«Междисциплинарный диалог науки и общества
в эпоху экологических перемен»
177
RAQAMLI HUKUMATNING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Niyazmuradov Amirbek Tolibovich
“Raqamli iqtisodiyot tadqiqotlari markazi davlat muassasasi” bo‘lim boshlig‘i
Toshkent, O‘zbekiston
O‘zbekiston Respublikasida
“Elektron hukumat”
tizimi 2013-yildan
boshlab bosqichma-bosqich joriy etilib, bugungi kunga kelib
my.gov.uz
,
EPIGU
,
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YIDXP)
kabi platformalar orqali
yuzlab xizmatlar ko‘rsatilmoqda. 202
4-
yil yakunlariga ko‘ra, mamlakatda
400
dan ortiq elektron davlat xizmati
joriy etilgan bo‘lib, ularning 70% dan ortig‘i
onlayn tarzda to‘liq amalga oshiriladi.
Biroq,
2024-
yil Davlat statistika qo‘mitasi
ma’lumotlariga ko‘ra,
aholining atigi
37
–
40%
qismi elektron davlat xizmatlaridan faol foydalanmoqda,
qolgan qismi esa an’anaviy usul (qog‘oz hujjatlar va oflayn murojaatlar) orqali
murojaat qilishni afzal ko‘radi. Ushbu tafovut
raqamli tafovut (digital divide)
muammosini kuchaytiradi.
Shu sababli, elektron davlat xizmatlarining
samaradorligini baholash
tizimi
ni yaratish va natijalarga asoslangan optimallashtirish ishlari orqali
foydalanuvchilar sonini keskin oshirish zarur.
Jahon tajribasi
Estoniya
—
elektron hukumatning eng muvaffaqiyatli namunasi. 99%
davlat xizmatlari onlayn, yiliga 200 mln soat mehnat tejaladi. Xizmatlar
samaradorligi foydalanish chastotasi, xizmat ko‘rsatish vaqti va foydalanuvchi
qoniqishi bo‘yicha o‘lchanadi.
Janubiy Koreya
—
e-hukumat indeksida 1-
o‘rinda. Xizmatlar samaradorligi
foydalanuvchi fikr-mulohazalariga asoslangan ball tizimi orqali baholanadi.
Singapur
—
“Smart Nation” konsepsiyasi doirasida real vaqt monitoring
tizimi joriy etilgan, xizmatdan foydalanish darajasi 95%.
O‘zbekiston —
BMT e-hukumat reytingida 2022-yilda 69-
o‘r
inda, lekin
xizmatlardan foydalanish darajasi past (40%).
Foydalanmaslik sabablari (O‘zbekiston sharoitida)
2024-
yil Sog‘liqni saqlash va raqamlashtirish agentligi so‘rovi:
35%
—
internet tezligi va texnik imkoniyatlar yetarli emas;
27%
—
xizmatlardan qanday foydalanishni bilmaydi (raqamli savodxonlik
past);
19%
—
xizmat interfeysi murakkab yoki noqulay;
12%
—
onlayn to‘lov tizimlariga ishonchsizlik;
7%
—
boshqa sabablarga ko‘ra (tanish
-bilish orqali ish bitirish odati).
Samaradorlikni baholash tizimi modeli
«Междисциплинарный диалог науки и общества
в эпоху экологических перемен»
178
Asosiy ko‘rsatkichlar (KPI):
Xizmatdan foydalanish darajasi
—
yiliga / oyiga foydalanuvchilar soni, ming
aholiga nisbatan.
Xizmat ko‘rsatish vaqti —
ariza topshirishdan natijani olishgacha o‘tgan
vaqt (soat yoki kunlarda).
Texnik uzilishlar chastotasi
—
1000 soat ishlashga nisbatan xatoliklar soni.
Foydalanuvchi qoniqishi
—
1
–5 ballik reyting asosida o‘rtacha baho.
Qayta murojaat darajasi
—
bir foydalanuvchi tomonidan xizmatdan qayta
foydalanish chastotasi.
Baholash mexanizmi:
Har bir xizmat uchun avtomatik monitoring moduli;
Foydalanuvchilarga SMS / mobil ilova orqali qisqa so‘rov yuborish;
Har chorakda tahliliy hisobot tayyorlash va ochiq e’lon qilish.
Elektron davlat xizmatlarining samaradorligini baholash tizimi nafaqat
foydalanuvchi tajribasini yaxshi
laydi, balki davlat organlari uchun o‘lchab
bo‘ladigan natijalar asosida boshqaruv imkonini beradi. Estoniya va Koreya
tajribasi shuni ko‘rsatadiki, samarali monitoring tizimi joriy etilsa, qisqa
muddatda ham aholining xizmatlardan foydalanish odati keskin
o‘zgaradi.
O‘zbekiston sharoitida ham shunday tizimni tatbiq etish orqali raqamli
hukumatga o‘tish jarayoni tezlashadi, byurokratiya kamayadi va fuqarolarning
davlatga bo‘lgan ishonchi oshadi.
