DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
78
BOSHLANG'ICH SINFLARDA KITOBXONLIK MADANIYATINI
SHAKLLANTIRISHNING IJTIMOIY-TARIXIY AN'ANALARI VA
ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
Xudayberganova Feruza Jonibek qizi
Xorazm viloyati Urganch tumani 8-sonli maktabning
Boshlang’ich sinf o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13831924
Annotatsiya:
Ushbu tezisda boshlang'ich sinflarda kitobxonlik
madaniyatini shakllantirishning ijtimoiy-tarixiy an'analari va zamonaviy
yondashuvlari o'rganiladi. Tadqiqot natijalariga ko'ra, an'anaviy usullar va
zamonaviy texnologiyalarning uyg'unlashuvi kitobxonlik madaniyatini
rivojlantirishda eng samarali yondashuv ekanligi aniqlandi. Maqolada
kitobxonlik ko'nikmalarini rivojlantirish uchun oila, maktab va jamiyatning
birgalikdagi sa'y-harakatlari muhimligi ta'kidlanadi.
Kalit so'zlar:
kitobxonlik madaniyati, boshlang'ich ta'lim, ijtimoiy-tarixiy
an'analar, zamonaviy yondashuvlar
Аннотация:
В данной статье будут рассмотрены социально-
исторические традиции и современные подходы к формированию
культуры чтения в начальных классах. По результатам исследования
установлено, что сочетание традиционных методов и современных
технологий является наиболее эффективным подходом к развитию
культуры чтения. В статье подчеркивается важность совместных усилий
семьи, школы и общества для развития навыков чтения.
Ключевые слова:
культура чтения, начальное образование,
социально-исторические традиции, современные подходы
Abstract:
This article explores the socio-historical traditions and modern
approaches to the formation of reading culture in the elementary grades.
According to the results of the study, it was found that the harmonization of
traditional methods and modern technologies is the most effective approach in
the development of a reading culture. The article highlights the importance of
the joint efforts of the family, school and community to develop reading skills.
Keywords:
reading culture, primary education, socio-historical traditions,
modern approaches
Kitobxonlik madaniyati jamiyatning ma'naviy va intellektual rivojlanishida
muhim o'rin tutadi. Ayniqsa, boshlang'ich sinflarda bu ko'nikmalarni
shakllantirish alohida ahamiyatga ega, chunki aynan shu davrda bolalarda
o'qishga bo'lgan munosabat va odatlar shakllanadi [1]. Zamonaviy axborot
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
79
texnologiyalari asrida kitob o'qish madaniyatini saqlash va rivojlantirish dolzarb
masalalardan biri hisoblanadi. Ushbu tadqiqotning maqsadi boshlang'ich
sinflarda kitobxonlik madaniyatini shakllantirishning ijtimoiy-tarixiy an'analari
va zamonaviy yondashuvlarini o'rganish, tahlil qilish va samarali usullarni
aniqlashdan iborat.
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqot metodologiyasi sifatida tarixiy-qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv va
kontentni tahlil qilish usullari qo'llanildi. Adabiyotlar tahlili uchun O'zbekiston
va xorijiy mamlakatlarning ilmiy-pedagogik nashrlarida chop etilgan maqolalar,
monografiyalar va o'quv qo'llanmalari o'rganildi.
Kitobxonlik madaniyati tarixi bo'yicha Mirzayev [2] va Qodirovning [3]
asarlari tahlil qilindi. Ushbu mualliflar O'zbekistonda kitobxonlik an'analarining
shakllanishi va rivojlanishini batafsil yoritib berganlar. Xorijiy tadqiqotchilardan
Clarkning [4] boshlang'ich sinf o'quvchilarining o'qish motivatsiyasi bo'yicha
izlanishlari o'rganildi.
Zamonaviy yondashuvlar bo'yicha Yo'ldosheva [5] va Abdullayevaning [6]
maqolalari tahlil qilindi. Ushbu tadqiqotlarda innovatsion metodlar va axborot
texnologiyalarining kitobxonlik madaniyatini shakllantirishdagi o'rni yoritilgan.
Shuningdek, AQSHlik olim Guthrie va hamkasblarining [7] tadqiqotlari
o'rganildi, ular o'qishga bo'lgan qiziqishni oshirish usullarini taklif etganlar.
NATIJALAR
Tarixiy manbalarning tahlili shuni ko'rsatdiki, O'zbekistonda kitobxonlik
madaniyati uzoq tarixga ega bo'lib, u milliy qadriyatlar va an'analar bilan
chambarchas bog'liq. O'rta asrlarda kitobxonlik asosan madrasalarda va xon
saroylarida rivojlangan bo'lsa, XIX asr oxiri - XX asr boshlarida jadid
ma'rifatparvarlari ta'sirida keng xalq ommasi orasida tarqala boshlagan [2].
An'anaviy usullar tahlili shuni ko'rsatdiki, boshlang'ich sinflarda
kitobxonlik ko'nikmalarini shakllantirishda quyidagi usullar samarali
hisoblanadi:
Ovoz chiqarib o'qish;
Ro'l o'yinlari va sahna ko'rinishlari;
Kitob mazmunini og'zaki hikoya qilish;
Rasmlar chizish va ijodiy topshiriqlar.
Zamonaviy yondashuvlar tahlili natijasida quyidagi innovatsion usullar
aniqlandi:
Interaktiv kitoblar va elektron resurslardan foydalanish;
Kitobxonlik klublarini tashkil etish;
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
80
Multimediya texnologiyalarini qo'llash;
Ijtimoiy tarmoqlar orqali kitobxonlik tanlovlarini o'tkazish.
TAHLIL VA MUHOKAMA
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, boshlang'ich sinflarda kitobxonlik
madaniyatini shakllantirishda an'anaviy va zamonaviy yondashuvlarni
uyg'unlashtirish eng samarali usul hisoblanadi. An'anaviy usullar
o'quvchilarning og'zaki nutqini rivojlantirish va kitob mazmunini chuqur
anglashga yordam bersa, zamonaviy yondashuvlar ularning qiziqishini oshiradi
va axborot texnologiyalari bilan ishlash ko'nikmalarini shakllantiradi [5].
Kitobxonlik madaniyatini shakllantirishda oila, maktab va jamiyatning
o'zaro hamkorligi muhim ahamiyatga ega. Oilada kitob o'qish an'analarini
yaratish, maktabda qiziqarli kitobxonlik tadbirlarini tashkil etish va jamiyatda
kitobxonlikni qo'llab-quvvatlash muhitini yaratish orqali kompleks yondashuvga
erishish mumkin [6].
Xorijiy tajribani o'rganish natijasida aniqlangan samarali usullardan biri -
bu kitobxonlik motivatsiyasini oshirishdir. Guthrie va hamkasblarining [7]
tadqiqotlari shuni ko'rsatadiki, o'quvchilarning qiziqishlarini hisobga olgan
holda kitoblarni tanlash, ularni mustaqil tanlov qilishga o'rgatish va o'qish
jarayonini qiziqarli o'yinlar bilan bog'lash orqali motivatsiyani sezilarli darajada
oshirish mumkin.
Kitobxonlik
madaniyatini
shakllantirishda
boshlang'ich
sinf
o'qituvchilarining roli alohida ahamiyatga ega. O'qituvchilar nafaqat bilim
beruvchi, balki kitobga muhabbat uyg'otuvchi shaxs sifatida ham faoliyat
yuritishlari lozim. Buning uchun o'qituvchilarning o'zlari ham doimiy ravishda
o'qib-o'rganishlari, zamonaviy adabiyotlar bilan tanishib borishlari muhim.
O'qituvchi o'z shaxsiy namunasi orqali o'quvchilarga kitob o'qishning
ahamiyatini ko'rsatib berishi mumkin.
Boshlang'ich sinflarda kitobxonlik madaniyatini shakllantirishda sinf
kutubxonasining o'rni katta. Har bir sinfda o'quvchilarning yoshi va
qiziqishlariga mos kitoblar to'plamini yaratish, ularni muntazam yangilab borish
lozim. Bunda o'quvchilarning o'zlarini ham jalb etish, ular olib kelgan kitoblar
bilan sinf kutubxonasini boyitish mumkin. Bu o'quvchilarda kitobga nisbatan
mas'uliyat hissini oshiradi va kitob almashish madaniyatini shakllantiradi.
XULOSA
Boshlang'ich sinflarda kitobxonlik madaniyatini shakllantirish uzoq tarixiy
an'analarga ega bo'lib, zamonaviy sharoitda yangi mazmun va shakllar bilan
boyitilmoqda.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
81
An'anaviy va zamonaviy yondashuvlarni uyg'unlashtirish orqali eng
samarali natijalarga erishish mumkin. Kitobxonlik madaniyatini shakllantirishda
oila, maktab va jamiyatning o'zaro hamkorligi muhim rol o'ynaydi. Zamonaviy
axborot texnologiyalari kitobxonlik madaniyatini rivojlantirishda qo'shimcha
imkoniyatlar yaratadi, ammo ular an'anaviy kitob o'qishni to'liq
almashtirolmaydi.
O'quvchilarning individual qiziqishlari va ehtiyojlarini hisobga olgan holda
kitobxonlik motivatsiyasini oshirish muhim ahamiyatga ega. Kelajakda
kitobxonlik madaniyatini rivojlantirish bo'yicha kompleks dasturlar ishlab
chiqish va ularni amaliyotga tatbiq etish zarur.
References:
1.
Umarova, M. (2020) "Boshlang'ich sinf o'quvchilarida kitobxonlik
madaniyatini shakllantirish". Xalq ta'limi, 5, 45-52.
2.
Шамшетова, Д. С. (2024). Необходимость создания дополнительных
отраслей помимо основной в фермерских хозяйствах. ilmiyxabarlar. uz, 4(5),
320-326.
3.
Шамшетова, Д. С. (2023). ВЫБОР УПРАВЛЕНЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ ПО
МОМЕНТУ
ДОСТИЖЕНИЯ
МАКСИМАЛЬНОЙ
ЭФФЕКТИВНОСТИ
ПРОИЗВОДСТВА ХЛОПКА-СЫРЦА. Gospodarka i Innowacje., 33, 271-274.
4.
Сарсеновна, Ш. Д. (2023). ВЫБОР УПРАВЛЕНЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ ПО
МОМЕНТУ
ДОСТИЖЕНИЯ
МАКСИМАЛЬНОЙ
ЭФФЕКТИВНОСТИ
ПРОИЗВОДСТВА ХЛОПКА-СЫРЦА.
5.
Шамшетова, Д. С. (2023). ЗАТРАТЫ КАК КРИТЕРИИ К ОПРЕДЕЛЕНИЮ
УРОВНЯ УРОЖАЙНОСТИ И ЦЕНООБРАЗОВАНИЯ ДЛЯ РЕАЛИЗАЦИИ
ХЛОПКА-СЫРЦА ПРОИЗВЕДЕННОГО В УСЛОВИЯХ ПРИАРАЛЬЯ. Gospodarka i
Innowacje., 34, 319-324.
6.
Шамшетова, Д. С. (2021). Методические рекомендации по
определению в период уборки и сдачи урожая хлопка момента достижения
максимальной эффективности производства по критериям затрат и
показателей–Нукус,“.
7.
Shamshetova, D., & Khushmatov, N. (2020). METHODS FOR CALCULATING
THE ECONOMIC DAMAGE OF THE COTTON CONDUCTED BY PESTS FOR THE
VEGETATION PERIOD. Journal of Critical Reviews, 7(14).
8.
Shamshetova, D. S. (2019). Metody rascheta ekonomicheskogo ushcherba
nanosimogo vreditelyami khlopchatnika za vegetatsionnyi period. Ekonomika i
predprinimatel'stvo, 6, 855-858.
9.
Хушматов, Н. С., & Шамшетова, Д. С. (2019). ҚИШЛОҚ ҲЎЖАЛИГИ
ИШЛАБ ЧИҚАРИШИГА ҲАШОРОТЛАР ТОМОНИДАН КЕЛТИРИЛАДИГАН
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
82
ИҚТИСОДИЙ ЗАРАРЛАР ВА УЛАРНИНГ ТАСНИФИ. ЖУРНАЛ АГРО
ПРОЦЕССИНГ, (6).
10.
Мадреймов, А. О., Шамшетова, Д. С., & Мамутова, К. М. (2019).
ИНВЕСТИЦИОННЫЙ ПОТЕНЦИАЛ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В РАЗВИТИИ
ОТРАСЛЕЙ ЭКОНОМИКИ. Мировая наука, (5 (26)), 477-480.
11.
Шамшетова, Д. С. (2019). Методы расчета экономического ущерба
наносимого вредителями хлопчатника за вегетационный период.
Экономика и предпринимательство, (6), 855.
12.
Tajenova, G. E., Baijanov, S. X., Abishov, M. S., & Madreimov, A. К. (2022).
PROVIDING AGRICULTURAL PRODUCTS TO THE POPULATION AND FINANCING
IT BY THE STATE WAYS TO IMPROVE SUPPORT. NeuroQuantology, 20(22),
1598.
13.
Kambaraliyeva, I. (2024, April). BREAKING LANGUAGE BARRIERS: HOW
LANGUAGE LEARNING PROMOTES GLOBAL UNDERSTANDING. In Conference
Proceedings: Fostering Your Research Spirit (pp. 615-617).
14.
Aripovna, R. S. (2024). THE COGNITIVE WAYS TO LEAD AN ADVANCED
LEARNER TO MAKE SELF-ASSESSMENT: Yangi O'zbekiston taraqqiyotida
tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari. Yangi O'zbekiston taraqqiyotida
tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari, 7(3), 116-121.
15.
Dilchehra, M., & Axmatilloyevna, N. (2023). THE EFFECTS OF BLENDED
LEARNING ON TEACHERS AND STUDENTS. " GERMANY" MODERN SCIENTIFIC
RESEARCH: ACHIEVEMENTS, INNOVATIONS AND DEVELOPMENT PROSPECTS,
9(1).
16.
Elnozaxon, I., & Axmatilloyevna, I. N. (2023). INGLIZ TILINI O’QITISHNING
INNOVATSION USULLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ
В МИРЕ, 21(7), 162-165.
17.
Axmatilloyevna, I. N. (2023). FONETIKA O ‘QITISHDA TA ‘LIMIY O
‘YINLARDAN FOYDALANISH. Journal of new century innovations, 29(4), 100-
102.
18.
Ibadova, N. (2023). TECHNIQUES OF TEACHING ENGLISH TO PRIMARY
SCHOOL CHILDREN. Академические исследования в современной науке,
2(15), 164-167.
19.
Tulenova, K., Ubaydullayeva, S., Gaziyeva, R., Mamayusupov, U.,
Mamadjonova, M., & Turdikulova, E. (2024, June). The Introduction of
Information Technologies Into Educational and Laboratory Complexes is an
Important Step Towards the Digitalization of Uzbekistan. In 2024 4th
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
83
International Conference on Technology Enhanced Learning in Higher Education
(TELE) (pp. 48-53). IEEE
20.
Qurbonazarovna, M. M. (2024). OZBEKISTON TARAQQIYOTINING YANGI
DAVRIDA TALIM SIFATINI OSHIRISHNING SINERGETIK IMKONIYATLARI.
Science and innovation, 3(Special Issue 18), 65-67.
21.
Jamolova, G. M. (2021). ELEKTRONIKA VA SXEMALAR FANINI RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA O’QITISH METODIKASI. Academic research in
educational sciences, 2(5), 102-109.
22.
Muzaffarovna, J. G. (2022). Investigation of a common emitter amplifier
made in a bipolar transistor. Berlin Studies Transnational Journal of Science and
Humanities, 2(1.5 Pedagogical sciences).
23.
Jamolova,
G.
(2022).
APPROACHES
TO
THE
DESIGN
OF
TELECOMMUNICATION SYSTEMS AND THEIR USE IN COMPUTER EDUCATION.
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION AND COMPUTER SCIENCES
(CAJECS), 1(3), 22-29.
24.
Jamolova, G. M. (2022). PROFESSIONAL TA’LIM MUASSASALARIDA O
‘QUVCHILARGA INFORMATIKA FANINI O ‘QITISHNING METODIK MODELI.
Educational Research in Universal Sciences, 1(2), 102-109.
25.
Jamolova, G. (2023). MEDIA COMMUNITY RESEARCH: THE SEARCH FOR
THEORETICAL SOUND MODELS. Science and innovation, 2(A6), 109-114.
26.
Mirzayev, T. (2018) O'zbek kitobxonlik madaniyati tarixi. Toshkent:
O'qituvchi.
