CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
154
IQTISODIYOTGA DAVLAT ARALASHUVINI
MINIMALLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI
D.Bayzakova
Jizzax politexnika instituti
Iqtisodiyot va menejment kafedrasi o‘qituvchisi
R.Akbaraliyeva
Kibersport fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16894056
Annotatsiya.
Ushbu maqolada iqtisodiyotga davlat aralashuvining nazariy
va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor bozor mexanizmlarini
mustahkamlash, xususiy sektor rolini kuchaytirish, raqobat muhitini yaxshilash,
subsidiya va preferensiyalarni qisqartirish orqali davlat aralashuvini
bosqichma-bosqich kamaytirish masalalariga qaratilgan. Maqolada rivojlangan
davlatlar tajribasi asosida O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar
baholangan va takliflar bildirilgan.
Kalit so‘zlar:
Davlat aralashuvi, bozor iqtisodiyoti, xususiy sektor,
raqobat, liberallashtirish, iqtisodiy islohotlar.
Annotatsiya.
This article analyzes the theoretical and practical aspects of
reducing state intervention in the economy. The focus is on strengthening
market mechanisms, enhancing the role of the private sector, improving the
competitive environment, and gradually reducing subsidies and preferences.
Based on the experience of developed countries, the article assesses the ongoing
reforms in Uzbekistan and provides relevant recommendations.
Key words:
State intervention, market economy, private sector,
competition, liberalization, economic reforms.
Bozor iqtisodiyotining samaradorligi davlat aralashuvining darajasi va
shakli bilan bevosita bog‘liqdir. Davlatning haddan tashqari aralashuvi iqtisodiy
faoliyatni susaytirishi, resurslardan samarasiz foydalanishga olib kelishi
mumkin. Shu bois, ko‘plab mamlakatlar iqtisodiyotda davlatning ishtirokini
kamaytirishga qaratilgan islohotlarni amalga oshirmoqda.
Davlat aralashuvi muayyan holatlarda muvozanatni ta’minlash, ijtimoiy himoya
yoki strategik sohalarni qo‘llab-quvvatlash uchun zarur bo‘lishi mumkin. Biroq,
ortiqcha tartibga solish va byurokratiya iqtisodiy erkinlikka to‘siq bo‘ladi,
innovatsiyalarni sekinlashtiradi hamda investitsion muhitni zaiflashtiradi.
Davlat aralashuvini kamaytirishning asosiy yo‘nalishlari
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
155
1. Xususiylashtirish siyosatini chuqurlashtirish
Davlat tasarrufidagi korxonalarni xususiy sektor ixtiyoriga o‘tkazish orqali
samaradorlikni oshirish mumkin. Bu bozor mexanizmlarini kuchaytirishga
xizmat qiladi.
2. Raqobat muhitini rivojlantirish
Sog‘lom raqobat — samarali iqtisodiy rivojlanishning asosi.
Monopoliyalarni cheklash, teng sharoitlar yaratish orqali davlat aralashuviga
ehtiyoj kamayadi.
3. Subsidiyalar va imtiyozlarni qisqartirish
Sun’iy qo‘llab-quvvatlash o‘rniga erkin narx mexanizmlariga o‘tish
iqtisodiy samaradorlikni oshiradi.
4. Soliq va tartibga solish tizimini soddalashtirish
Tadbirkorlik subyektlari uchun ortiqcha yuklarni kamaytirish, soliq
tizimini yengillashtirish orqali erkin faoliyat yuritishga imkon yaratiladi.
AQSh, Germaniya, Janubiy Koreya kabi davlatlar bozor iqtisodiyoti
tamoyillariga tayangan holda davlatning iqtisodiyotdagi rolini cheklab, xususiy
sektorni rivojlantirishga katta e’tibor berishgan. O‘zbekistonda ham 2017-yildan
boshlab bozor islohotlari, xususiylashtirish, soliq islohoti va davlat korxonalarini
transformatsiya qilish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Taklif va tavsiyalar
Xususiy sektorni rag‘batlantiruvchi muhitni yaratish;
Davlat ishtirokidagi korxonalarni bosqichma-bosqich xususiylashtirish;
Tartibga solish mexanizmlarini soddalashtirish;
Raqobatni kuchaytirish orqali narxlarni erkinlashtirish;
Davlat xarajatlarini optimallashtirish.
Xulosa.
Iqtisodiy rivojlanishda davlat aralashuvining kamaytirilishi muhim
omil bo‘lib, bu erkin bozor mexanizmlarini kuchaytirish, xususiy sektorni
rivojlantirish va investitsiya muhitini yaxshilashga xizmat qiladi. O‘zbekiston
sharoitida bu yo‘nalishdagi islohotlarni chuqurlashtirish va tizimli davom
ettirish dolzarb masalalardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Боровский Е.В., Леонтьев В.К. Стоматология: учебник. — М.: МИА,
2020. — 816 с.
2.
Курляндский В.А., Трефилов А.М. Ортопедическая стоматология. —
М.: ГЭОТАР-Медиа, 2018. — 512 с.
3.
Митронова Н.Д., Калинина Н.М. Гнатология. Современные подходы к
диагностике и лечению дисфункции ВНЧС. — СПб: СпецЛит, 2019. — 240 с.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
156
4.
Левин М.М., Кисельникова Л.П. Ортопедическая стоматология:
клинические рекомендации. — М.: МЕДпресс-информ, 2021. — 456 с.
5.
Яковлев
С.Н.,
Воронина
И.В.
Психологические
аспекты
стоматологического лечения. — М.: Логос, 2018. — 160 с.
6.
Мазур И.П., Корнилова Н.В. Междисциплинарные подходы в
комплексной реабилитации пациентов с патологией зубочелюстной
системы // Современная стоматология. — 2021. — №3. — С. 45–50.
7.
Slavicek R. The Masticatory Organ: Functions and Dysfunctions. — Vienna:
GAMMA Medizin Verlag, 2011. — 380 p.
8.
Okeson J.P. Management of Temporomandibular Disorders and Occlusion.
— 8th ed. — St. Louis: Elsevier, 2020. — 496 p.
9.
Dawson P.E. Functional Occlusion: From TMJ to Smile Design. — St. Louis:
Mosby, 2007. — 648 p.
10.
Misch C.E. Dental Implant Prosthetics. — 2nd ed. — St. Louis: Elsevier
Mosby, 2014. — 1008 p.
