DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
153
OQÍTÍWSHÍNÍŃ KÁSIPLIK ISKERLIGIN HÁM KOMPETENTLILIK
DÁREJELERIN JETILISTIRIW
Sarsenbaev Ramazan Jańabay ulı
Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı tayanısh doktorantı
https://doi.org/10.5281/zenodo.15705535
Annotaciya:
Bul maqala jámiet rawajlanıwınıń házirgi basqıshında
bilimlendiriwdiń sapasın arttırıwdıń áhmiyetliligin tallaydı. Onda joqarı
bilimlendiriw muģalliminiń ózine tán iskerlik usılın qáliplestiriw, kásiplik
tayarlıǵı hám pedagogikalıq sheberliginiń áhmiyeti jarıtıp beriledi. Maqalada
pedagogikalıq iskerliktiń tiykarǵı ózgeshelikleri, onıń dúzilisi hám
kompetenciyanıń túrli dárejeleri kórip shıǵıladı. Sonday-aq, oqıtıwshınıń
didaktikalıq hám tárbiyalıq wazıypalardı sheshiw qábiletine itibar qaratılıp,
bilimlerdi modellestiriwden tısqarı, oqıwshılardıń minez-qulqın basqarıw
kónlikpesi zárúr ekenligi atap ótiledi.
Gilt sózler:
oqıtıwshı, pedagogikalıq iskerlik, kompetenciya, oqıtıw usılı,
joqarı bilimlendiriw, didaktika, tárbiya, kásiplik rawajlanıw, bilim.
Annotation:
This article analyzes the importance of improving educational
quality at the current stage of societal development. It highlights the significance
of developing a unique professional style for higher education teachers, along
with their professional readiness and pedagogical mastery. The article examines
the key characteristics of pedagogical activity, its structure, and various levels of
competence. Furthermore, it emphasizes the teacher's ability to handle didactic
and educational tasks, noting the necessity of managing student behavior
beyond just modeling knowledge.
Keywords:
teacher, pedagogical activity, competence, teaching style, higher
education, didactics, upbringing/education, professional development,
knowledge.
Jámiyet rawajlanıwınıń házirgi basqıshı bilimlendiriwdi sapa jaǵınan joqarı
dárejege kóteriw zárúrligi menen sıpatlanadı. Bul basqısh ilimiy-texnikalıq
potencialdı arttırıwdı, ekonomika hám xızmet kórsetiw tarawın rawajlandırıw
ushın ılayıqlı kadrlar dúzimisin qáliplestiriwdi, joqarı oqıw orınları
pitkeriwshileriniń házirgi miynet bazarında básekige shıdamlılıǵın kúsheytiwdi
támiyinley aladı.
Joqarı mektepti reformalaw baǵdarlamalarında onı rawajlandırıwdıń eń
áhmiyetli faktorlarınan biri itibardan tıs qalıp atır. Bilimlendiriwde jeke
adamnıń jetekshi ornı járiyalanıwına qaramastan, bilimlendiriw sistemasınıń
tiykarǵı wazıypası - mádeniyattı saqlaw, jetkerip beriw hám ózgertiw, eń aldı
menen, usı mádeniyattıń iyesi bolǵan oqıtıwshılar arqalı ámelge asırılatuǵını
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
154
esapqa alınbaydı. Bilimlendiriw tarawındaǵı reformalardıń keleshegi naq usı
oqıtıwshılardıń kásiplik tayarlıǵına hám kúnnen-kúnge quramalasıp baratırǵan
zamanagóy talaplarǵa sáykes keliwine baylanıslı.
V.A. Slastenin anıqlaması boyınsha, pedagogikalıq jumıs "úlken áwladlardan
kishi áwladlarǵa adamzat jıynaǵan mádeniyat hám tájiriybeni jetkeriw, olardıń
jeke ósiwi ushın sharayatlar jaratıw hám jámiyette belgili sociallıq rollerdi
atqarıwǵa tayarlaw maqsetinde ámelge asırılatuǵın sociallıq jumıstıń ayırıqsha
túri" bolıp tabıladı [1; 24].
Hárbir jumıstıń, sonıń ishinde pedagogikalıq jumıstıń da, tiykarǵı júzege
keltiriwshi ózgesheligi - maqset. Ol jámiyet hám jeke adamnıń qájet-tileklerin
esapqa alǵan halda sociallıq rawajlanıw keleshegi sıpatında qáliplesedi. Bul
qubılıstıń
ózgeriwshenligi
jámiyettiń
rawajlanıwında
kórinedi
hám
pedagogikalıq jumıstıń mazmunı, formaları hám usılların jámiyettiń talaplarına
uyǵınlastırıp, adamnıń ózi hám jámiyet penen úylesimli rawajlanıwına qádem-
baqádem alıp baratuǵın keń kólemli baǵdarlamaǵa aylandıradı.
Pedagogikalıq xızmettiń barlıq qásiyetleri kórinetu`ın tiykarǵı funkcional
birlik pedagogikalıq hárekettin` ózi bolıp tabıladı. Pedagogikalıq háreket
dáslepki gezekte tanıp-biliw wazıypası túrinde júzege shıǵadı, ol psixologiyalıq
jaqtan sheshilgennen keyin ámeliy ózgertiwshi akt formasına ótedi.
Pedagogikalıq máselelerdiń ózgesheligi sonnan ibarat, olardı sheshiw ushın
tereń oylaw jumısı, kóp sanli faktorlardı, sharayatlardı hám jaǵdaylardı talqılaw
talap etiledi. Birdey pedagogikalıq máselelerdi sheshiw algoritmin dúziw qıyın,
biraq algoritm bar bolsa da, hár bir muǵallim onı ózinshe sheshedi, bul bolsa hár
túrli nátiyjelерге alıp keledi.
Pedagogikalıq xızmet (A.K. Markovanıń pikiri boyınsha) muǵallimniń
kásiplik xızmeti sıpatında qaraladı, bunda balalardı oqıtıw wazıypaları olарǵа
túrli tásir etiw quralları arqalı ámelge asırıladı. Pedagogikalıq xızmettiń qurılısı
tómendegilerdi óz ishine aladı: motivaciyalıq-baǵdarlawshı bólim (muǵallim
tárepinen pedagogikalıq maqset hám wazıypalardı belgilew); oraylıq-orınlawshı
bólim (oqıwshılarǵa tásir etiw quralların tańlaw hám qollanıw); qadaǵalaw-
bahalaw bólimi (muǵallimniń óz pedagogikalıq tásirlerin qadaǵalawı hám
bahalawı, óz xızmetin talqılawı). Eger pedagogikalıq xızmettiń usı
komponentleriniń biri jeterli dárejede rawajlanbaǵan bolsa, bunday xızmettiń
buzılǵanlıǵı haqqında aytıwǵa boladı [2; 248].
Pedagogikalıq xızmet teoriyasına tiykarlanıp, N.V.Kuzminanıń izinen joqarı
oqıw ornı oqıtıwshısınıń kásiplik pedagogikalıq xızmetin jeke jagday, bir túri
hám basqa pedagogikalıq sistemanıń ózine tán sharayatlarında ulıwma nárseni
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
155
konkretlestiriw sıpatında qaraymız. Sonlıqtan, joqarı oqıw ornı oqıtıwshısınıń
pedagogikalıq xızmeti dúzilesinde bes qurawshını ajıratıp kórsetemiz: maqset,
xızmet, bul xızmetti támiyinlewshi maǵlıwmat, xızmetti ámelge asırıw quralları
hám usılları, xızmet subyektleri hám obyektleri.
N.V. Kuzminanıń [3;165] anıqlaması boyınsha, pedagogikalıq iskerlik -
studentlerdi oqıtıw hám rawajlandırıw wazıypaların hár túrli háreketler arqalı
sheshiwshi pedagogtıń kásiplik belsendiligi bolıp tabıladı (oqıtıw, tárbiyalaw,
shólkemlestiriw, basqarıw, konstruktiv-diagnostikalıq). Bul belsendilik bes
komponentti óz ishine aladı: gnostikalıq - pedagogikalıq sistemanıń islewiniń
nızamları hám mexanizmleri haqqında jańa bilimlerdi alıw hám jıynaw
wazıypasın sheshedi; joybarlastırıw - kurs oqıtıwdıń maqsetlerin hám olardı
ámelge asırıw jolların belgilew menen baylanıslı; konstruktiv - kurs mazmunın,
sabaq ótkeriw formaları hám usılların tańlaw hám kompoziciyalıq dúziw
háreketlerin qamtıydı; shólkemlestiriw - rejelestirilgen islerin ámelge asırıw
wazıypaların sheshedi; kommunikativ - pedagogikalıq process qatnasıwshıları
arasında pedagogikalıq maqsetke ılayıq óz-ara qatnasıqlardı ornatıw menen
baylanıslı háreketlerdi óz ishine aladı.
Hár qıylı pedagogikalıq bilim hám kónlikpelerdiń qálipleskenlik dárejesi
pedagogikalıq sheberliktiń ulıwma dárejesin belgileydi. N.V. Kuzmina
pedagogikalıq xızmettiń ámelge asırılıwı múmkin bolǵan bes basqıshın kórsetip
ótedi. Olardıń sanı besew. Bul dárejedegi oqıtıwshınıń pedagogikalıq iskerliginiń
ózgesheligi sonda, ol basqalarǵa ózi qanday hám nege oqıtılǵan bolsa, tap sonday
oqıtadı. Eń tómen dárejesi - reproduktiv dárejesi. Bul dárejedegi oqıtıwshınıń
pedagogikalıq xızmetiniń ózgesheligi sonda, ol basqalarǵa ózine qanday hám
nege úyretilgen bolsa, sonday hám soǵan úyretedi. Beykemlesiwshi dárejede
oqıtıwshı óz tájiriybesin basqalarǵa túsinikli bolıwı ushın ayırım ózgerisler
menen bere baslaydı. Jergilikli-modellestiriwshi hám sistemalı-modellestiriwshi
dárejelerde bilim hám tájiriybe pedagog tárepinen keńirek sistemada beriledi.
Bunda sońǵı dárejede oqıtıwshı tek bilimler sistemasın modellestirip
qáliplestirip qoymay, al usı sistemalı bilimler tiykarında oqıwshılardıń júris-
turısın basqara aladı, yaǵnıy tek didaktikalıq emes, al tárbiyalıq wazıypalardı da
sheshe aladı.
Paydalanílǵan ádebiyatlar dizimi:
1. Сластенин В. А. Формирование личности учителя в процессе
профессиональной подготовки. - М., 1986. - 24 с
2. Маркова А.К. Психология труда учителя. - М., 1993. - 248 с.
3. Кузьмина Н.В. Профессионализм деятельности преподавателя и мастера
производственного обучения. - М., 1990, - 165 с.
