‘yxatidan o‘tkazish jarayoni oddiy va qulay bo‘lishi kerak, chunki bu
tadbirkorlarga o‘z faoliyatlarini boshlashda yordam beradi. Shuningdek, bu
jarayon orqali davlat tomonidan yuklatilgan majburiyatlar va talablar haqida
xabardor bo‘lish imkoniyati yaratiladi.
Tadbirkorlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish jarayoni, uning ahamiyati,
qonunchilik asoslari hamda amaliyotda uchraydigan muammolar tahlil qilinadi.
Shuningdek, ushbu jarayonni soddalashtirish uchun taklif etilayotgan yangiliklar
va innovatsiyalar ko‘rib chiqiladi.
Bu tadbirkorlik faoliyatini boshlash uchun zaruriy hujjatlarni
rasmiylashtirish jarayonidir. Ushbu jarayon quyidagi asosiy bosqichlardan iborat:
1. Hujjatlar tayyorlash: Yakka tartibdagi tadbirkorlar avvalo shaxsni
tasdiqlovchi hujjat (pasport) va boshqa zaruriy hujjatlarni tayyorlashi kerak. Bu
hujjatlar orasida manzilni tasdiqlovchi hujjatlar ham bo‘lishi mumkin.
2. Davlat ro‘yxatiga olish uchun ariza berish: Tadbirkor davlat ro‘yxatidan
o‘tish uchun tegishli organlarga (odatda, davlat soliq organlariga) ariza berishi
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
52
lozim. Arizada tadbirkorning shaxsiy ma’lumotlari, faoliyat turini ko‘rsatish,
manzil va boshqa kerakli ma’lumotlar kiritiladi.
3. Davlat to‘lovlarini amalga oshirish: Ro‘yxatdan o‘tish jarayonida
belgilangan davlat to‘lovlarini to‘lashingiz zarur. To‘lov miqdori mamlakat
qonunchiligiga ko‘ra farq qilishi mumkin.
4. Ro‘yxatdan o‘tishni kutish: Ariza berilgandan so‘ng, tegishli organlar
tomonidan ariza ko‘rib chiqiladi va belgilangan muddat ichida natijalar e’lon
qilinadi.
5. Ro‘yxatdan o‘tganlikni tasdiqlovchi hujjat olish: Agar ariza muvaffaqiyatli
ko‘rib chiqilsa, tadbirkorga ro‘yxatdan o‘tganlikni tasdiqlovchi guvohnoma
beriladi. Bu hujjat tadbirkorning rasmiy faoliyat olib borishini isbotlaydi.
6. Hisob raqami ochish (agar kerak bo‘lsa): Tadbirkor o‘z faoliyatini
yuritishda bank hisob raqamini ochishi kerak bo‘lishi mumkin.
Yakka tartibdagi tadbirkorlikka oid barcha jarayonlar mamlakatning
qonunchiligiga muvofiq amalga oshirilishi lozim va har bir mamlakatda o‘ziga xos
qoidalar mavjud bo‘lishi mumkin. Shuningdek, bu jarayonlar onlayn
platformalarda ham amalga oshirilishi mumkin, bu esa tadbirkorlarga vaqt va
xarajatlarni tejash imkonini beradi.
Quyida keltirilgan takliflar, tadbirkorlik muhitini yaxshilash va davlat
xizmatlarini oddiylashtirishga qaratilgan:
1. Online ro‘yxatga olish tizimi: Yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun onlayn
platforma yaratish. Bu orqali ariza beruvchilar o‘z ma’lumotlarini elektron
shaklda taqdim etishlari mumkin bo‘ladi.
2. Bir oyna prinsipi: Davlat organlari o‘rtasida hamkorlikni kuchaytirish va
yakka tartibdagi tadbirkorlarni ro‘yxatdan o‘tkazishda “bir oyna” prinsipini joriy
etish. Bu, barcha zarur hujjatlarni bitta joyda taqdim etishga imkon beradi.
3. Hujjatlar ro‘yxatini soddalashtirish: Davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun
talab qilinadigan hujjatlar ro‘yxatini qisqartirish va soddalashtirish, shuningdek,
zarur bo‘lmagan hujjatlardan voz kechish.
4. Maslahat beruvchi xizmatlar: Yakka tartibdagi tadbirkorlarga yordam
beradigan maslahat markazlarini tashkil etish. Bu markazlarda mutaxassislar
yangi tashabbuskorlarni yo‘naltirishi va ularga kerakli ma’lumotlarni taqdim
etishi mumkin.
5. Tezlashtirilgan jarayonlar: Ro‘yxatdan o‘tishni tezlashtirish uchun maxsus
xizmatlarni joriy etish, masalan, tezkor ro‘yxatdan o‘tkazish xizmatlari yoki online
konsultatsiyalar.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
53
6. Tadbirkorlikni rivojlantirish dasturlari: Yakka tartibdagi tadbirkorlarga
moliyaviy yordam yoki grant dasturlarini taklif qilish orqali ularning
rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash.
7. Ommaviy axborot vositalarida ma’ruza va tashviqot: Tadbirkorlik
faoliyatining ahamiyatini oshirish maqsadida ommaviy axborot vositalari orqali
ma’ruzalar va axborot kampaniyalarini olib borish.
8. Monitoring va baholash tizimlari: Yakka tartibdagi tadbirkorlarning
faoliyatini monitoring qilish va baholash tizimini yaratish, bu esa davlat
xizmatlarini yanada samarali qilish imkonini beradi.
9. Tadbirlar o‘tkazish: Tadbirkorlarga mo‘ljallangan seminarlar va treninglar
tashkil etish orqali ularning bilim va ko‘nikmalarini oshirish.
10. Qonunchilikni takomillashtirish: Yakka tartibdagi tadbirkorlik faoliyatiga
oid qonunchilikni yangilab borish va amaldagi qonunlarga o‘zgarishlar kiritishni
ko‘rib chiqishga tayyor turish.
Ushbu takliflarni amalga oshirish orqali yakka tartibdagi tadbirkorlarning
davlat ro‘yxatidan o‘tishi jarayonini soddalashtirib, ularning faoliyatini
rivojlantirish mumkin bo‘ladi.
Yakka tartibdagi tadbirkorlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish jarayoni,
ularning faoliyatini rasmiylashtirish va qonuniylashtirish uchun muhim
ahamiyatga ega. Bu jarayon orqali tadbirkorlar o‘z bizneslarini huquqiy jihatdan
himoya qilish, soliq va boshqa majburiyatlarni bajarish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar.
Davlat ro‘yxatidan o‘tkazishning asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:
1. Huquqiy himoya: Tadbirkorlar o‘z faoliyatlarini qonuniy ravishda olib
borish imkoniga ega bo‘lishadi.
2. Biznes kengaytirish: Ro‘yxatdan o‘tgan tadbirkorlar kredit olish,
loyihalarni amalga oshirish va yangi bozorlarni egallash imkoniyatlariga ega.
3. Soliq imtiyozlari: Davlat tomonidan beriladigan imtiyozlardan foydalanish
imkoniyati mavjud.
4. Ijtimoiy mas’uliyat: Davlat ro‘yxatidan o‘tgan tadbirkorlar ijtimoiy
mas’uliyatni his etib, jamoatchilik oldida o‘z majburiyatlarini bajaradilar.
Shu bilan birga, ro‘yxatdan o‘tkazish jarayonida ayrim qiyinchiliklar va
to‘siqlar ham mavjud bo‘lishi mumkin, masalan, ma’lumotlarning to‘liqligi, talab
qilinadigan hujjatlar soni yoki jarayonning davom etishi kabi masalalar.
Umuman olganda, yakka tartibdagi tadbirkorlarni davlat ro‘yxatidan
o‘tkazish iqtisodiyotning rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan asosiy bosqichlardan
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
54
biridir va bu jarayonni yanada soddalashtirish tadbirkorlikni rivojlantirishda
muhim ahamiyatga ega.
References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning “Tadbirkorlikni
qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish, ishbilarmonlik muhitini yanada
yaxshilash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” 2021-yil 21-aprel, PQ-
5087-son.
2.
A. V. Vahobov, A. S. Jo‘rayev “Soliqlar va soliqqa tortish”. “Sharq” nashriyoti-
Toshkent—2009 yil 408 b.
3.
O.Abdurahmonov “Xorijiy mamlakatlarda soliq tizimlari”. O‘quv
qo‘llanmasi. – T.: TDIU nashr., 2003.
4.
A.Jo‘rayev. “Davlat budjeti daromadlarini shakllantirishning samarali
yo‘llari”. Monografiya.– Toshkent: “Fan”, 2004. – 243-b.
5.
Н.Г.Дмитриева, Д.Б.Дмитриев «Налоги и налогообложение». Феникс,
2004 г.
