DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
94
ADABIY ASARLARDA VATANPARVARLIK MOTIVINING O‘RNI VA
UNING O‘ZGARISHI
Jumanova Gozzal Joldasbaevna
O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti Nukus filiali talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15233952
Резюме.
Мазкур мақолада ватан ҳақидаги кечинмаларнинг берилиш
усуллари, ўзига хослиги очиб берилген. Шоираларнинг шеърларидаги
лирик қаҳрамон ватан хакидаги мотив оркали ўзгача услубда
ижодгорнинг махоратини курсатиб беради. Шоираларнинг ижодида
кечинмалар турли ҳил деталлар асосида бадиий ифода этилади.
Резюме.
"В данной статье рассматриваются методы передачи
воспоминаний о родине, их уникальность. Лирический герой в стихах
поэтов через мотив родины демонстрирует мастерство автора в
особенном стиле. В творчестве поэтов воспоминания художественно
выражаются на основе различных деталей."
Summary.
"This article discusses the methods of presenting memories
about the homeland, revealing their uniqueness. The lyrical hero in the poems of
the poets demonstrates the creator's skill in a distinctive style through the motif
of the homeland. In the works of the poets, memories are expressed artistically
based on various details."
Tayanch so’zlar:
lirik kechinma, sheriyat, lirik qahramon, motiv, ichki
forma.
Ключевые слова:
лирическое возбуждение, поэзия, лирический
герой, мотив, внутренняя форма
Key words:
lyrical excitement, poetry, lyrical hero, motif, inner form
Badiy adabiyotning eng muhim tarkibiy qismlaridan biri motivdir. Motiv –
bu asarda biror g‘oya yoki hissiyotni aks ettirishda takrorlanadigan asosiy tema
yoki tasvir. Badiy adabiyotda motivlarning har biri o‘ziga xos vazifani bajaradi,
ular muallifning dunyoqarashini, ijtimoiy va ma'naviy qarashlarini o‘quvchiga
etkazadi. Vatanparvarlik motivi – adabiyotda alohida o‘rin tutuvchi motivlardan
biridir. Vatanparvarlik, ya'ni o‘z vataniga bo‘lgan muhabbat va sadoqat, har bir
xalqning milliy g‘ururini, tarixini va madaniyatini ifodalovchi muhim badiiy
mavzu hisoblanadi. Ushbu maqolada, badiy adabiyotda vatanparvarlik
motivining roli, uning o‘zgarishi va badiy ifodalanish shakllari tahlil
qilinadi.Vatanparvarlik motivi badiy adabiyotda qadim zamonlardan boshlab
o‘ta muhim o‘rin tutgan. Uning dastlabki tasvirlari, asosan, tarixiy shaxslar,
urushlar va milliy ozodlik harakatlari bilan bog‘liq bo‘lgan asarlarda uchraydi.
Masalan, qadimgi she'riyatda vatanparvarlik g‘oyalari ko‘pincha jangovar ruh,
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
95
yurt himoyasi, jasorat va sadoqat motivlari bilan uyg‘unlashgan. Shuningdek,
turli davrlar va tarixiy voqealar vatanparvarlik motivini shakllantirishda muhim
omil bo‘lgan. Tarixiy davrlar o‘tishi bilan vatanparvarlik motivining ifodalari va
maqsadlari ham o‘zgarib borgan. Masalan, sovet davrida bu motiv asosan
kommunistik ideallarni targ‘ib qilishga qaratilgan bo‘lsa, mustaqillikka
erishilgach, vatanparvarlik ko‘proq milliy madaniyatni va mustaqil davlatni
himoya qilishga yo‘naltirilgan.Vatanparvarlik motivi XX asrda, ayniqsa,
mustaqillikka erishish va milliy g‘ururning tiklanishi bilan yanada kuchaygan.
O‘zbek adabiyotida vatanparvarlik motivining eng yorqin namoyandalari – bu
Alisher Navoiy, Muhammad Yusuf, Erkin Vohidov, Abdulla Qodiriy, Chingiz
Aytmatov va boshqa mashhur adiblar bo‘lib, ular asarlarida o‘z xalqiga bo‘lgan
muhabbatni, uni himoya qilishni va uning baxtini tilashni o‘zining asosiy
motivlaridan biri sifatida qo‘llagan. Alisher Navoiy asarlarida vatanparvarlik
motivi ayniqsa «Xamsa»da, «Hayrat ul-abror»da va boshqa asarlarda yorqin
ifodalanadi. U o‘zining she'riy asarlarida milliy g‘urur, adolat va inson huquqlari
haqida gapiradi. Vatanparvarlik uning asarida nafaqat o‘z xalqiga, balki
insoniyatga bo‘lgan muhabbat sifatida ifodalanadi. Zamonaviy adabiyotda
vatanparvarlik motivi yangi ijtimoiy va siyosiy realiyalarga mos ravishda
o‘zgarib boradi. Mustaqillikdan keyingi davrda, o‘zbek adabiyotida
vatanparvarlik motivi o‘zgacha shakllarda namoyon bo‘ladi. Hozirgi kunda bu
motiv faqatgina milliy yurtni sevish va himoya qilishni emas, balki milliy
qadriyatlarni asrab-avaylash, davlat mustaqilligini himoya qilish, va xalqning
baxti uchun kurashish kabi masalalarni ham o‘z ichiga oladi.Shu bilan birga,
vatanparvarlik motivining zamonaviy ifodasi ko‘pincha realistik tarzda
ifodalanadi. Zamonaviy adabiyotda vatanparvarlik faqat jismoniy janglar yoki
urushlar bilan cheklanmay, balki jamiyatdagi adolat, erkinlik, tenglik va
rivojlanish kabi ijtimoiy masalalar bilan bog‘lanadi. O‘sha asarlarda
vatanparvarlik motivi muallifning ijtimoiy adolatga, yurt ravnaqiga bo‘lgan
ishonchini aks ettiradi. Zamonaviy o‘zbek she'riyatida vatanparvarlik motivi
ko‘p holatlarda individual va ijtimoiy jihatdan ifodalanadi. Yozuvchi yoki shoir
vatanparvarlikni faqatgina o‘zi yashayotgan mamlakatga bo‘lgan muhabbat
sifatida emas, balki butun insoniyatga nisbatan ijobiy qarash sifatida tasvirlaydi.
Misol uchun, Erkin Vohidovning she'rlarida vatanparvarlik motivi milliy g‘urur,
insoniylik va erkinlikni targ‘ib etadi.Badiy adabiyotda vatanparvarlik motivining
o‘zgarishi vaqt o‘tishi bilan ijtimoiy va madaniy sharoitlar o‘zgarishi bilan
bog‘liq. Mustaqillik yillarida, milliy kimlik va g‘urur, o‘z-o‘zini anglash motivlari
kiritilgan. Bunday asarlarda vatanparvarlik nafaqat yurtni sevish, balki o‘z
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
96
xalqining tarixi va madaniyatini qadrlash, zamonaviy dunyoda uning o‘rnini
topish masalalariga ham alohida e'tibor qaratiladi. Adabiyotda vatanparvarlik
motivi individual va ijtimoiy qarashlarga bog‘liq ravishda, turli ifodalarda
namoyon bo‘lgan. Unga bo‘lgan yondashuv zamonaviy adabiyotda yanada
murakkablashib, ko‘pincha xalqning dardini, yurtning baxtsizligini yoki
mustaqillik uchun kurashni o‘z ichiga olgan.Bu mavzu badiy adabiyotda muhim
ahamiyatga ega, chunki u nafaqat milliy qadriyatlarni ifodalaydi, balki tarixiy
jarayonlar va ijtimoiy o‘zgarishlarni ham aks ettiradi. Xulosa ornida shuni aytsak
bo’ladi badiy adabiyotda vatanparvarlik motivi har doim muhim o‘rin tutgan. Bu
motiv orqali adabiyotda milliy g‘urur, sevgi, yurtni himoya qilish, o‘z tarixini
qadrlash kabi g‘oyalar ilgari surilgan. O‘zgaruvchan jamiyat sharoitida,
vatanparvarlik motivi yangi shakllarda, zamonaviy ijtimoiy masalalarni qamrab
olgan holda namoyon bo‘ladi. Badiy adabiyotda vatanparvarlik motivi bugungi
kunda nafaqat o‘z xalqining farovonligini ko‘zlash, balki umumbashariy
qadriyatlarni targ‘ib etish bilan bog‘liqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Байрон Д.Г. Паломничество Чайльд Гарольда. –Москва: Директ-Медиа.
2017. – С.46.
2. Салтыков-Щедрин М. Е. Проза, рецензии, стихотворения 1840-1849. –
Москва: Директ-Медиа. 2015. – С.67
3.Гассанова М. 2007. Тошкент: "Ижод". "Лирика ва мотивлар: Шеърдаги
чуқур маъно."
4. Алишер Навоий 2006."Хамса" (Vatan, muhabbat va boshqa motivlar haqida)
Toshkent:"Шарқ".
