CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
189
TIBBIY BIOETIKA VA KASBIY AXLOQ
Asilbek Luqmonov Usmon o’g’li
Alfraganus University Tibbiyot fakulteti
davolash ishi yo’nalishi 5-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16938630
Annotatsiya.
Maqolada tibbiy bioetika va kasbiy axloqning mazmuni,
tamoyillari va ularning o‘zaro aloqasi tahlil qilingan. Shifokor faoliyatida inson
huquqlarini hurmat qilish, bemor sha’nini himoya qilish va halollik tamoyillari
muhimligi yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
bioetika, kasbiy axloq, tibbiyot, bemor huquqlari, shifokor
burchi.
Abstract.
The article analyzes the essence, principles, and interrelation of
medical bioethics and professional ethics. The importance of respecting human
rights, protecting patient dignity, and maintaining honesty in medical practice is
emphasized.
Keywords:
bioethics, professional ethics, medicine, patient rights,
physician duty.
Аннотация.
В статье рассмотрены сущность, принципы и взаимосвязь
медицинской биоэтики и профессиональной этики. Подчёркивается
важность уважения прав человека, защиты достоинства пациента и
честности в медицинской практике.
Ключевые слова:
биоэтика, профессиональная этика, медицина,
права пациента, долг врача.
Zamonaviy tibbiyot nafaqat kasalliklarni davolash, balki inson hayoti,
sog‘ligi va sha’ni bilan bog‘liq murakkab masalalarni hal etishni ham o‘z
zimmasiga oladi. Shu sababli tibbiy bioetika va kasbiy axloq tushunchalari
bugungi kunda alohida ahamiyat kasb etmoqda. Bioetika – bu tibbiyot, biologiya
va falsafaning kesishgan nuqtasida paydo bo‘lgan ilmiy yo‘nalish bo‘lib, inson
huquqlari va qadriyatlarini himoya qilishni ko‘zda tutadi. Kasbiy axloq esa
shifokorning bemor bilan munosabati, kasbiy burchi va mas’uliyatini tartibga
soluvchi me’yorlar yig‘indisidir.
Asosiy qism
.
Tibbiy bioetikaning mazmuni.
Bioetika atamasi 2 so'zdan iborat-"bio"-hayot, "etika"-axloqiy falsafiy fan-
odamlar odamlar tomonidan boshqariladigan tizimdir.Bioetika bu hayot etikasi
deganidir.
Bioetika bo'yicha birinchi tadqiqot instituti-Gastings-markazi-1969-yil iyun
oyida Nyu-Yorkda asos solingan.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
190
Tibbiy bioetika –
bu inson hayoti va sog‘lig‘i bilan bog‘liq qarorlar qabul
qilishda axloqiy-me’yoriy tamoyillarni qo‘llashdir. XX asrning ikkinchi yarmidan
boshlab bioetika mustaqil fan sifatida shakllandi. Uning asosiy vazifalari:
inson hayotini hurmat qilish va himoya qilish;
tibbiy tajriba va ilmiy izlanishlarda axloqiy chegaralarni belgilash;
transplantatsiya, sun’iy urug‘lantirish, genetik muhandislik, evtanaziya kabi
masalalarda qaror qabul qilishda mezon bo‘lish.
Bugungi kunda bioetika global muammolarni – donorlik, surrogat onalik,
klonlash kabi masalalarni tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi.
Kasbiy axloq tushunchasi.
Kasbiy axloq – bu shifokorning bemor va jamiyat oldidagi burchlarini
belgilovchi qadriyatlar tizimidir. Uning ildizlari qadimgi davrlarga borib
taqaladi. Masalan, Gippokrat qasamyodi shifokor kasbiy odobining asosiy ramzi
hisoblanadi. Zamonaviy tibbiyotda kasbiy axloq quyidagi tamoyillarga
asoslanadi:
insonparvarlik – bemorga inson sifatida munosabatda bo‘lish;
adolat – tibbiy yordamni teng taqsimlash;
halollik va mas’uliyat – tashxis va davolash jarayonida aniqlikni ta’minlash;
bemor sirini saqlash – shaxsiy ma’lumotlarni oshkor qilmaslik.
Shifokorning har bir qarori nafaqat tibbiy, balki axloqiy jihatdan ham
asoslangan bo‘lishi zarur.
Tibbiy bioetika va kasbiy axloqning o‘zaro aloqasi.
Tibbiy bioetika va kasbiy axloq bir-birini to‘ldiradi.Agar bioetika
tibbiyotning umumiy falsafiy-axloqiy asoslarini belgilasa, kasbiy axloq kundalik
amaliyotda shifokorning xatti-harakatlarini boshqaradi. Masalan:organ
transplantatsiyasida bioetika donor huquqlarini belgilasa, kasbiy axloq jarrohlik
amaliyotini vijdonan o‘tkazishni talab qiladi;
klinik tajribalarda bioetika inson huquqlarini himoya qilsa, kasbiy axloq
shifokorning halolligini kafolatlaydi.
Demak, tibbiy faoliyatda bioetika – nazariy asos, kasbiy axloq esa – amaliy
qo‘llanmadir.
Xulosa.
Tibbiy bioetika va kasbiy axloq bugungi tibbiyotning ajralmas qismidir. Ular
bemor huquqlarini himoya qilish, inson sha’nini yuksaltirish va shifokor
faoliyatini to‘g‘ri yo‘naltirishda hal qiluvchi o‘rin tutadi. Tibbiyot nafaqat ilmiy,
balki ma’naviy-axloqiy faoliyat hamdir. Shu sababli bioetika va kasbiy axloq
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
191
tamoyillarini chuqur bilish va ularga amal qilish har bir tibbiyot xodimining eng
muhim vazifasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Jo‘rayev, A. (2020). Tibbiy bioetika asoslari. Toshkent: “Fan va texnologiya”.
2. Karimov, B. (2019). Tibbiyotda kasbiy axloq va deontologiya. Toshkent:
Tibbiyot nashriyoti.
3. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi (2021). Bioetika va
tibbiyotda axloqiy tamoyillar bo‘yicha qo‘llanma. Toshkent.
4. To‘xtayev, Sh. (2022). Inson huquqlari va tibbiy etika. Toshkent: Tibbiyot
akademiyasi nashriyoti.
5.Bioetika.Toshkent-2021.Muxammedova Zamira Muxammedjanova.
