DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
5
INNOVATSIYALARNI TRANSFERINI AMALGA OSHIRISH
JARAYONLARINI BOSHQARISH
Mahammadaminov Jasurbek Jahongir o‘g‘li
talaba,
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti,
O‘rinov Dilshodjon Axmadjonovich
katta o‘qituvchi,
Farg‘ona davlat universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.12564579
Annotatsiya:
Maqolada mamlakatga investitsiyalarni jalb etish, uning
jozibadorligini oshirishda investitsiya faoliyatini hamda turizmni yanada
rivojlantirish masalalari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
Innovatsiya, transfer, sektor, biznes-inkubator, strategiya.
Innovatsiya – bu kelajak degani. Biz buyuk kelajagimizni barpo etishni
bugundan boshlaydigan bo‘lsak, uni aynan innovatsion g‘oyalar, innovatsion
yondashuv asosida boshlashimiz kerak.
Sh.M.Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Hozirgi kunda jamiyat hayotida innovatsion sohaning jadal rivojlanishi,
iqtisodiyotda intellektual mahsulot, axborot va ilmiy-texnik va innovatsion
faoliyat ulushining o’sishi shunga olib keldiki, innovatsiyalar xuddi foydali
qazilmalar, ishlab chiqarish quvvatlari va intellektual salohiyat kabi,
mamlakatning boyligi hisoblana boshladi. Mamlakatimiz va uning har bir
fuqarosi manfaatlari yo’lida innovatsion va ilmiy-texnik salohiyatdan samarali
foydalanishning mamlakatda kompleksli innovatsion siyosatni shakllantirish va
uni amalga oshirish uchun qonunchilik asoslari yaratmasdan turib hech ham
imkoni yo'q edi.
Shunday qilib, innovatsion iqtisodiyotda tadqiqot va ishlanmalar bilan
bog‘liq yangi bilimlarni yaratish, ularni tarqatish va amaliyotda foydalanishni
tashkil qilish hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lib boradi. Bunday iqtisodiyot o‘z
bilimini oshirib borish va uzluksiz yangiliklarni yaratishga layoqatli yuqori
malakali, ijodkor hamda tartibli xodimlarni taqozo etadi. Aynan shu sababli,
O‘zbekistonning 2030-yilgacha bo‘lgan strategiyasida inson kapitalini keng
ko‘lamli investitsiyalash va innovatsion iqtisodiyot talabiga javob beradigan
malakali kadrlar tayyorlash ko‘zda tutiladiki, bu milliy ta‘lim tizimiga ham ancha
yuqori va yangi talablarni qo‘yadi. Bu ta‘lim berish jarayonining barcha
bo‘g‘inlarida o‘qitishning zamonaviy va tubdan yangi usullarini qo‘llash, yangi
konsepsiya va modellarini ishlab chiqishni talab etadi. Respublikada innovatsion
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
6
iqtisodiyot uchun innovatsion rivojlanish sohasidagi tizimli bilimlarni egallagan
va texnologiyalarni tijoratlashtirishga layoqatli malakali kadrlarni tayyorlash
hali yetarlicha o‘z o‘rniga ega emas. Bu asosan innovatsion iqtisodiyot va
tadbirkorlik sohalarida mavjud taqchillik bilan bog‘liqlik tufayli ham juda
muhim. Shu sababli, innovatsion iqtisodiyot uchun kadrlar tayyorlashning ta‘lim
dasturlari va o‘quv kurslarini ishlab chiqish, innovatsiyalarni tadqiqot obyekti
sifatida o‘rganish va uning konsepsiyasi bayonini o‘z ichiga olgan o‘quv
adabiyotlarini yaratish davr talabidan kelib chiqib, 2022-2026-yillarda
O‘zbekiston Respublikasining innovatsion rivojlanish strategiyasini amalga
oshirishning maqsadli ko‘rsatkichlarini quyidagi jadval asosida keltirilgan.
1-jadval
2022-2026-yillarda
O‘zbekiston
Respublikasining
innovatsion
rivojlanish strategiyasini amalga oshirishning maqsadli ko‘rsatkichlari
1
№ Ko‘rsatkichlar
O‘l
chov
birligi
Amal
dagi
ko‘rsatkich
Yillar
bo‘yicha
ko‘rsatkichlar
2
023
2
024
2
025
2
026
1
.
Global
innovatsion
indeks reytingida O‘zbekistonning
o‘rnini yaxshilash
o‘
rin
86
7
4
6
8
6
2
5
6
2
.
Innovatsion
faoliyat infratuzilma
subyektlari (texnologik
parklar,
texnologiyalar
transferi
markazlari, innovatsion klasterlar,
venchur
fondlar,
innovatsiya
markazlari, biznes-inkubatorlar va
akselerator) soni
do
na
25
4
5
5
5
6
5
7
5
3
.
Innovatsion faol tadbirkorlik
subyektlari soni (sanoat ishlab
chiqarish
tashkilotlarining
umumiy sonida)
do
na
613
9
30
1
215
1
500
2
250
4
.
Ilmiy hajmdor mahsulotlar
ishlab
chiqarishga
do
na
0
1
4
2
2
2
8
3
6
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 2022-2026-yillarda O‘zbekiston Respublikasining innovatsion
rivojlanish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. (Elektron manba -
https://lex.uz/uz/docs/-6102462#-6106703
. Murojaat
vaqti-18.06.2024)
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
7
ixtisoslashgan yangi innovatsion
(spin-off) korxonalar soni
5
.
Tashqi bozorlarga umumiy
eksportda yuqori
texnologiyali
mahsulotlar eksportining ulushi
%
2,1
3
4
5
6
6
.
Ichki
va
tashqi
bozorlarda tijoratlashtirilgan ilmiy
ishlanmalar soni
do
na
150
2
50
2
75
3
00
3
25
7
.
Xususiy sektorning ishlanma
va
tadqiqotlarga investitsiyalari hajmi
ml
n so‘m
2 804
3
500
4
750
6
000
8
250
8
.
Ishlanma va tadqiqotlarga
ajratilgan xorijiy grantlar
ml
rd
so‘m
0
3
5
8
3
1
41
2
24
9
.
Innovatsion
tadbirkorlik
natijasida yaratilgan yangi ish
o‘rinlari soni
do
na
6 000
9
000
1
3500
1
8000
2
5000
1
0.
Tadqiqotlar va ishlanmalar uc
hun yalpi xarajatlar (YAIMga
nisbatan foizda)
foi
z
0,15
0
,17
0
,19
0
,21
0
,24
1
1.
Xususiy
sektor tomonidan
amalga oshiriladigan tadqiqot va
ishlanmalarga yalpi xarajatlar
(YAIMga nisbatan foizda)
foi
z
0,1
0
,2
0
,3
0
,4
0
,5
1
2.
Yaratilgan
yangi texnologiyalar soni
do
na
69
8
9
1
86
2
88
2
84
1
3.
Intellektual
mulkdan keladigan
tushumlar
(jami eksportdagi ulushi)
foi
z
0
0
,02
0
,03
0
,04
0
,05
1
4.
Ro‘yxatga
olingan yillik
patentlar soni
do
na
30
3
9
8
2
1
31
1
84
1
5.
Ilmiy tadqiqotchilar soni
na
far
15
000
1
6
500
1
8 000
1
9 600
2
1 500
1
6.
Xodimlari
orasida ilmiy
tadqiqotchilar
bo‘lgan
korxonalar (jami
korxonalarga
foi
z
13
1
4
1
5
1
6
1
7
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
8
nisbatan foizda)
1
7.
Ilm-fan
va
muhandislik
sohasida bitiruvchilar
soni (jami
bitiruvchilarga nisbatan foizda)
foi
z
35,5
3
6,9
3
8,5
4
0,1
4
1,8
1
8.
Ilmiy texnik
nashrlardagi (Web
of
Science
ma’lumotlar
bazasida) maqolalar soni
do
na
900
1
000
1
150
1
300
1
500
Turli gʻoyalarni amalga oshirish uchun turfa bilim-u koʻnikmalarga ega va
ilmga tashna insonlarni birlashtiruvchi innovatsion hududlar shaharlarda,
universitetlar kampuslarida, sanoat zonalarida joylashgan boʻlishi mumkin.
Bundan qatʼi nazar, innovatsion hududlar rivojlanishi uchun startaplar va
tadbirkorlarning faoliyatini yengillashtiruvchi infratuzilma mavjud boʻlishi
shart. Infratuzilma deganda, nafaqat yuqori tezlikdagi internet, transport,
zamonaviy uskunalar kabi moddiy taʼminot, balki moliyalashtirish, mentorlik,
taʼlim imkoniyatlari kabi ijtimoiy va iqtisodiy jihatlar ham nazarda tutiladi.
Bunda texnoparklar, biznes-inkubatorlar, texnopolislarni yaratish yaxshi natija
beradi.
Dunyodagi eng rivojlangan, oʻz yutuqlari bilan mutaxassislar olqishiga
sazovor boʻlgan innovatsion hududlarning sara roʻyxatiga Finlyandiyaning
Tampere, Ispaniyadagi Valles, Niderlandiyaning Ensxede, Buyuk Britaniyadagi
Sheffild va Kembrij, Yaponiyadagi Sukuba, Toyama, Oita va Kumamoto,
AQShning Silikon vodiysi va 128-Baston marshruti, Xitoydagi Shenchjen va
Nanxu, Belgiyadagi Leyven va Lej hamda boshqalarni kiritish mumkin. Bu
innovatsion hududlar davlat va xususiy sektor vakillari hamkorligida,
shuningdek, startaplar, tadbirkorlar va biznes-inkubatorlarni jalb qilgan holda
tashkil etilgan. Bunda maxsus iqtisodiy zona, klasterlar, xablar, texnoparklar,
kovorking kabi shahar tuzilmalari, hamkorlik va ijodkorlik muhitini yaratuvchi
infratuzilma obyektlaridan foydalanilgan.
Odatda innovatsion hududlar katta shaharlar atrofidagi turgʻunlikka moyil
hududlarni jonlantirish, aholi yashash sifatini oshirish maqsadida tashkil etiladi.
Bunga Yaponiyaning “miyalar shahri” — Sukubani misol qilish mumkin. U
poytaxtdan 35 kilometr uzoqlikda joylashgan boʻlib, texnopolis tashkil etishga
qaratilgan davlat dasturi Tokiodagi bir nechta ilmiy-tadqiqot va oliy taʼlim
muassasalarini u yerga koʻchirishni oʻz ichiga olgan edi. Natijada Sukubani Tokio
va butun dunyo bilan bogʻlaydigan transport hamda kommunikatsiya
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
9
infratuzilmasi tashkil etildi. Ayni paytda shaharda yashovchilar, asosan, ikkita
yirik universitet va 50 ta tadqiqot institutida faoliyat yuritadi.
Umuman olganda, innovatsion hududlar XXI asrda ilm-fan nazariyasi va
amaliyot uygʻunligini taʼminlovchi ulkan mexanizmdir. Bunday maskanlarni
tashkil etish dabdurustdan roʻy bermaydi, balki u strategik rejalashtirishni va
shu tariqa davlat, mahalliy hokimiyat hamda xususiy sektor tomonidan qoʻllab-
quvvatlashni talab etadi. Bunday hududlar tashkil etilgan shahar yoki tuman
iqtisodiy jihatdan oʻsadi, ijtimoiy taraqqiyotga va ekologik barqarorlikka
erishadi. Shu sababli, innovatsion hududlar nafaqat ishlash va taʼlim olish, balki
yashash va maroqli hordiq chiqarish uchun ham qulay joy sanaladi.
Mazkur hududlar ilm-fan va texnologiyalar yordamida murakkab global va lokal
muammolarni hal etish hamda insoniyat hayotini har jihatdan yaxshilashga
katta yordam beradi. Prezidentimiz tomonidan Oʻzbekistonda innovatsion
hududlarni tashkil etish borasida amalga oshirilayotgan ishlardan koʻzlangan
maqsad ham shu - xalqimizning farovon hayotini taʼminlash, mamlakatimizni
taraqqiyotning yangi bosqichiga olib chiqishdir.
Adabiyotlar ro‘yhati:
1.
Abdusattarova X.M. «Innovatsiya strategiyasi» - o’quv qo’llanma - T.: TDIU,
2011.
2.
A.A. Mamatov, T.T. Jo‘rayev, Erkayev A.N. Innovatsion iqtisodiyot. –T.:
2019
3.
https://uzbekembassy.com.my/uzb/news_press/innovatsion_hududlar_ta
raqqiyotga_ilm_fan_asosida_yondashuv.html
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 2022-2026-yillarda
O‘zbekiston Respublikasining innovatsion rivojlanish strategiyasini tasdiqlash
to‘g‘risida 06.07.2022 yildagi PF-165-son. (https://lex.uz/uz/docs/-
6102462#-6106703- Murojat vaqti-18.06.2024)
