DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
162
O’QIWSHILARDI MILLIY QÁDIRIYATLAR TIYKARINDA
TÁRBIYALAWDIŃ FORMA HÁM METODLARI.
Madaminova Muyassarxon
Ájiniyaz atındaǵı NMPI, Tayanısh doctoranturasınıń
13.00.01- Pedagogika teoriyasi. Pedagogikaliq taliymatlar tariyxi1-basqısh
doctorantı
https://doi.org/10.5281/zenodo.15709091
Annotaciya:
Quyidagi tezisda jamiyatimiz madaniyatini shakllantirishda,
uning ma’naviy hayotida, davrimizga munosib har tomonlama barkamol badiiy
didli, sog‘lom fikrli yoshlarni tarbiyalab voyaga yetkazishda musiqa san’atining
o‘rni muhim bo‘lib kelmoqda. Xususan, xorij, o‘zbek musiqa madaniyatining
poydevorini yaratishda mehnatkash xalq tomonidan yaratilgan kuy va qo‘shiqlar
kishi ko‘nglini o‘ziga tortib, asrlar osha xalq uchun ilhom manbai bo‘lib kelgan va
insonlarga ruhiy ozuqa berib kelgan.
Tayanch so‘zlar:
Madaniyat, metodlar, tarbiya, milliy qadriyatlar, musiqa, qo‘shiqlar.
Annotation:
In the following thesis, the role of musical art in the formation of the culture
of our society, in its spiritual life, in the upbringing of comprehensively
developed, artistically gifted, healthy-minded youth worthy of our time, is
important. In particular, in creating the foundations of foreign and Uzbek
musical culture, the melodies and songs created by the working people have
attracted people's hearts, serving as a source of inspiration for the people for
centuries and providing spiritual nourishment to people.
Key words:
Culture, methods, upbringing, national values, music, songs.
Аннотация:
В следующей диссертации важна роль музыкального искусства в
формировании культуры нашего общества, в его духовной жизни, в
воспитании всесторонне развитой, художественно одаренной, здоровой
молодежи, достойной нашего времени. В частности, в создании основ
зарубежной и узбекской музыкальной культуры мелодии и песни,
созданные трудящимися, привлекли сердца людей, служа источником
вдохновения для народа на протяжении веков и давая людям духовную
пищу.
Ключевые слова
Культура, методы, воспитание, национальные ценности, музыка,
песни.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
163
Xalqımız ózleriniń bahasız muzıka dúrdanaların jaratqanı, bul dóretpeler
házirgi milliy muzıkamızǵa tiykar menen bir qatarda, mudami gózzallıqqa
qumarlıq sezgen insan kewili tórinen orın alıp kelip atır. Insan kewili gózzallıqqa
qumarlıq seziw menen bir waqıtta gózzallıq ortalıǵınan ózine aladı hám
qáliplesedi.
Kórkem óner adamlarǵa tek ǵana ruwxıy azıq berip qalmastan fizikalıq
kámillikke jetisiwinde de zárúrli rol oynaydı. Muzıkanıń keń tásirli tárbiyalıq
múmkinshiligin orta ásir oyshılları A. N. Farabiy, Abu Ali ibn Sina, Abdurahman
Jamiy, Alisher Nawayı hám basqalar joqarı bahalaǵa.[4: 35] Ullı ózbek shayırı
hám oyshılı Áliysher Nawayı dóretpelerinde tambur, rubab, girjek, nay, gernay,
sırnay sıyaqlı kóplegen ásbaplardıń atları atap etiledi.
Bular orta ásirlerde jańalıq ashılǵan. Nawayı ullı shayır, oyshıl alım
muzikashı, tariyxshı, pedagogikalıq hám ataqlı mámleket ǵayratkeri bolǵan.
Shayır óz dóretpelerinde insannıń gózzallıǵın hám ruwxıy baylıǵın hám
dóretiwshilik miynetin zawıǵın arttıradı. Alım óz dóretpelerinde muzıka kórkem
óneriniń tárbiyalıq múmkinshiliklerin joqorı bahalaydı. Orta Aziyanıń progressiv
oyshılları ásirler dawamında muzıka gózzallıǵın real bar bolǵan kútá úlken
tárbiyalıq kúshke
iye bolǵan kórkem óner ekenligin túsindirip bergen. Atap aytqanda, ózbek
xalıq awızeki dóretiwshiliginiń ertek janrında da muzıkanıń tásirli tárbiyalıq
múmkinshiligi keń orın alǵan.
Muzıka kisiniń ruhına tez tásir etedi, onıń tárbiyalıq-estetik túsiniginiń
qáliplesiwinde zárúrli áhmiyetke iye boladı. Saadiy Sheraziy aytqanınday:
“Muzıka insan ruwhınıń joldası”. Sol sebepli oqıwshılarda insan ruwxıy
mádeniyatınıń strukturalıq bólegi bolǵan muzıkalıq aqıldı tárbiyalaw muzıka
tárbiyasınıń bas máselesi bolıp turadı.
Shıǵıstıń kóplegen xalıqları sıyaqlı ózbekler ótmish áwladtıń muzıka
kórkem ónerinde professionalizm eramızdıń birinshi ásirlerinde payda boldı
hám ásirler dawamında rawajlanıp barıp, atqarıwshılıq mádeniyatında da vokal
hám saz janrlarında da joqarı kórkem nátiyjelerge eristi. Biraq professional
muzıkashılar biziń asrimizge deyin yaǵnıy XX ásirge deyin ámelde nota jazıwın
qóllanbadı.
Milliy bilimlendiriw hám tárbiya óz mazmunında adamgershilik, patriotlıq,
milliy namıs, etikalıq hám ulıwma insanıylıq pazıyletlerdi sáwlelendiriwi menen
jámiyet rawajlanıwında ústin turatuǵın áhmiyetke iye boladı. Házirgi kúnde
milliy bilimlendiriw hám tárbiya aldındaǵı eń zárúrli wazıypalardan biri de
oqıwshı -jaslarda milliy ań hám milliy mádeniyattı qáliplestiriwden ibarat
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
164
esaplanadı. Bul bolsa, birinshi náwbette bilimlendiriw hám tárbiya jumıslarında
milliy-ruwxıy qádiriyatlardan ónimli, aqılǵa say hám óz ornında paydalanıwdı
talap etedi. Pikirimizdi birinshi prezidentimiz I. A. Karimovtıń “Qandayda bir
jámiyet ruwxıy qádiriyatlardı rawajlandırmay hám de bekkemlemey turıp óz
perspektivasın oyda sawlelendire almaydı. Biz ruwxıy qádiriyatlardı qayta
tiklewdi milliy ózlikti ańǵarıwdıń ósiwinen, xalıqtıń ruwxıy suwsınına, onıń
túbirlerine qaratıwdan ibarat ajıralmas, tábiyiy process dep esaplaymiz” - degen
gápleri de tastıyıqlaydı.[3: 54]
Xalıq bilimlendiriwi sistemasındaǵı, muzıka bilimlendiriw-tárbiyasınıń
mazmunın qayta qayta tiklew procesinde milliy muzıkamız tariyxın, materiallıq
miyraslarımızdı, bay dástúrlerimizdi hár tárepleme úyrenip jas áwladtı ruwxıy,
estetik hám tárbiyalıq pazıyletlerin qáliplestiriw wazıypasın muzıka oqıtıwshısı
moynına júkleydi.
Solay eken, muzıka bilimlendiriw-tárbiyasınıń dárejesin hám natiyjeliligin
asırıw hám de maman qánigeler menen tamiyinlew házirgi waqıttıń eń aktual
máselelerinen biri bolıp, sonıń menen birge, muzıka oqıtıwshını muzıka kórkem
óneriniń teoriyalıq hám ámeliy tarawlarınan bilim hám ilmiy tájriybeler iyelew
menen birge miliy maqsetimiz, mádeniyatimız hám ruwxıylıǵımız haqqında da
puqta bilimge iye bolıwı menen onı oqıwshılar sanasına sińdiwiwdi talap etedi.
Muzıka sabaqlarúnıń maqseti oqıwshılardı kórkem óner álemi sır-sanaatların
tanıstırıw arqalı olardı ulıwma insaniy qádiriyatların qáliplestiriw, olardıń
dúnyaǵa kóz qarasın, kórkem oylawın, bilim sheńberin, talǵamın qáliplestiriw
bolıp tabıladı.
Búgingi kúnde muzıka pániniń oqıtılıwı, jaǵdayı, shárt-shárayatları
jeterliligi, ádebiyatlar menen támiyinlengenlik dárejesi, jańa pedagogikalıq
texnologiyalardıń engizilgenligi hám jańa tarawı funksional muzıka arqalı
muzikanıń adam psixikası hám fiziologiyasına tásirin úyreniwi, bunıń eń aktual
kórinislerinen biri bolıp tabıladı.
Muzıka sabaǵı óziniń aralas sabaq tipi strukturası, ańlatpa quralları sesler
birikpesi arqalı oqıwshı-jaslar mánawiyatına kúshli tásir ete alıw
múmkinshiligine iye, sonday eken, muzıka sabaqları balalardıń ózligi hám
dúnyaǵa kóz qarasında zárúrli áhmiyetke iye.
Paydalanılǵan ádebiyatlar dizimi:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil, 2-fevraldagi PQ-112-sonli
“Madaniyathámsan’at sohasini yanada rivojlantirishga doir qo‘shimcha chora-
tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
165
2. O’zbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2017-yil,
17-noyabrdagi “O’zbek milliy maqom san’atini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to’g’risida”gi qaror.
3. O‘zbekiston Respublikasining 23.09.2020 yildagi O‘RQ-637-son “Ta’lim
to’g’risida”gi qonuni.
4. I.Rajabov. Maqomlar. Toshkent 2006.
