CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
157
QURILISH SOHASINING IQTISODIY RIVOJLANISHGA TA’SIRI
B.Soatqulov
Jizzax politexnika instituti kata o‘qituvchisi
Z.Rasulova
Jizzax politexnika instituti 531-22 guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16894569
Annotatsiya.
Maqolada qurilish sohasining iqtisodiyotdagi o‘rni va uning
makroiqtisodiy o‘sishga ko‘rsatayotgan ta’siri tahlil qilinadi. Xususan, yalpi ichki
mahsulot (YaIM), investitsiyalar, bandlik va infratuzilma rivoji kabi
makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar bilan bog‘liq aspektlar ko‘rib chiqiladi. Qurilish
sektorining multiplikativ ta’siri, strukturaviy o‘zgarishlardagi roli va barqaror
iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shishi muhim yo‘nalish sifatida tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
qurilish sohasi, YaIM, iqtisodiy o‘sish, investitsiya, bandlik,
infratuzilma, makroiqtisodiy barqarorlik.
Annotation.
The article analyzes the role of the construction sector in the
economy and its impact on macroeconomic growth. In particular, it examines
aspects related to key macroeconomic indicators such as gross domestic product
(GDP), investments, employment, and infrastructure development. The study
highlights the construction sector’s multiplier effect, its role in structural
transformation, and its contribution to sustainable economic growth
Keywords:
construction sector, GDP, economic growth, investment,
employment, infrastructure, macroeconomic stability
Bugungi kunda mamlakat iqtisodiyotini jadallik bilan rivojlantirishda
qurilish sohasining tutgan o‘rni beqiyosdir. Bu soha nafaqat infratuzilmani
takomillashtirish va urbanizatsiyani rivojlantirishda, balki iqtisodiy o‘sishning
turg‘un sur’atlarini ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekiston
Respublikasida oxirgi yillarda qurilish sohasiga katta e’tibor qaratilib, davlat
investitsiyalari hajmi, qurilish kompaniyalari soni va ularga berilayotgan
imtiyozlar ortmoqda. Shu bois, mazkur maqolada qurilish sohasining
makroiqtisodiy o‘sishga ta’siri tahlil qilinadi.
Qurilish sohasi ko‘plab sohalar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, uning
rivojlanishi:
sanoat ishlab chiqarishi (sement, metall, yog‘och, plastmassa
mahsulotlari),
xizmat ko‘rsatish tarmoqlari (transport, loyiha ishlab chiqish, arxitektura),
mehnat bozori (ko‘plab ishchi kuchini jalb etish) kabi ko‘rsatkichlarga
bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
158
Qurilish sohasi YaIM tarkibida sezilarli ulushga ega bo‘lib, mamlakatda yirik
infratuzilma loyihalarining amalga oshirilishi orqali iqtisodiy faoliyatni
jonlantiradi. Misol uchun, O‘zbekistonda so‘nggi yillarda “Obod qishloq” va
“Obod mahalla” dasturlari doirasida minglab obyektlar barpo etildi.
Qurilish va yalpi ichki mahsulot (YaIM)
Qurilish sohasi ko‘plab boshqa tarmoqlarning rivojlanishiga turtki bo‘lib
xizmat qiladi. Bu uning
multiplikativ ta’siri
deb yuritiladi. Qurilish faolligi
oshganda, quyidagi natijalarga olib keladi:
sement, temir-beton, qurilish texnikasi va boshqa vositalarga talab oshadi;
transport va logistika tarmog‘i faollashadi;
moliya va sug‘urta xizmatlariga ehtiyoj ortadi.
O‘zbekistonda 2024-yilda YaIMning 6,0% dan ortiq qismi qurilish sohasi
hissasiga to‘g‘ri kelgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich yil sayin o‘sib bormoqda.
Qurilish sohasi investitsiyalarni jalb etish va o‘zlashtirishda eng faol
tarmoqlardan biridir:
Davlat investitsiyalari
orqali ijtimoiy va iqtisodiy infratuzilma loyihalari
(yo‘llar, maktablar, kasalxonalar) amalga oshirilmoqda;
Xususiy sektor investitsiyalari
asosan turar-joy va tijorat ko‘chmas
mulkini barpo etishga yo‘naltirilmoqda;
Tashqi investorlar
uchun yirik sanoat zonalari va texnoparklarda
infratuzilma barpo etish muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda.
2024-yilda O‘zbekistonning qurilish sohasiga yo‘naltirilgan investitsiyalar
hajmi 100 trln so‘mdan oshgan bo‘lib, bu tarmoqning jadal rivojlanayotganini
ko‘rsatadi.
Qurilish sohasining bandlikka ta’siri
Qurilish mehnat resurslarini keng jalb etadigan tarmoqdir. U:
vaqtinchalik va doimiy ish o‘rinlari yaratadi;
kam malakali ishchi kuchi bilan bir qatorda, muhandislik, loyiha
menejmenti kabi yuqori malakali kadrlarga ehtiyoj yaratadi;
kambag‘allikni qisqartirishda ijtimoiy omil sifatida xizmat qiladi.
O‘zbekistonda 2024 yilda qurilish sohasida band bo‘lganlar soni 1,5 million
kishidan oshdi. Bu bandlikni oshirish va aholining daromadlarini ko‘paytirishda
sohaning muhim o‘rnini tasdiqlaydi.
Qurilish va infratuzilma rivoji
Qurilish – infratuzilmani rivojlantirishning asosiy vositasidir. Transport
tarmoqlari, elektr, gaz, suv tarmoqlari, sanoat zonalari, uy-joy fondi — bularning
barchasi bevosita qurilish sohasi orqali amalga oshiriladi.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
159
Infratuzilmaning rivojlanishi esa iqtisodiy muhitni yaxshilab,:
hududlar o‘rtasidagi tengsizlikni kamaytiradi;
investitsiyaviy jozibadorlikni oshiradi;
logistika tizimining samaradorligini oshiradi.
Qurilish sohasining barqaror iqtisodiy o‘sishga qo‘shgan hissasi
Barqaror iqtisodiy o‘sishga erishishda qurilish tarmog‘i quyidagi jihatlar
bilan muhim o‘rin tutadi:
To‘g‘ridan-to‘g‘ri hissa
– YaIM va sanoat ishlab chiqarishiga qo‘shgan
hissasi;
Bilvosita ta’sir
– bog‘liq tarmoqlarda talab va faoliyatni kuchaytirish;
Ijtimoiy ta’sir
– aholining turmush sharoitlarini yaxshilash, ijtimoiy
infratuzilmani rivojlantirish;
Texnologik ta’sir
– innovatsiyalar va yangi usullarni joriy etish orqali
iqtisodiy samaradorlikni oshirish.
Xulosa.
Qurilish sohasi har qanday mamlakat iqtisodiyotining “lokomotivi”
hisoblanadi. U makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga bevosita va bilvosita ta’sir
ko‘rsatib, barqaror o‘sish, bandlik, investitsiyalar va infratuzilma rivojini
ta’minlaydi. O‘zbekiston misolida qaralganda, qurilish sohasi iqtisodiy
islohotlarning
asosiy
harakatlantiruvchi
kuchlaridan
biri
sifatida
shakllanmoqda. Kelgusida bu tarmoqda texnologik modernizatsiya,
raqamlashtirish va ekologik barqarorlikni ta’minlash orqali yanada yuqori
samaradorlikka erishish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari, 2022–
2024 yillar.
2.
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi.
3.
UN-HABITAT: The Economic Impact of Construction Sector in Emerging
Economies (2020).
4.
Krugman P., Stiglitz J. – Macroeconomics and Development, New York
Press, 2019.
5.
Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi rasmiy axborotlari —
www.qurilish.uz
6.
M.Ermatov – “Qurilish sohasining iqtisodiyotdagi o‘rni”, Iqtisodiyot va
moliya, 2023-yil.
