DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
129
ZAMONAVIY PEDAGOGIKADA NIZOLARNI BARTARAF ETISHNING
SAMARALI USULLARI
Abduxakimova Maxfuza Abduraxmanovna
Sport psixologiyagasi va pedogogikasi o’qituvchisi
@maxfuza883gmail.com
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti
O‘zbekiston, Chirchiq shahri
https://doi.org/10.5281/zenodo.15689184
Annotatsiya
: Zamonaviy pedagogikada nizolarni bartaraf etishning
dolzarbligi va ahamiyati tahlil etilgan. Ta’lim muassasalarida yuzaga keladigan
asosiy nizo turlari, ularning sabablari va psixologik-pedagogik omillari
yoritilgan. Nizolarni hal etishda meditatsiya, muloqot madaniyati, emotsional
intellekt va inklyuziv yondashuvlar kabi zamonaviy uslublar ko‘rib chiqilgan.
Аннотация
: В данной работе проанализирована актуальность и
значение урегулирования конфликтов в современной педагогике.
Освещены основные виды конфликтов, возникающих в образовательных
учреждениях, их причины и психолого-педагогические факторы.
Рассмотрены современные методы разрешения конфликтов, такие как
медиация, культура общения, эмоциональный интеллект и инклюзивный
подход.
Kalit so‘zlar
: Zamonaviy pedagogika, nizo, mediatsiya, muloqot
madaniyati, ta’limda konflikt, emotsional intellekt, inklyuziv yondashuv,
pedagogik munosabatlar, psixologik xizmat, o‘quvchi-o‘qituvchi munosabati.
Ключевые слова:
Современная педагогика, конфликт, медиация,
культура общения, конфликт в образовании, эмоциональный интеллект,
инклюзивный
подход,
педагогические
взаимоотношения,
психологическая служба, взаимоотношения ученик–учитель.
Hozirgi kunda ta’lim muassasalari nafaqat bilim berish, balki fuqarolik
fazilatlarini shakllantirish, madaniy muloqot, bag‘rikenglik, tinglash va
tushunish madaniyatini singdirish vazifasini ham bajarmoqda. Bunday muhitda
turli sabablarga ko‘ra yuzaga keluvchi nizolar — ta’lim sifatini pasaytiradigan va
ijtimoiy-pedagogik muhitni izdan chiqaradigan omillardandir. Shu bois,
zamonaviy pedagogikada nizolarni barvaqt aniqlash, tahlil qilish va samarali
tarzda bartaraf etish uchun ilmiy yondashuv talab qilinadi.
1. Nizolarning turlari va sabablari
Nizolar ta’lim jarayonida turli shakllarda namoyon bo‘ladi:
o‘quvchi-o‘qituvchi,
o‘qituvchi-ota-ona,
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
130
o‘quvchi-o‘quvchi,
o‘qituvchi-o‘qituvchi o‘rtasida.
axborot yetishmasligi va boshqalar.
nizolarning asosiy sabablari qatoriga quyidagilar kiradi:
psixologik zo‘riqish,
resurslarning yetishmasligi, adolatsizlik hissi,
samarasiz muloqot,
2. Nizolarning kelib chiqish sabablari
– Emotsional zo‘riqish, stress, professional yong‘in (burnout)
– Axborot yetishmasligi, noto‘g‘ri va ta’sirchan muloqot
– Qaror qabul qilish jarayonida shaffoflikning yo‘qligi
– Hurmatsizlik va befarqlik muhiti
– Sotsial, madaniy yoki ma’naviy farqlar
3. Zamonaviy yondashuvlar
Nizolarni hal etishda quyidagi zamonaviy pedagogik mexanizmlar samarali
hisoblanadi:
2.1. Mediatsiya uslubi
Mediatsiya — bu betaraf vositachi yordamida ikki
tomon o‘rtasidagi kelishmovchilikni muzokaralar orqali hal etish jarayonidir.
2.2. Emotsional intellekt va psixologik savodxonlik
O‘qituvchi va
o‘quvchilarda hissiyotlarni boshqarish, to‘g‘ri muloqot qilish va yosh toifasiga
mos yondashuv rivojlantiriladi.
2.3. Inklyuziv yondashuv
Har bir o‘quvchining individual ehtiyojlarini
inobatga olgan holda muammolarga yondashish, ayniqsa ehtiyojli bolalarga
nisbatan.
2.4. Muloqot madaniyati va "Men-xabarlari"
Faol tinglash va muloqotda
shaxsiy hissiyatlarni notanqidiy shaklda ifoda etish — nizolarni
keskinlashtirmasdan hal qilishga yordam beradi.
4. Amaliy tajriba va xalqaro modellar
Finlyandiya
ta’lim tizimida “Restorative practice” (yarashtiruvchi
yondashuv) keng joriy etilgan.
Singapur
maktablarida “Peer mediation” orqali o‘quvchilar o‘zaro
nizolarni mustaqil hal qilishni o‘rganadilar.
O‘zbekistonda
ta’lim
muassasalarida
psixologik
xizmatlar
kengaytirilmoqda,
maktablarda
“Muvaffaqiyatli
aloqa”
mashg‘ulotlari
o‘tkazilyapti.
Xulosa
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
131
Nizolarni samarali boshqarish va hal etish zamonaviy pedagogikaning
asosiy vazifalaridan biridir. Buning uchun pedagoglarning muloqot madaniyati,
emotsional salohiyati, psixologik savodxonligi yuqori bo‘lishi kerak. Shu bilan
birga, maktablarda psixologik xizmatlar va profilaktika mexanizmlari
rivojlantirilishi zarur. Ta’lim muassasasida tinch, salbiy tuyg‘usiz muhit faqat
bilim sifatini emas, balki umumiy ijtimoiy iqlimni ham yaxshilaydi..
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Berdiev, Q. (2021). Pedagogik konfliktlar va ularni bartaraf etish yo‘llari.
Toshkent: TDPU nashriyoti.
2.
Yunusova, D.Sh. (2020). “Mediatsiya va ta’limdagi konfliklarni hal etish
usullari”, Pedagogik mahorat jurnali, №2, 45–50-betlar.
3.
Marupov, A.A. (2019). Maktabda pedagogik munosabatlar psixologiyasi.
Samarqand: SamDU.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi (2023). “Maktabda
psixologik xizmat faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha dastur”.
