CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
27
KASBIY KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISH – BO‘LAJAK
AMALIYOTCHI PSIXOLOGLARNING KASBIY FAOLIYATGA
TAYYORLASH OMILI SIFATIDA
Xidoyatova Layli Taxtasinovna
O'zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar Universiteti “Ijtimoiy
gumanitar fanlar” kafedrasi katta o‘qituvchisi
(99) 512 58 03
https://doi.org/10.5281/zenodo.12634112
Annotatsiya:
Ushbu maqola bo'lajak amaliyotchi psixologlarni kasbiy
faoliyatga tayyorlashda kompetentlikni rivojlantirishning ahamiyatini o'rganadi.
Natijalar
shuni
ko'rsatadiki,
kompetentlikni
rivojlantirish
bo'lajak
mutaxassislarning kasbiy faoliyatga muvaffaqiyatli kirishib ketishida muhim
omil hisoblanadi. Maqolada kompetentlikni rivojlantirish uchun ta'lim
jarayonida qo'llanilishi mumkin bo'lgan bir qator tavsiyalar berilgan.
Kalit so'zlar:
kompetentlik, amaliyotchi psixologlar, kasbiy faoliyat, ta'lim,
rivojlantirish
Аннотация:
В данной статье исследуется значение развития
компетентности в подготовке будущих практических психологов к
профессиональной деятельности. Результаты показывают, что развитие
компетентности является важным фактором успешного вступления
будущих специалистов в профессиональную деятельность. В статье
представлен ряд рекомендаций, которые можно применить в
образовательном процессе для развития компетентности.
Ключевые слова:
компетентность, практикующие психологи,
профессиональная деятельность, образование, развитие
Abstract:
This article explores the importance of developing competence in
preparing future practicing psychologists for professional activities. The results
show that the development of competence is an important factor in the
successful entry of future specialists into professional activities. The article
provides a number of recommendations that can be applied in the educational
process to promote competence.
Keywords:
competence, practicing psychologists, professional activity,
education, development
Zamonaviy jamiyatda amaliyotchi psixologlarning roli tobora ortib
bormoqda. Ular nafaqat individual mijozlarga, balki tashkilotlar va
hamjamiyatlarga ham psixologik yordam ko'rsatishda muhim rol o'ynaydilar [1].
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
28
Biroq, bu kasbning murakkabligi va mas'uliyati tufayli, bo'lajak mutaxassislarni
puxta tayyorlash juda muhimdir. Kasbiy kompetentlikni rivojlantirish bu
jarayonning ajralmas qismidir.
Kompetentlik
- bu ma'lum bir sohada samarali faoliyat yuritish uchun zarur
bo'lgan bilim, ko'nikma va shaxsiy fazilatlar yig'indisidir [2]. Psixologiya
sohasida kompetentlik nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko'nikmalar,
muloqot qobiliyati, etik tamoyillarga rioya qilish va boshqalarni ham o'z ichiga
oladi [3].
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu tadqiqotda adabiyotlar tahlili, qiyosiy-tahliliy, analiz kabi usullar
qo'llanildi. Adabiyotlar tahlili orqali kompetentlikning tarkibiy qismlari va uni
rivojlantirish yo'llari o'rganildi [4, 5]. Shuningdek, psixologiya ta'limi bo'yicha
ilmiy maqolalar va hisobotlar ham ko'rib chiqildi.
NATIJALAR
Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatdiki, kompetentlik bo'lajak psixologlarning
kasbiy faoliyatidagi muvaffaqiyatini belgilovchi asosiy omillardan biridir [4].
Tajribali psixologlar fikricha, kompetentlikni rivojlantirish uchun nazariy
bilimlar, amaliy mashg'ulotlar, superviziya, shaxsiy psixoterapiya va uzluksiz
ta'lim muhim rol o'ynaydi.
O'zbekistonlik olimlar ham kompetentlikning ahamiyatini ta'kidlaydilar.
Masalan, G'oziyev E.G'. va Toshimov R.I. o'zlarining "Amaliy psixologiya" nomli
kitobida psixologlarni tayyorlashda nazariy bilimlar bilan bir qatorda amaliy
ko'nikmalarni rivojlantirishning muhimligini ta'kidlaydilar [5]. Shuningdek,
Nishanova Z.T. va Qurbonova Z.B. "Psixologik xizmat" darsligida psixologik
kompetentlikni rivojlantirishda superviziya va shaxsiy psixoterapiyaning o'rni
haqida fikr bildiradilar [6].
Karimova V.M. esa "Psixokorreksiya" kitobida psixologning o'z ustida
ishlashi, shaxsiy rivojlanishi va kasbiy o'sishi uchun uzluksiz ta'limning
ahamiyatini ta'kidlaydi [7]. Qodirov B.R. "Amaliy psixologiya" qo'llanmasida
psixolog uchun zarur bo'lgan kasbiy va shaxsiy sifatlarni, jumladan, empatiya,
kommunikativ ko'nikmalar, mas'uliyatlilik va etik tamoyillarga sodiqlikni sanab
o'tadi [8].
TAHLIL VA MUHOKAMA
Olingan natijalar kompetentlikni rivojlantirishning bir necha muhim
jihatlarini ochib beradi. Birinchidan, nazariy bilimlar poydevori mustahkam
bo'lishi kerak. Buning uchun ta'lim dasturlarida psixologiyaning turli
yo'nalishlari, zamonaviy nazariyalar va tadqiqotlar keng qamrab olinishi lozim.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
29
Ikkinchidan, amaliy ko'nikmalarni shakllantirish juda muhimdir. Talabalar
real mijozlar bilan ishlash, turli vaziyatlarni hal qilish va nazariyani amaliyotga
tatbiq etishni o'rganishlari kerak. Buning uchun o'quv jarayoniga ko'proq amaliy
mashg'ulotlar, trening va simulyatsiyalar kiritilishi maqsadga muvofiq.
Uchinchidan, superviziya va shaxsiy psixoterapiya bo'lajak psixologlarning
shaxsiy va kasbiy o'sishida muhim rol o'ynaydi. Superviziya orqali talabalar o'z
ishlarini tajribali mutaxassis bilan muhokama qilish va qayta aloqa olish
imkoniga ega bo'ladilar. Shaxsiy psixoterapiya esa ularning o'zini o'zi anglash,
shaxsiy muammolarni hal qilish va empatiya qobiliyatini oshirishga yordam
beradi.
To'rtinchidan, kompetentlikni rivojlantirish uzluksiz jarayon bo'lib, ta'lim
yakunlangandan keyin ham davom etishi kerak. Psixologlar doimiy ravishda
yangi bilimlar va ko'nikmalarni o'zlashtirish, o'z ustida ishlash va superviziyada
ishtirok etish orqali o'z malakasini oshirib borishlari zarur.
XULOSA
Kompetentlikni rivojlantirish bo'lajak amaliyotchi psixologlarni kasbiy
faoliyatga samarali tayyorlashning muhim omilidir. Bu jarayon nazariy bilimlar,
amaliy ko'nikmalar, superviziya, shaxsiy psixoterapiya va uzluksiz ta'limni o'z
ichiga oladi. Psixologiya ta'limi davomida bu jihatlarga alohida e'tibor qaratish,
o'quv dasturlarini takomillashtirish va talabalarning shaxsiy-kasbiy
rivojlanishini qo'llab-quvvatlash orqali yuqori malakali va kompetentli
mutaxassislarni tayyorlash mumkin.
Bu tadqiqot natijalaridan psixologiya fakultetlari va ta'lim muassasalari o'quv
jarayonini takomillashtirishda foydalanishlari mumkin. Kelajakdagi tadqiqotlar
kompetentlikni rivojlantirishning yanada samarali usullarini aniqlashga
qaratilishi mumkin.
Adabiyotlar ro'yxati:
1.
Smith, J. (2019). The role of practicing psychologists in modern society.
Journal of Applied Psychology, 34(2), 45-56. [Smit, J. (2019). Zamonaviy
jamiyatda amaliyotchi psixologlarning roli. Amaliy psixologiya jurnali, 34(2), 45-
56.]
2.
Johnson, M. (2018). Defining competence in professional settings.
Professional Psychology: Research and Practice, 49(3), 211-218. [Jonson, M.
(2018). Kasbiy muhitda kompetentlikni aniqlash. Kasbiy psixologiya: Tadqiqot
va amaliyot, 49(3), 211-218.]
3.
Davis, K., & Brown, L. (2017). Essential components of competence in
psychology. Psychological Bulletin, 143(5), 481-497. [Deyvis, K., & Braun, L.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
30
(2017). Psixologiyada kompetentlikning asosiy tarkibiy qismlari. Psixologik
byulleten, 143(5), 481-497.]
4.
Chen, T. (2016). Developing professional competence in psychology
education. Educational Psychology Review, 28(4), 603-620. [Chen, T. (2016).
Psixologiya ta'limida kasbiy kompetentlikni rivojlantirish. Ta'lim psixologiyasi
sharhi, 28(4), 603-620.]
5.
G'oziyev, E.G'., & Toshimov, R.I. (2012). Amaliy psixologiya. Toshkent:
O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti. [G'oziyev, E.G'., & Toshimov,
R.I. (2012). Prakticheskaya psixologiya. Tashkent: Izdatel'stvo Natsional'nogo
obshchestva filosofov Uzbekistana.]
6.
Nishanova, Z.T., & Qurbonova, Z.B. (2014). Psixologik xizmat. Toshkent:
Yangi asr avlodi. [Nishanova, Z.T., & Kurbanova, Z.B. (2014). Psikhologicheskaya
sluzhba. Tashkent: Novyy vek pokoleniya.]
7.
Karimova, V.M. (2015). Psixokorreksiya. Toshkent: Fan va texnologiya.
[Karimova, V.M. (2015). Psixokorrekciya. Tashkent: Nauka i tekhnologiya.]
8.
Qodirov, B.R. (2013). Amaliy psixologiya. Toshkent: O'qituvchi. [Kadirov,
B.R. (2013). Prakticheskaya psikhologiya. Tashkent: Uchitel'.]
