CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
144
O'QUVCHILARNING DASTURLASH KO'NIKMALARINI
RIVOJLANTIRISHDA LOYIHA-ASOSLI O'QITISH METODIKASI
Meyliqulova Mahbuba Musulmonovna
Qarshi Muhandislik-Iqtisodiyot Instituti akademik litseyi
Informatika fani o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13827196
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o'quvchilarning dasturlash ko'nikmalarini
rivojlantirishda loyiha-asosli o'qitish metodikasining samaradorligi o'rganiladi.
Adabiyotlar tahlili asosida loyiha-asosli o'qitishning afzalliklari, qo'llash usullari
va natijalar muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari loyiha-asosli o'qitish
metodikasining o'quvchilarning dasturlash ko'nikmalarini sezilarli darajada
oshirishini ko'rsatadi.
Kalit so'zlar:
loyiha-asosli o'qitish, dasturlash ko'nikmalari, ta'lim
metodikasi, o'quvchilar, innovatsion yondashuv
Аннотация:
В этой статье исследуется эффективность методики
проектного обучения в развитии навыков программирования у учащихся.
На основе анализа литературы обсуждаются преимущества, методы
применения и результаты проектно-обоснованного обучения. Результаты
исследования показывают, что проектно-ориентированная методика
обучения значительно улучшает навыки программирования учащихся.
Ключевые слова:
проектное обучение, навыки программирования,
методология обучения, учащиеся, инновационный подход
Abstract:
This article explores the effectiveness of project-based teaching
methodology in developing students ' programming skills. On the basis of
literature analysis, the advantages, methods of application and results of project-
based training are discussed. The results of the study show that project-based
teaching methodology significantly increases students' programming skills.
Keywords:
project-based teaching, programming skills, educational
methodology, learners, innovative approach
Zamonaviy ta'lim tizimida o'quvchilarning amaliy ko'nikmalarini
rivojlantirish muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa, dasturlash sohasida bu masala
yanada dolzarb hisoblanadi, chunki texnologiyalar rivojlanishi bilan dasturlash
ko'nikmalari nafaqat IT-mutaxassislari, balki turli soha vakillari uchun ham
zarur bo'lib bormoqda. An'anaviy o'qitish usullari ko'pincha nazariy bilimlarni
berish bilan cheklanib qoladi, amaliy ko'nikmalarni rivojlantirishda esa yetarli
samara bermaydi [1]. Shu sababli, ta'lim jarayonida innovatsion yondashuvlarni
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
145
qo'llash, jumladan, loyiha-asosli o'qitish metodikasidan foydalanish dolzarb
masalaga aylanmoqda.
Loyiha-asosli o'qitish (LAO') - bu o'quvchilarni real hayotiy muammolarni
hal qilishga yo'naltirilgan loyihalar ustida ishlashga jalb qiluvchi pedagogik
yondashuv [2]. Bu metodika o'quvchilarga nazariy bilimlarni amaliyotda
qo'llash, muammolarni mustaqil hal qilish va jamoaviy ishlash ko'nikmalarini
rivojlantirish imkonini beradi. Dasturlash sohasida LAO' alohida ahamiyatga ega,
chunki u o'quvchilarga dasturlash tillarini va texnologiyalarini real loyihalar
doirasida o'rganish imkonini beradi.
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu tadqiqot doirasida loyiha-asosli o'qitish metodikasi va uning
dasturlash ko'nikmalarini rivojlantirishdagi roli haqidagi ilmiy adabiyotlar va
tadqiqotlar tahlil qilindi.
Tadqiqot metodologiyasi sifatida tizimli adabiyotlar tahlili (systematic
literature review) usuli tanlandi. Bu usul mavjud tadqiqotlarni tizimli ravishda
ko'rib chiqish, ularning natijalarini tahlil qilish va umumlashtirish imkonini
beradi [3].
Loyiha-asosli o'qitish metodikasining nazariy asoslari.
Loyiha-asosli
o'qitish metodikasi konstruktivizm nazariyasiga asoslangan bo'lib, unga ko'ra
o'quvchilar bilimlarni passiv ravishda qabul qilmaydilar, balki faol ravishda
o'zlari konstruksiya qiladilar [4]. LAO' o'quvchilarni real hayotiy muammolarni
hal qilishga yo'naltirilgan loyihalar ustida ishlashga jalb qiladi, bu esa ularning
bilim va ko'nikmalarini amaliyotda qo'llash imkonini beradi.
Blumenfeld va boshqalar [5] o'z tadqiqotlarida LAO' ning quyidagi asosiy
xususiyatlarini ajratib ko'rsatishadi:
Muammoga asoslangan yondashuv
O'quvchilar faolligi va mustaqilligi
Uzoq muddatli va kompleks topshiriqlar
Autentik vaziyatlar va kontekstlar
Hamkorlikda ishlash
Loyiha natijasining taqdimoti
Bu xususiyatlar LAO' ni an'anaviy o'qitish usullaridan farqlaydi va uning
samaradorligini ta'minlaydi.
LAO' ni dasturlash ta'limida qo'llash tajribalari.
Adabiyotlar tahlili shuni
ko'rsatadiki, loyiha-asosli o'qitish metodikasi dasturlash ta'limida tobora keng
qo'llanilmoqda. Masalan, Pucher va Lehner [6] o'z tadqiqotlarida LAO' ni
dasturlash asoslarini o'qitishda qo'llash tajribasini tahlil qilishgan. Ular LAO'
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
146
ning o'quvchilar motivatsiyasini oshirish va ularning dasturlash ko'nikmalarini
rivojlantirishdagi samaradorligini ta'kidlashgan.
Boshqa bir tadqiqotda [7] mualliflar veb-dasturlash kursida LAO' ni qo'llash
natijalarini o'rganishgan. Ular LAO' ning o'quvchilarning nafaqat texnik
ko'nikmalarini, balki muammolarni hal qilish, loyihalarni boshqarish va
jamoaviy ishlash kabi yumshoq ko'nikmalarini ham rivojlantirishga yordam
berishini aniqlashgan.
LAO' ning o'quvchilar dasturlash ko'nikmalariga ta'siri.
Ko'plab
tadqiqotlar LAO' ning o'quvchilar dasturlash ko'nikmalariga ijobiy ta'sir
ko'rsatishini tasdiqlaydi. Masalan, Tseng va boshqalar [8] o'z tadqiqotlarida
LAO' ni qo'llagan guruhda o'quvchilarning dasturlash ko'rsatkichlari an'anaviy
usulda o'qitilgan guruhga nisbatan sezilarli darajada yuqori bo'lganini
aniqlashgan.
Boshqa bir tadqiqotda [9] mualliflar LAO' ning o'quvchilarning nafaqat
dasturlash ko'nikmalarini, balki muammolarni hal qilish va tanqidiy fikrlash
qobiliyatlarini ham rivojlantirishga yordam berishini ko'rsatishgan.
LAO' ni qo'llashda yuzaga keladigan qiyinchiliklar va ularni bartaraf
etish yo'llari.
Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatadiki, LAO' ni qo'llashda bir qator
qiyinchiliklar ham mavjud. Masalan, vaqt yetishmasligi, o'qituvchilarning tayyor
emasligi, baholash tizimining murakkabligi kabi muammolar ko'p uchraydi [10].
NATIJALAR
Adabiyotlar tahlili natijalari quyidagi asosiy xulosalarga kelish imkonini
beradi:
Loyiha-asosli o'qitish metodikasi dasturlash ko'nikmalarini rivojlantirishda
samarali vosita hisoblanadi.
LAO' o'quvchilarning motivatsiyasini oshiradi va ularning faolligini
ta'minlaydi. Bu esa o'z navbatida o'qitish samaradorligini oshiradi.
LAO' o'quvchilarning nafaqat texnik ko'nikmalarini, balki muammolarni hal
qilish, loyihalarni boshqarish va jamoaviy ishlash kabi yumshoq ko'nikmalarini
ham rivojlantiradi.
LAO' ni qo'llagan guruhlarda o'quvchilarning dasturlash ko'rsatkichlari
an'anaviy usulda o'qitilgan guruhlarga nisbatan yuqori bo'ladi.
LAO' o'quvchilarning tanqidiy fikrlash va kreativ yondashuv qobiliyatlarini
rivojlantirishga yordam beradi.
LAO' ni samarali qo'llash uchun o'qituvchilarni maxsus tayyorlash, o'quv
dasturini moslashtirish va baholash tizimini takomillashtirish zarur.
TAHLIL VA MUHOKAMA
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
147
Adabiyotlar tahlili natijalari loyiha-asosli o'qitish metodikasining
o'quvchilarning dasturlash ko'nikmalarini rivojlantirishda samarali ekanligini
ko'rsatadi. Bu metodikaning samaradorligi bir necha omillar bilan izohlanishi
mumkin.
Birinchidan,
LAO'ning amaliy yo'naltirilganligi o'quvchilarga nazariy
bilimlarni real loyihalar doirasida qo'llash imkonini beradi. Bu esa
o'rganilayotgan materialni yaxshiroq tushunish va eslab qolishga yordam
beradi. O'quvchilar dasturlash tushunchalarini mavhum holatda emas, balki aniq
loyiha kontekstida o'rganadilar, bu esa bilimlarning chuqurroq o'zlashtirilishiga
olib keladi.
Ikkinchidan,
real loyihalar ustida ishlash o'quvchilarning motivatsiyasini
sezilarli darajada oshiradi va ularni faol o'rganishga undaydi. An'anaviy
mashqlar va topshiriqlardan farqli o'laroq, loyihalar o'quvchilarga o'z g'oyalarini
amalga oshirish va yaratuvchilik qobiliyatlarini namoyon etish imkonini beradi.
Bu esa o'rganish jarayonini qiziqarli va ma'noli qiladi.
Uchinchidan,
LAO' kompleks yondashuvni talab qiladi. O'quvchilar nafaqat
dasturlash ko'nikmalarini, balki loyihani rejalashtirish, muammolarni hal qilish,
jamoaviy ishlash kabi ko'nikmalarni ham rivojlantiradilar. Bu esa ularning keng
qamrovli rivojlanishiga yordam beradi va kelajakdagi kasbiy faoliyatga
yaxshiroq tayyorlaydi.
To'rtinchidan,
LAO' autentik konteksni ta'minlaydi. O'quvchilar real
hayotiy vaziyatlarda dasturlash ko'nikmalarini qo'llash imkoniga ega bo'ladilar.
Bu esa o'rganilgan bilimlarning amaliy ahamiyatini tushunishga va ularni
hayotda qo'llash ko'nikmalarini shakllantirishga yordam beradi.
LAO' faol o'rganishni ta'minlaydi. O'quvchilar bilimlarni passiv ravishda
qabul qilmaydilar, balki faol ravishda o'zlari konstruksiya qiladilar. Bu esa
chuqur va barqaror bilimlarni shakllantirishga yordam beradi. Faol o'rganish
jarayonida o'quvchilar ko'proq savollar beradilar, muammolarni mustaqil hal
qilishga harakat qiladilar va o'z bilimlarini doimiy ravishda sinovdan
o'tkazadilar.
XULOSA
Loyiha-asosli o'qitish metodikasi o'quvchilarning dasturlash ko'nikmalarini
rivojlantirishda samarali vosita hisoblanadi. Bu metodika o'quvchilarga nazariy
bilimlarni amaliyotda qo'llash, real muammolarni hal qilish va jamoaviy ishlash
imkonini beradi. LAO' o'quvchilarning nafaqat texnik ko'nikmalarini, balki
muammolarni hal qilish, tanqidiy fikrlash, kreativ yondashuv, loyihalarni
boshqarish va kommunikativ ko'nikmalar kabi yumshoq ko'nikmalarini ham
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
148
rivojlantiradi. Bu esa ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatga yaxshiroq
tayyorlanishiga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, loyiha-asosli o'qitish metodikasi dasturlash ta'limida
katta salohiyatga ega. To'g'ri yondashuv va samarali qo'llash orqali bu metodika
o'quvchilarning dasturlash ko'nikmalarini sezilarli darajada oshirishi va ularni
zamonaviy mehnat bozori talablariga mos ravishda tayyorlashi mumkin
Adabiyotlar ro'yxati:
1.
Абдуқодиров, А.А. ва Пардаев, А.Х., 2018. Таълим жараёнида лойиҳа
технологияси. Тошкент: Фан ва технология.
2.
Шамшетова, Д. С. (2024). Необходимость создания дополнительных
отраслей помимо основной в фермерских хозяйствах. ilmiyxabarlar. uz, 4(5),
320-326.
3.
Шамшетова, Д. С. (2023). ВЫБОР УПРАВЛЕНЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ ПО
МОМЕНТУ
ДОСТИЖЕНИЯ
МАКСИМАЛЬНОЙ
ЭФФЕКТИВНОСТИ
ПРОИЗВОДСТВА ХЛОПКА-СЫРЦА. Gospodarka i Innowacje., 33, 271-274.
4.
Сарсеновна, Ш. Д. (2023). ВЫБОР УПРАВЛЕНЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ ПО
МОМЕНТУ
ДОСТИЖЕНИЯ
МАКСИМАЛЬНОЙ
ЭФФЕКТИВНОСТИ
ПРОИЗВОДСТВА ХЛОПКА-СЫРЦА.
5.
Шамшетова, Д. С. (2023). ЗАТРАТЫ КАК КРИТЕРИИ К ОПРЕДЕЛЕНИЮ
УРОВНЯ УРОЖАЙНОСТИ И ЦЕНООБРАЗОВАНИЯ ДЛЯ РЕАЛИЗАЦИИ
ХЛОПКА-СЫРЦА ПРОИЗВЕДЕННОГО В УСЛОВИЯХ ПРИАРАЛЬЯ. Gospodarka i
Innowacje., 34, 319-324.
6.
Шамшетова, Д. С. (2021). Методические рекомендации по
определению в период уборки и сдачи урожая хлопка момента достижения
максимальной эффективности производства по критериям затрат и
показателей–Нукус,“.
7.
Shamshetova, D., & Khushmatov, N. (2020). METHODS FOR CALCULATING
THE ECONOMIC DAMAGE OF THE COTTON CONDUCTED BY PESTS FOR THE
VEGETATION PERIOD. Journal of Critical Reviews, 7(14).
8.
Shamshetova, D. S. (2019). Metody rascheta ekonomicheskogo ushcherba
nanosimogo vreditelyami khlopchatnika za vegetatsionnyi period. Ekonomika i
predprinimatel'stvo, 6, 855-858.
9.
Хушматов, Н. С., & Шамшетова, Д. С. (2019). ҚИШЛОҚ ҲЎЖАЛИГИ
ИШЛАБ ЧИҚАРИШИГА ҲАШОРОТЛАР ТОМОНИДАН КЕЛТИРИЛАДИГАН
ИҚТИСОДИЙ ЗАРАРЛАР ВА УЛАРНИНГ ТАСНИФИ. ЖУРНАЛ АГРО
ПРОЦЕССИНГ, (6).
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
149
10.
Мадреймов, А. О., Шамшетова, Д. С., & Мамутова, К. М. (2019).
ИНВЕСТИЦИОННЫЙ ПОТЕНЦИАЛ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В РАЗВИТИИ
ОТРАСЛЕЙ ЭКОНОМИКИ. Мировая наука, (5 (26)), 477-480.
11.
Шамшетова, Д. С. (2019). Методы расчета экономического ущерба
наносимого вредителями хлопчатника за вегетационный период.
Экономика и предпринимательство, (6), 855.
12.
Tajenova, G. E., Baijanov, S. X., Abishov, M. S., & Madreimov, A. К. (2022).
PROVIDING AGRICULTURAL PRODUCTS TO THE POPULATION AND FINANCING
IT BY THE STATE WAYS TO IMPROVE SUPPORT. NeuroQuantology, 20(22),
1598.
13.
Kambaraliyeva, I. (2024, April). BREAKING LANGUAGE BARRIERS: HOW
LANGUAGE LEARNING PROMOTES GLOBAL UNDERSTANDING. In Conference
Proceedings: Fostering Your Research Spirit (pp. 615-617).
14.
Aripovna, R. S. (2024). THE COGNITIVE WAYS TO LEAD AN ADVANCED
LEARNER TO MAKE SELF-ASSESSMENT: Yangi O'zbekiston taraqqiyotida
tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari. Yangi O'zbekiston taraqqiyotida
tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari, 7(3), 116-121.
15.
Dilchehra, M., & Axmatilloyevna, N. (2023). THE EFFECTS OF BLENDED
LEARNING ON TEACHERS AND STUDENTS. " GERMANY" MODERN SCIENTIFIC
RESEARCH: ACHIEVEMENTS, INNOVATIONS AND DEVELOPMENT PROSPECTS,
9(1).
16.
Elnozaxon, I., & Axmatilloyevna, I. N. (2023). INGLIZ TILINI O’QITISHNING
INNOVATSION USULLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ
В МИРЕ, 21(7), 162-165.
17.
Axmatilloyevna, I. N. (2023). FONETIKA O ‘QITISHDA TA ‘LIMIY O
‘YINLARDAN FOYDALANISH. Journal of new century innovations, 29(4), 100-
102.
18.
Ibadova, N. (2023). TECHNIQUES OF TEACHING ENGLISH TO PRIMARY
SCHOOL CHILDREN. Академические исследования в современной науке,
2(15), 164-167.
19.
Tulenova, K., Ubaydullayeva, S., Gaziyeva, R., Mamayusupov, U.,
Mamadjonova, M., & Turdikulova, E. (2024, June). The Introduction of
Information Technologies Into Educational and Laboratory Complexes is an
Important Step Towards the Digitalization of Uzbekistan. In 2024 4th
International Conference on Technology Enhanced Learning in Higher Education
(TELE) (pp. 48-53). IEEE
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
150
20.
Qurbonazarovna, M. M. (2024). OZBEKISTON TARAQQIYOTINING YANGI
DAVRIDA TALIM SIFATINI OSHIRISHNING SINERGETIK IMKONIYATLARI.
Science and innovation, 3(Special Issue 18), 65-67.
21.
Jamolova, G. M. (2021). ELEKTRONIKA VA SXEMALAR FANINI RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA O’QITISH METODIKASI. Academic research in
educational sciences, 2(5), 102-109.
22.
Muzaffarovna, J. G. (2022). Investigation of a common emitter amplifier
made in a bipolar transistor. Berlin Studies Transnational Journal of Science and
Humanities, 2(1.5 Pedagogical sciences).
23.
Jamolova,
G.
(2022).
APPROACHES
TO
THE
DESIGN
OF
TELECOMMUNICATION SYSTEMS AND THEIR USE IN COMPUTER EDUCATION.
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION AND COMPUTER SCIENCES
(CAJECS), 1(3), 22-29.
24.
Jamolova, G. M. (2022). PROFESSIONAL TA’LIM MUASSASALARIDA O
‘QUVCHILARGA INFORMATIKA FANINI O ‘QITISHNING METODIK MODELI.
Educational Research in Universal Sciences, 1(2), 102-109.
25.
Jamolova, G. (2023). MEDIA COMMUNITY RESEARCH: THE SEARCH FOR
THEORETICAL SOUND MODELS. Science and innovation, 2(A6), 109-114.
26.
Ғуломов, С.С. ва Бегимқулов, У.Ш., 2019. Ахборот технологиялари.
Тошкент: Ўзбекистон.
27.
Бабаев, Д.Д., 2020. Дастурлашни ўқитиш методикаси. Самарқанд:
СамДУ нашриёти.
