DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
101
CHAQALOQLARDA QIZILO‘NGACH ATREZIYASINI DAVOLASHDA
JARROHLIK USULLARINING RIVOJLANISH EVOLUTSIYASI
Abdullayev Bekmurod
ADTI magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15254060
Annotatsiya:
Ushbu maqolada chaqaloqlarda qizilo‘ngach atretiziyasi
(qizilo‘ngachning tug‘ma yoki olingan patologiyasi) va uning jarrohlik davolash
usullarining rivojlanishi tahlil qilinadi. Qizilo‘ngach atretiziyasi chaqaloqlarda
oziqlanish va nafas olish muammolariga olib kelishi mumkin. Maqolada tarixiy
jihatlar, zamonaviy jarrohlik texnikalari, ularning samaradorligi va xavf-
xatarlarini ko‘rib chiqamiz. Shuningdek, jarrohlik usullarining evolyutsiyasi,
yangi texnologiyalar va metodologiyalar, shuningdek, bemorlarning tiklanish
jarayonlari haqida ma’lumot beramiz.
Kalit so‘zlar:
Qizilo‘ngach atretiziyasi, jarrohlik usullari, evolyutsiya,
chaqaloqlar, patologiya, oziqlanish, nafas olish, zamonaviy texnologiyalar.
Annotation:
this article analyzes the development of esophageal atretism
(congenital or acquired pathology of the esophagus) and its surgical treatments
in babies. Esophageal atretia can cause nutritional and respiratory problems in
infants. The article will consider historical aspects, modern surgical techniques,
their effectiveness and risks. We also provide information on the evolution of
surgical methods, new technologies and methodologies, as well as the recovery
processes of patients.
Keywords:
esophageal atretization, surgical methods, evolution, babies,
pathology, nutrition, breathing, modern technologies.
Аннотация:
В этой статье анализируется развитие преджелудочной
атретизации (врожденной или приобретенной патологии пищевода) у
младенцев и варианты ее хирургического лечения. Атретизация пищевода
может вызвать проблемы с питанием и дыханием у младенцев. В статье
рассматриваются исторические аспекты, современные хирургические
методы, их эффективность и риски. Мы также расскажем об эволюции
хирургических методов, новых технологиях и методологиях, а также о
процессах выздоровления пациентов.
Ключевые слова:
атретизация пищевода, хирургические методы,
эволюция, младенцы, патология, питание, дыхание, современные
технологии.
Qizilo‘ngach atretiziyasi chaqaloqlarda qizilo‘ngachning anormal
rivojlanishi natijasida yuzaga keladi. Bu holat chaqaloqlarda oziqlanish va nafas
olishda jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi. Qizilo‘ngach atretiziyasini
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
102
davolashda jarrohlik usullari o‘z tarixida bir necha bosqichlarni o‘tgan. Dastlabki
davrlarda oddiy jarrohlik aralashuvlari qo‘llanilgan bo‘lsa, keyinchalik
zamonaviy
jarrohlik
metodlari
va
texnologiyalari
rivojlandi.
bilan normal bogʻlanishidan koʻra, koʻr-uchli
qismida
tugashiga
olib
keladi.
U
qiziloʻngachning
rivojlanishidan kelib chiqadigan turli xil tugʻma anatomik
nuqsonlarni oʻz ichiga oladi. Bu anatomik jihatdan qiziloʻngachning konjenital
obstruktsiyasi bilan qiziloʻngach devorining uzluksizligi bilan tavsiflanadi
1
.
XX asrning o‘rtalarida endoskopik jarrohlik usullari paydo bo‘lib, bu
jarayonda qizilo‘ngachning aniq ko‘rinishini ta’minlash imkonini berdi.
Chaqaloqlarda qizilo‘ngach atreziyasini davolashda jarrohlik usullari tarixiy
jihatdan sezilarli darajada rivojlangan. Qizilo‘ngach atreziyasi, ya’ni birinchi va
ikkinchi qizilo‘ngach orasidagi to‘siq, chaqaloqlarda nafas olish tizimining
to‘siqlari va bu tizimning normal ishlashiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan holatdir.
Ushbu holat, odatda, tug‘ma nuqsonlar natijasida yuzaga keladi va jarrohlik
aralashuvlarni talab qiladi. Chaqaloqlarda qizilo‘ngach atreziyasini davolashning
dastlabki usullari juda oddiy va riskli edi. XIX asr oxirlarida va XX asr boshlarida,
jarrohlik amaliyotlari hali yaxshi rivojlanmagan va anesteziya usullari ham
xuddi shunday yangiliklar bilan bog‘liq edi. Bunday sharoitlarda, jarrohlar oddiy,
lekin qattiq usullar bilan, masalan, kutilgan natijalarga erishish uchun fiziologik
teshiklarni ochish yoki to‘siqni yengillashtirish uchun oddiy jarrohlik
amaliyotlari qo‘llagan. XX asrning o‘rtalarida anesteziya va jarrohlik
texnologiyalarining rivojlanishi, qizilo‘ngach atreziyasini davolashda jarrohlar
uchun katta imkoniyatlar yaratdi.Bu vertebral
ustun, anorektal, yurak, traxeya, qiziloʻngach, buyrak va
oyoq-qoʻllarning
ishtiroki tufayli Vacterl assotsiatsiyasi sifatida tanilgan. U uchinchi trimestrda
polygidramnioz bilan bogʻliq
2
.
Endi jarrohlar chaqaloqlarning nafas olish
tizimini aniq va xavfsiz tarzda tiklash uchun yangi texnikalar va usullarni
qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘ldi. Xususan, mikrosxemalar, lazer texnologiyasi va
zamonaviy tibbiy asbob-uskunalar yordamida jarrohlik jarayonlari xavfsiz va
aniq amalga oshirildi. Endoskopik jarrohlik usullari rivojlanishi bilan,
qizilo‘ngach atreziyasini davolashda yangi ufqlar ochildi. 1980-yillarda
endoskopik jarrohlik, chaqaloqlarda nafas olish tizimini tiklashda eng
zamonaviy va xavfsiz usul sifatida qaralib, ochiq jarrohlik amaliyotlariga
nisbatan ko‘proq afzalliklarga ega bo‘ldi. Ushbu usul, jarrohlik amaliyotini
kamroq invaziv qilish va chaqaloqlar uchun tiklanish davrini qisqartirishga
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
103
imkon berdi. Oxirgi yillarda, qizilo‘ngach atreziyasini davolashda jarrohlik
usullari yanada mukammallashdi. Endoskopik, lazer va mikrojarrohlik
texnologiyalarining birlashishi, bemorning tiklanish jarayonini tezlashtirish va
jarrohlik asoratlarini kamaytirishga olib keldi. Tug‘ma rivojlanish nuqsonini
prenatal holatda aniqlash, nuqsonning og‘irligini taxminiy baholash, hayotning
birinchi soatlarida yangi tug‘ilgan chaqaloqni to‘liq tekshiruvdan o‘tkazish –
davolashni maqbul boshlang‘ich hajmini tanlashga imkon beradi. Bemorning
holatini barqarorlashtirishda – yoshga bog‘liq arterial qon bosimi normal
darajasiga erishishni, FiO2 0,6 bo‘lganda, qonda to‘qimalarning kislorodga
to‘yinganlik darajasi normal saqlanishini, qon pH qiymati 7,35 dan yuqori
bo‘lmasligini, laktat darajasi 3 mmol/l dan oshmasligini va diurez 1 kg tana
vazni uchun 2 ml/soatdan ortiq bo‘lmasligini ta’minlash kerak. Vaziyatni
barqarorlashtirish uchun zarur bo‘lgan vaqt yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning
25% uchun 24 soat, 42% uchun 25-48 soat, 8% uchun 49-72 soat. Klinik va
laboratoriya kompensatsiyasi fonida tug‘ma rivojlanish nuqsonini jarrohlik yo‘li
bilan davolash amalga oshirildi. Agar mavjud davolash vositalari yordamida
bemorning ahvolini barqarorlashtirishning iloji bo‘lmasa, jarrohlik xizmati bilan
maslahat hayotiy ko‘rsatmalarga muvofiq tug‘ma rivojlanish nuqsonini bartaraf
etish to‘g‘risida qaror qabul qilinadi. Tahlil qilingan davrda stabillashgan yangi
tug‘ilgan chaqaloqlar guruhida asoratlar uchrash darajasi hayotiy ko‘rsatkichlar
bo‘yicha operatsiya qilinganlar guruhiga qaraganda ancha past
3
. Shuningdek,
chaqaloqlarga maxsus protezlar va silikon asboblar yordamida nafas olish
tizimini tiklash jarayonlari ham rivojlandi. Kelgusi yillarda, qizilo‘ngach
atreziyasini davolashda jarrohlik usullarining yanada rivojlanishi kutilmoqda.
Nanotexnologiyalar, 3D bosib chiqarish va sun’iy intellekt texnologiyalarining
integratsiyasi, jarrohlar uchun yanada aniqroq va xavfsizroq operatsiyalarni
taqdim etadi. Shuningdek, genetik tahlil va molekulyar biologiya orqali tug‘ma
nuqsonlarni oldini olish va davolash imkoniyatlari yanada kengayadi.
Xulosa:
Qizilo‘ngach atretiziyasini davolashda jarrohlik usullarining
rivojlanishi chaqaloqlarning sog‘lig‘ini saqlashda muhim rol o‘ynaydi.
Qizilo‘ngach atreziyasi bilan tug‘ilgan chaqaloqlar umumiy ahvolini
barqarorlashtirish va nuqsonni jarrohlik yo‘li bilan bartaraf etishga tayyorgarlik
mezonlari quyidagicha: yoshga bog‘liq barqaror arterial qon bosimi darajasiga
erishish, FiO2 0,4 bo‘lganda saturatsiyaning 92% dan ortiq bo‘lishi, laktat
darajasi 3 mmol/l dan kam bo‘lganda qonning pH muhitining 7,35 ga teng
bo‘lishi, diurez 1 kg vazn uchun soatiga 2 ml dan ortiqligi. Umumiy ahvolini
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
104
barqarorlashtirish va jarrohlik aralashuvga tayyorlanishning o‘rtacha vaqti 25-
48 soat. Qizilo‘ngach atreziyasi bilan tug‘ilgan chaqaloqlar orasida operatsiyadan
oldingi 25-48 soat davomida umumiy ahvolining barqarorlashtirilishi,
kutilayotgan natijalarning yaxshilanishini va o‘lim holatlarining kamayishini
ko‘rsatdi
4
. Zamonaviy texnologiyalar va metodologiyalar yordamida jarrohlik
aralashuvlarining samaradorligi oshmoqda, bu esa bemorlarning tiklanish
jarayonini tezlashtiradi. Kelajakda qizilo‘ngach atretiziyasini davolashda yangi
usullar va innovatsion texnologiyalarni qo‘llash kutilmoqda. Chaqaloqlarda
qizilo‘ngacha atreziyasini davolashda jarrohlik usullari tarixan katta
rivojlanishdan o‘tdi. Dastlabki oddiy va xavfli amaliyotlardan tortib, zamonaviy
endoskopik texnikalar va innovatsion jarrohlik yondashuvlarigacha, jarrohlik
usullari juda muhim ijtimoiy va tibbiy ahamiyat kasb etdi. Kelajakda bu sohada
yanada yuksalishlar va yangi texnologiyalarni qo‘llash kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyot ro‘yxati:
1.
Edwards, Nicole A.; Shacham-Silverberg, Vered; Weitz, Leelah; Kingma,
Paul S.; Shen, Yufeng; Wells, James M.; Chung, Wendy K.; Zorn, Aaron M. (2021).
"Developmental basis of trachea-esophageal birth defects". Developmental
Biology 477:85–97. doi:10.1016/j.ydbio.2021.05.015. ISSN 00121606. PMID
34023332. PMC 8277759
2.
Yang, Lin; Li, Shu; Zhong, Lin; Qiu, Li; Xie, Liang; Chen, Lina (2019-10-18).
"VACTERL association complicated with multiple airway abnormalities".
Medicine 98 (42):e17413. doi:10.1097/MD.0000000000017413. ISSN 0025-
7974. PMID 31626096. PMC 6824793
3.
M.S. Murodova, R.M. Urumbayev. “Qizilo‘ngach atreziyasi bilan tug‘ilgan
chaqaloqlarda operatsiyadan oldingi bosqichning ahamiyati” 308-309 betlar.
