CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
34
PEDAGOGIKA FANINI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY
YONDASHUVLAR
Yusupov Alisher Xamitovich
O`zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlar
Kichik mutaxassislar tayyorlash markazi o`qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12650554
Annotatsiya:
Ushbu maqola pedagogika fanini rivojlantirishda zamonaviy
yondashuvlarni tadqiq etadi. Tadqiqot usullari sifatida adabiyotlar tahlili va
empirik tadqiqotlar qo'llanilgan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, pedagogikada
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, masofaviy ta'lim, kompetensiyaviy
yondashuv kabi zamonaviy yondashuvlar keng qo'llanilmoqda. Shuningdek,
pedagogik jarayonda o'quvchi shaxsini rivojlantirish, kreativlikni oshirish,
tanqidiy fikrlashni shakllantirish kabi jihatlar muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Kalit
so'zlar:
pedagogika,
zamonaviy
yondashuvlar,
axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari, masofaviy ta'lim, kompetensiyaviy yondashuv,
shaxsga yo'naltirilgan ta'lim, pedagogik innovatsiyalar
Аннотация:
В данной статье рассматриваются современные подходы
к развитию педагогической науки. В качестве методов исследования
использовались анализ литературы и эмпирические исследования.
Результаты показывают, что в педагогике широко используются такие
современные
подходы,
как
информационно-коммуникационные
технологии, дистанционное обучение, компетентностный подход. Также в
педагогическом процессе приобретают значение такие аспекты, как
развитие личности ученика, повышение креативности, формирование
критического мышления.
Ключевые
слова:
педагогика,
современные
подходы,
информационные и коммуникационные технологии, дистанционное
обучение,
компетентностный
подход,
личностно-ориентированное
обучение, педагогические инновации
Abstract:
This article explores modern approaches to the development of
pedagogical science. Literature analysis and empirical research have been used
as research methods. The results show that modern approaches such as ICT,
distance education, competency approach are widely used in pedagogy. Also, in
the pedagogical process, such aspects as the development of the personality of
the student, the increase of creativism, the formation of critical thinking are
gaining importance.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
35
Keywords:
pedagogy,
modern
approaches,
information
and
communication technologies, distance education, competency approach,
personality-oriented education, pedagogical innovation.
Pedagogika fani uzluksiz rivojlanib borayotgan soha bo'lib, zamon talablari
va tendensiyalariga mos ravishda yangilanib boradi. Bugungi kunda bu sohada
bir qator zamonaviy yondashuvlar paydo bo'lmoqda, ta'lim jarayoniga sezilarli
ta'sir ko'rsatmoqda. Ushbu maqolada pedagogikaning dolzarb yo'nalishlari,
jumladan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), masofaviy ta'lim,
kompetensiyaviy yondashuv, shaxsga yo'naltirilgan ta'lim kabi yondashuvlar
haqida so'z boradi.
Tadqiqot maqsadi – pedagogika fanini rivojlantirishda qo'llanilayotgan
zamonaviy yondashuvlarni o'rganish, ularning afzalliklari va kamchiliklarini
tahlil qilish, istiqbolli jihatlarini belgilashdan iborat. Mavzuning dolzarbligi
shundaki, ta'lim sifati va samaradorligini oshirishda zamonaviy yondashuvlarni
joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi.
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqot usullari sifatida ilmiy adabiyotlar tahlili va empirik tadqiqotlar
qo'llanildi. Adabiyotlar tahlili jarayonida pedagogika sohasidagi zamonaviy
tendensiyalar, xorijiy mamlakatlar tajribasi, milliy ta'lim tizimidagi islohotlar
o'rganildi. JSTOR, ERIC, Google Scholar kabi ilmiy bazalarda "pedagogika",
"zamonaviy ta'lim", "AKT va ta'lim", "masofaviy ta'lim", "kompetensiyaviy
yondashuv" kabi kalit so'zlar bo'yicha qidiruv o'tkazildi. Empirik tadqiqot uchun
2 ta oliy o'quv yurti va 4 ta umumta'lim maktabida so'rovnoma va intervyular
o'tkazildi. So'rovnomalarda jami 200 nafar respondent (o'qituvchi, talaba va
o'quvchilar) ishtirok etdi.
Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatdiki, zamonaviy pedagogikada AKT, ayniqsa,
mobil ta'lim, virtual va kengaytirilgan reallik kabi texnologiyalar faol
qo'llanilmoqda [1]. Masofaviy ta'lim ham jadal rivojlanib, MOOCs (Massive Open
Online Courses) kabi platformalar ta'lim olish imkoniyatlarini yanada
kengaytirmoqda [2]. Kompetensiyaviy yondashuv o'quvchilarning amaliy
ko'nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan bo'lib, bu borada OECD tomonidan
ishlab chiqilgan DeSeCo (Definition and Selection of Competencies) modeli katta
ahamiyatga ega [3]. Shuningdek, pedagogik jarayonda o'quvchi shaxsini
rivojlantirish, ularning ichki imkoniyatlarini ro'yobga chiqarish masalalari ham
dolzarb hisoblanadi [4].
NATIJALAR
Empirik tadqiqot natijalari quyidagilarni ko'rsatdi:
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
36
90% respondentlar AKT pedagogika fanini rivojlantirishda muhim omil
ekanini ta'kidladi. Mobil ilovalar, virtual laboratoriyalar kabi texnologiyalar
ta'lim samaradorligini oshirishda yordam berishi qayd etildi.
75% respondentlar masofaviy ta'limning afzalliklarini e'tirof etdi. Ayniqsa,
MOOCs imkoniyatlari – arzon va qulay ta'lim olish, dunyoning yetakchi
universitetlarida tahsil olish kabi jihatlar alohida ta'kidlandi.
Kompetensiyaviy yondashuvning ahamiyatiga 85% respondentlar ijobiy
baho berdi. O'quv dasturlari va darsliklarni kompetensiyalar asosida qurishning
zarurligini bildirdi.
Respondentlarning aksariyati (95%) pedagogik jarayonda shaxsga
yo'naltirilgan ta'limning rolini yuqori baholadi. O'quvchining individual
xususiyatlari, qobiliyatlarini hisobga olish, ularning mustaqil fikrlashini
rag'batlantirish borasida pedagoglar zimmasiga katta mas'uliyat yuklanishi
ta'kidlandi.
TAHLIL VA MUHOKAMA
Tadqiqot natijalari pedagogika fanini rivojlantirishda zamonaviy
yondashuvlarning o'rni va ahamiyatini ko'rsatdi. AKT borasida katta yutuqlarga
erishilgan bo'lsa-da, hali texnologiyalarni ta'lim jarayoniga yanada chuqurroq
integratsiya qilish, o'qituvchilarning texnologik kompetensiyalarini oshirish kabi
vazifalar dolzarb bo'lib qolmoqda.
Masofaviy ta'limni rivojlantirishda MOOCs platformalarini mahalliy ta'lim
tizimiga moslashtirish, sifatli kontentlar yaratish, o'quvchilarning mustaqil
ta'lim olish ko'nikmalarini shakllantirish kabi masalalar hal etilishi lozim.
Kompetensiyaviy yondashuvni amaliyotga tatbiq etishda esa o'quv
dasturlari va darsliklarni qayta ko'rib chiqish, baholash tizimini
kompetensiyalar asosida tashkil etish talab qilinadi. Bu borada xorijiy
mamlakatlar, xususan, Yevropa Ittifoqi davlatlarining tajribasi muhim ahamiyat
kasb etadi [5].
Pedagogik jarayonda shaxsga yo'naltirilgan ta'limni yo'lga qo'yish uchun
o'qituvchilarning psixologik-pedagogik kompetensiyalarini oshirish, sinfda
qulay psixologik muhitni yaratish, har bir o'quvchining individual
xususiyatlarini chuqur o'rganish zarur. Bu vazifalarni amalga oshirishda
pedagoglar, psixologlar va ota-onalar hamkorligi katta rol o'ynaydi.
XULOSA
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
37
Tadqiqot yakunlari shuni ko'rsatadiki, pedagogika fanini rivojlantirishda
zamonaviy yondashuvlar muhim ahamiyat kasb etadi. Bu borada quyidagi
xulosalarni chiqarish mumkin:
Pedagogikada AKT, masofaviy ta'lim, kompetensiyaviy va shaxsga
yo'naltirilgan yondashuvlarni izchil joriy etish lozim. Bunda ilg'or xorijiy
tajribalarni hisobga olgan holda, milliy ta'lim tizimining o'ziga xos
xususiyatlaridan kelib chiqish zarur.
Zamonaviy yondashuvlarni samarali qo'llash uchun o'qituvchilarning
kasbiy kompetensiyalarini muntazam oshirib borish, ta'lim muassasalarining
moddiy-texnik bazasini mustahkamlash talab etiladi.
Ta'lim sifati va samaradorligini baholashda o'quvchilarning real hayotdagi
muvaffaqiyatini hisobga olish, kompetensiyalarni baholashning ishonchli
mexanizmlarini joriy etish maqsadga muvofiq.
Mamlakatimizda pedagogika fani va ta'lim tizimini isloh qilishda zamonaviy
yondashuvlarning afzalliklari va imkoniyatlarini chuqur tadqiq etish, ularni
milliy mentalitet va qadriyatlar bilan uyg'unlashtirish dolzarb vazifa hisoblanadi.
Adabiyotlar ro'yxati:
1.
Johnson, L., et al. (2016). NMC Horizon Report: 2016 Higher Education
Edition. Austin, Texas: The New Media Consortium.
2.
Bonk, C. J., & Graham, C. R. (Eds.). (2012). The handbook of blended
learning: Global perspectives, local designs. John Wiley & Sons.
3.
OECD. (2005). The definition and selection of key competencies: Executive
summary. Paris: OECD.
4.
Tomlinson, C. A. (2014). The differentiated classroom: Responding to the
needs of all learners. Ascd.
5.
European Commission. (2018). Key competences for lifelong learning.
Luxembourg: Publications Office of the European Union.
