49
12.
Seema, Arora-Jonsson. (2017). Gender and Environmental Policy. doi:
10.4324/9781315886572.CH19
13.
Karen, Bell., Karen, Bell. (2016). Bread and Roses: A Gender Perspective on
Environmental Justice and Public Health. International Journal of Environmental Research and
Public Health, doi: 10.3390/IJERPH13101005
14.
H, P, Rizal., P, Siahaan., Galuh, Yuliani. (2017). Implementation of Socioscientific Issues
Instruction to Fostering Students’ Decision Making Based Gender on Environmental Pollution.
doi: 10.1088/1742-6596/812/1/012012
15.
Itza, Castaneda., Cintia, Aguilar., Allison, Rand. (2013). Measurement and Reporting:
Important Elements of Gender Mainstreaming in Environmental Policies. Cornell Journal of Law
and Public Policy
XALQARO BRЕNDLARNI JALB QILISH ORQALI MAMLAKAT EKSPORT
SALOHIYATINI OSHIRISH IMKONIYATLARI
Malikov Numonjon
Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti
“Xalqaro moliya va investitsiyalar” kafedrasi o‘qituvchisi.
Yangi O‘zbekiston iqtisodiyotining o‘sishi, ishlab chiqarish sohalarining
kengayishi, mavjud sohalarning zamonaviy texnologiyalar bilan boyishi, iqtisodiy
samaradorlikning oshishi va aholi farovonligining ko‘tarilishiga ta’sir
ko‘rsatuvchi omillardan eng muhimi mamlakatga kirib kelayotgan to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbus
i bilan
so‘nggi yillarda xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, mamlakat investitsion muhitini
yaxshi
lash, xorijiy investorlar uchun qulay sharoitlar yaratish bo‘yicha olib
borilgan islohotlar o‘z natijalarini ko‘rsatmoqda.
Sa’y
-harakatlar natijasida sunggi yillarda barcha tarmoqlardagi dasturlarga
31 milliard dollarlik to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri xorijiy investi
tsiyalar jalb qilindi. Natijada
o‘tgan 5 yilda sanoat 1,4 barobar, eksport 1,5 barobarga oshdi
[1]. Shu bilan birga
kelgusida
investitsion
islohotlarni
yanada
kuchaytirish
belgilandi.
Investitsiyalarni jalb qilishda iqtisodiy diplomatiyani va chet eldagi diplomatik
vakolatxonalar ishtirokini kuchaytirish muhimligi qayd etildi
. To‘qimachilik,
charm, qurilish materiallari, elektr texnikasi, oziq-ovqat, farmatsevtika, zargarlik
kabi tarmoqlarda yangi mahsulotlarni o‘zlashtirish,
jahon brendlarini olib
kelish orqali yangi bozorlarga chiqish muhimligi qayd etildi
.
Shuningdek, kelgusi 5 yilda iqtisodiyot barqaror o‘sishi uchun sanoatni yana
1,5 barobarga oshirish, eksportni 30 milliard dollarga yetkazish maqsad qilib
qo‘yilganligi, buning uchun 120 milliard dollar sarmoya, jumladan, 70 milliard
dollar xorijiy investi
tsiya zarurligi ta’kidlandi. Qisqa fursatlarda ushbu
raqamlarga erishish katta mehnat talab qiladi. Shu sababli biz rivojlanayotgan
davlatlarning muvaffaqiyatli tajribalaridan foydalanishimiz kerak bo‘ladi.
Jahon brendlari ostida mahsulotlarning ishlab chiqarilishi ularning yangi
bozorlarga kirib borishiga, katta hajmda eksport qilinishiga olib keladi.
50
D
unyoning Xitoy, Hindiston, Pokiston, Bangladesh kabi ko‘plab rivojlanayotgan
davlatlari eksport hajmini oshirishda mahsulotlarini jahon brendlari ostida ishlab
chiqarishga e’tibor qaratishi natijasida, ularning mahsulotlari dunyoning turli xil
davlatlarida sotilmoqda. Misol uchun, Bangladesh
Zara, H&M, Primark, GAP,
Peacocks, New Look, Austin Reed
kabi jahonning yettita mashhur brendi ostida o‘z
mahsulotlarini jahon bozorida sotmoqda [2]. Hindiston va Pokiston davlatlari
ham o‘z mahsulotlarini jahon brendla
ri bilan eksport qilishmoqda, dunyoning
mashhur brendlarining bir qanchasi ushbu davlatlarda o‘z faoliyatini olib boradi.
Xitoy Xalq Respublikasi o‘z mahs
ulotlarini mashhur brendlar ostida eksport
qilish bo‘yicha yetakchi davlatlardan biri hisoblanadi. Bi
roq aytishimiz mumkinki,
oxirgi yillarda Xitoy iqtisodiyoti rivojlanishi natijasida, mamlakat o‘z
mahsulotlarini milliy brendlar bilan jahon bozoriga chiqarishga intilmoqda.
Hozirgi kundagi asosiy masala milliy tovarlarimiz uchun xorijiy bozorlar
topish.
Biz o‘z brendimizga ega bo‘lishimiz kerak. Biroq, buning uchun yetarli vaqt
va mablag‘ talab etiladi. Biroq mashhur brendlar aynan nima, kimga, qancha,
qa
yerda sotish kerakligini bilishadi va ular o‘zlarining doimiy mijozlariga ega
bo‘lishadi. Shu sababli
mamlakatmizda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarni
xorijning mashhur brend kompaniyalariga taklif qilish orqali biz qisqa fursatlarda
yangi bozorlarga kirib borishimiz mumkin.
Buning uchun o‘z navbatida biz katta kompaniyalarning e’tiborini
tortishimiz va
ularga o‘zimizning imkoniyatlarimizni taklif qilishimiz zarur.
Bunda aynan iqtisodiy diplomatiya muhim rol o‘ynaydi
[3].
O‘zbekiston turistik brendini dunyoga tanitish uchun Tourism brand
Ambassador of Uzbekistan (O‘zbekistonning xorijiy mamlakatlardagi t
urizm
elchisi) instituti joriy etildi va xorijiy mamlakatlarda turizm brendi elchilari
tayinlandi [4], xorijdagi vatandoshlar va ularning uyushmalari bilan faoliyat
yo‘lga qo‘yilmoqda
[5]. Endilikda iqtisodiy diplomatiya yordamida dunyoning
mashhur brendla
rini O‘zbekistonga olib kelishga erishishi mamlakat eksportini
yanada oshishiga katta ta’sir ko‘rsatadi.
O‘zbekiston rivo
jlanayotgan davlat hisoblanib, mamlakat iqtisodiy salohiyati
ulkandir. O‘zbekistonning to‘qimachilik, charm, qurilish materiallari, el
ektr
texnikasi, oziq-ovqat, farmasevtika, zargarlik sohalariga doir mahsulotlari
raqobatda sifat darajasi bo‘yicha hech qa
ysi davlat mahsulotlaridan qolishmaydi.
Lekin mamlakat milliy mahsulotlarini jahon bozoriga olib chiqishda ba’zi bir
muammolarga duch
keladi. Shu sababli, hozirgi kunda O‘zbekiston uchun
eksportni oshirishning eng to‘g‘ri yo‘li mamlakatga jahon brendlarin
i olib kirish
va mashhur brendlar ostida mahsulotlarini chet elga eksport qilishdir.
Fikrimizcha, mamlakatga jahon brendlarini jalb q
ilishda O‘zbekiston uchun
quyidagi sxema ishlashi zarur:
investitsiya
yangi ish o‘rinlari
eksport
51
O‘zbekistonga jalb qilinadigan mashhur brendlar mamlakat iqtiso
diyotini
rivojlantirish uchun birinchi o‘rinda investitsiya kiritishi, ikkinchidan o‘rta va
yuqori malakali yangi ish o‘rinlari yarati
shi va eng muhimi mamlakat eksportini
yanada oshishiga hissa qo‘shishi lozim. Agarda O‘zbekistonda faoliyat
yuritmoqchi bo
‘lgan jahon brendlari mamlakatga investitsiya olib kirmasa,
mahsulotlarni jahon bozoriga eksport qilmasa, bunday brendlar bilan ishlash
mamlakat iqtisodiyotiga hech qanday foyda keltirmaydi
.
Albatta mazkur amaliyot vaqtinchalik xususiyatga ega hisoblanadi.
O‘zbekiston ayni vaqtda jahon brendlari ostida o‘z mahsulotlarini sotishga majbur
bo‘lsa, keyinchalik jahon bozorida
O‘zbekiston o‘z
milliy brendlarini yaratish
va ularni dunyoga tanilishini osonlashtiradi.
Milliy brend yaratish bo‘yicha Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti
professori A.Fayzullayev [6]
mamlakatga nima uchun o‘z brendingi zarurligini
tushuntirib, O‘zbekiston
xalqaro maydonda jozibali imidj yaratish uchun qanday
resu
rslarga ega ekanligini aytib o‘tgan. A.Fayzullayevning ta’kidlashicha, jahonda
har bir mamlakat o‘z salohiyatidan kelib chiqib imidjlarini yaratishgan va hozirgi
kunda shu orqali jahon bozorida o‘z
mahsulotlarini oson sotmoqda. Masalan,
tekstil sohasi deg
anda hayolimizga Italiya va Turkiya keladi, turizm bo‘yicha
Tailand, BAA, Fransiya keladi, avtomobilsozlik bo‘yicha Germaniya mashhur
hisoblanadi. Xaridorlar ushbu mamlakatlarning mahsulotlarini ishonch bilan
xarid qilishadi. Bundan kelib chiqadiki, O‘zbekiston ham o‘z salohiyatidan kelib
chiqqan holda yaqin yillarda ma’lum yo‘nalishlarda o‘z imidjini yaratishi kerak
bo‘ladi.
Hozirgi vaqtda O‘zbekiston iqtisodiy diplomatiya yordamida jahon
brendlarini mamlakatga olib kirib, ular orqali mahsulotlarini ekspor
t qilib, o‘z
ishlab chiqarish salohiyatini oshirishi kelgusida mamlakatning jahon bozorida o‘z
o‘rniga ega bo‘lishi, keyinchalik o‘z brendlarini yaratib, ular orqali bozorni
egallashiga shart-sharoit yaratadi.
Mazkur masalalar ijrosini ta’minlash birinc
hi navbatda yanada samarali
investitsion siyosatni amalga oshirish, logistika tizimini yaxshilash va salohiyatli
o‘zbek diplomatlari yordamida kuchli iqtisodiy diplomatiyani ishga solib,
jahonning m
ashhur brendlarini O‘zbekistonga jalb qilish zarur hisobla
nadi.
Adabiyotlar ro‘yxati
:
1.
Investitsiya va sanoat sohalaridagi ustuvor yo‘nalishlar ko‘rsatib o‘tildi
.
https://president.uz/uz/lists/view/5965
2.
7 Fashion Brands Made in Bangladesh. https://www.desiblitz.com/content/7-fashion-
3.
Мавланов, И.Р. Экономическая дипломатия: учеб. пособие / И.Р. Мавланов. —
2-
е
изд.. испр. и доп. —
Москва: Аспект Пресс, 2016. —
528 с.
- ISBN 978-5-7567-0857-8.
4.
Госкомтуризма выбрал Посла туризма Узбекистана в Индонезии.
https://uzreport.news/society/goskomturizma-vibral-posla-turizma-uzbekistana-v-indonezii
5.
Vatandoshlar bilan ishlash
–
xalq diplomatiyasining yorqin namunasi.
6.
Страна как бренд.
