DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
70
QURILISHDA ZAMONAVIY BOSHQARUV TIZIMLARI
D.Bayzakova
Jizzax politexnika instituti o‘qituvchisi
A.Xabibullayev
Jizzax politexnika instituti, Kibersport fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16894031
Annotatsiya.
Maqolada qurilish sohasida mehnat samaradorligini oshirish
omillari, inson resurslarining o‘rni, malaka, motivatsiya va zamonaviy
boshqaruv tizimlarining ta’siri tahlil qilinadi. Qurilishda ishlab chiqarish
ko‘rsatkichlarini yaxshilash uchun malakali kadrlar, texnologik yangilanishlar,
raqamlashtirish va mehnat muhitining takomillashuvi muhim omillar sifatida
ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
qurilish sohasi, mehnat samaradorligi, inson resurslari,
malaka, ishchi kuchi, motivatsiya, innovatsiya, raqamlashtirish.
Annotation.
The article analyzes the factors influencing labor productivity
in the construction sector, the role of human resources, qualifications,
motivation, and the impact of modern management systems. It considers skilled
personnel, technological innovations, digitalization, and improvements in the
working environment as key elements for enhancing performance indicators in
construction.
Key words:
construction sector, labor productivity, human resources,
qualification, workforce, motivation, innovation, digitalization.
Qurilish sohasi iqtisodiyotning yetakchi tarmoqlaridan biri bo‘lib, uning
samarali faoliyati ko‘plab boshqa tarmoqlarning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi.
Ayniqsa, sohada mehnat samaradorligi va inson resurslarini to‘g‘ri boshqarish
barqaror o‘sish va yuqori natijalarni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Bugungi kunda O‘zbekistonda qurilish sohasida keng ko‘lamli islohotlar olib
borilayotgani mehnat unumdorligini oshirish va inson kapitalini rivojlantirishni
ustuvor vazifaga aylantirmoqda.
Mehnat samaradorligi bu – ma’lum vaqt davomida ishlab chiqarilgan
mahsulot hajmi yoki bajarilgan ish miqdorining ish kuchiga nisbati. Qurilish
sohasida bu ko‘rsatkich quyidagilarga bog‘liq:
vaqt birligida qurilgan obyektlar hajmi (m², m³, km);
ishlatilgan resurslar (xomashyo, texnika) va inson kuchining nisbati;
texnologiyalarning darajasi va avtomatlashtirish darajasi;
ishlab chiqarish jarayonining tashkil etilishi.
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
71
O‘zbekistonda
qurilishdagi
mehnat
samaradorligi
hali
to‘liq
foydalanilmayotgan potensialga ega bo‘lib, ayniqsa kichik va o‘rta biznes
subyektlarida bu ko‘rsatkich pastligicha qolmoqda.
Inson resurslari – bu sohada ishlovchi ishchilar, muhandislar, arxitektorlar,
menejerlar va boshqa mutaxassislardan iborat inson kapitalidir. Qurilishda
inson resurslarining roli quyidagilarda namoyon bo‘ladi:
loyihani sifatli ishlab chiqish va amalga oshirish;
xavfsiz va samarali qurilish jarayonini ta’minlash;
yangiliklarni joriy qilishga tayyorlik;
jamoaviy mehnat muhitini shakllantirish.
Malakali ishchi kuchining mavjudligi har bir obyektning sifati, muddati va
narxiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Bugungi kunda O‘zbekiston qurilish sohasida
malakali muhandislar va loyiha boshqaruvchilari yetishmasligi muammosi
mavjud.
Mehnat samaradorligiga ta’sir etuvchi omillar
1. Malaka va ta’lim darajasi
Qurilish texnikumlari va oliy o‘quv yurtlarida ta’lim sifatining pastligi;
Ish joyida amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishga yetarli e’tibor yo‘qligi.
2. Texnologik ta’minot
Zamonaviy qurilish texnikasi va uskunalardan foydalanish darajasi;
Avtomatlashtirilgan qurilish tizimlari, modulli qurilish va 3D bosma
texnologiyalarining joriy qilinishi.
3. Raqamlashtirish
BIM texnologiyalari (Building Information Modeling);
Qurilish jarayonlarini onlayn monitoring qilish;
Ishchi kuchining hisobi va faoliyatini raqamli boshqarish.
4. Motivatsiya va ish haqi
Ish haqi darajasining pastligi;
Ijtimoiy paket va rag‘batlantirish tizimlarining mavjud emasligi.
Ish muhitining xavfsizligi va kasbiy salomatlikka e’tibor.
O‘zbekistonda mehnat samaradorligini oshirish yo‘nalishlari:
1. Ta’lim tizimini takomillashtirish
Qurilish
sohasiga
ixtisoslashgan
o‘quv
muassasalarda
amaliy
mashg‘ulotlar ulushini oshirish;
Xalqaro standartlarga mos ta’lim dasturlarini joriy etish.
2. Sertifikatlash va malaka baholash tizimi
Har bir ishchining kasbiy tayyorgarligini baholovchi tizim yaratish;
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
72
Ishchilar uchun uzluksiz o‘qitish va qayta tayyorlash kurslarini joriy qilish.
3. Innovatsion texnologiyalarni joriy etish
Qurilish texnikasini yangilash, zamonaviy qurilish metodlaridan
foydalanish;
Tez quriladigan va ekologik toza materiallar qo‘llanilishini kengaytirish.
4. Mehnat muhitini yaxshilash
Ishchilar uchun xavfsiz va sog‘lom ish sharoitlarini yaratish;
Rag‘batlantiruvchi mexanizmlar (bonuslar, mukofotlar, ijtimoiy himoya)ni
yo‘lga qo‘yish.
Xalqaro tajriba va O‘zbekiston uchun tavsiyalar
1. Germaniya modeli
Germaniyada qurilish sohasidagi kadrlar
“duallik ta’lim tizimi”
orqali
tayyorlanadi, ya’ni nazariy va amaliy bilimlar birgalikda beriladi. Bunday
yondashuv mehnat samaradorligini yuqori darajada ushlab turadi.
2. Yaponiya tajribasi
Yaponiyada qurilishdagi eng muhim yondashuv —
kaizen
(doimiy
takomillashtirish) bo‘lib, har bir xodim o‘z ishi ustida muttasil ishlaydi. Bunday
madaniyat ish sifati va unumdorlikni oshiradi.
3. O‘zbekistonga moslashtirilgan takliflar
Har bir hududda qurilish kasblariga ixtisoslashgan kollejlarga e’tibor
qaratish;
Raqamli platformalar orqali ishchilarni ro‘yxatga olish va baholash;
Xususiy sektorda malakali kadrlarni rag‘batlantirish tizimini rivojlantirish.
Xulosa
. Qurilish sohasida mehnat samaradorligi va inson resurslarining
to‘g‘ri boshqaruvi iqtisodiy samaradorlikka bevosita ta’sir qiladi. Malakali ishchi
kuchi, zamonaviy texnologiyalar, raqamli boshqaruv va kuchli motivatsiya tizimi
orqali qurilishda yuqori natijalarga erishish mumkin. O‘zbekistonda bu
yo‘nalishda jadal islohotlar olib borilayotgan bo‘lsa-da, hali foydalanilmagan
katta imkoniyatlar mavjud. Kelgusida inson kapitaliga sarmoya kiritish va
zamonaviy boshqaruv yondashuvlarini keng joriy etish orqali sohani yangi
bosqichga olib chiqish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi
ma’lumotlari.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi
statistik hisobotlari.
3.
UNESCO-UNEVOC: Skills development in construction industry, 2022.
DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE
International scientific-online conference
73
4.
McKinsey Global Institute: Reinventing Construction: A Route to Higher
Productivity, 2020.
5.
Jumanazarov A. – “Qurilishda mehnat unumdorligi muammolari va
echimlari”, Iqtisodiyot va innovatsiyalar, 2023.
6.
World Bank Report: Human Capital and Productivity in Construction,
2021..
