Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun
www.e-itt.uz
294
АГРАР
СОҲАНИ
РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ
УСТУВОР
ЙЎЛЛАРИ
Топилдиев
Сохибжон
Рахимжонович
ТДИУ
“Фундаментал
иқтисодиёт”
кафедраси
иқтисодиёт
фанлари
доктори
(DSc)
в.б.
профессор
Аннотация
.
Ушбу
мақолада
қишлоқ
хўжалиги
ишлаб
чиқаришини
изчил
ривожлантириш,
мамлакат
озиқ
-
овқат
хавфсизлигини
янада
мустаҳкамлаш,
пахта
экин
майдонларини
қисартириш,
интенсив
боғларни
ташкил
этиш
ва
ерларни
мелоратив
холатини
яхшилаш
йўллари
тахлил
этилган.
Шу
билан
бирга
“Янги
Ўзбекистоннинг
2022
–
2026
йилларга
мўлжалланган
Тараққиёт
стратегияси”да
қишлоқ
хўжалигини
ривожлантириш
бўйича
белгиланган
вазифалар
бўйича
хулосалар
тақдим
этилган.
Калит
сўзлар:
фермер,
озиқ
-
овқат,
озуқа,
пахта,
дон
,
сабзавот,
коллектор
,
дренаж,
қудуқ,
агротехнология,
гидротехник,
мелиоратив.
ПУТИ
РАЗВИТИЯ
СЕЛЬСКОГО
ХОЗЯЙСТВА
В
НОВОЙ
ЭКОНОМИЧЕСКОЙ
ПОЛИТИКЕ
УЗБЕКИСТАНА
Топилдиев Сохибжон Рахимжонович
Кафедра ТДИУ "Фундаментальная экономика"
доктор экономических наук (DSc)
Аннотация
.
В
статье
анализируются
пути
последовательного
развития
сельскохозяйственного
производства,
дальнейшего
укрепления
продовольственной
безопасности
страны,
сокращения
посевных
площадей
под
хлопок,
создания
интенсивных
садов
и
улучшения
мелиорации
земель.В
то
же
время
«Стратегия
развития
Нового
Узбекистана
на
2022-
2026
годы»
дает
заключения
по
задачам,
поставленным
перед
развитием
сельского
хозяйства.
Ключевые
слова:
Фермер,
продовольствие,
корм,
хлопок,
зерно,
овощи,
коллектор,
дренаж,
колодец,
агротехника,
гидравлика,
мелиорация
THE WAYS OF AGRARIAN DEVELOPMENT IN NEW ECONOMIC POLICY OF UZBEKISTAN
Topildiev Sakhibjon Rakhimjonovich
TDIU "Fundamental economics" department
Doctor of Economic Sciences (DSc)
Abstract.
This article analyzes consistent development of agricultural production, further
strengthening the country's food security, reducing cotton seeding lands, establishing intensive orchards
(fruit gardens) and improving land reclamation. At the same time,
“The
New Uzbekistan Development
Strategy for 2022-
2026”
presents conclusions on the tasks to set up agriculture development.
Key words:
Farmer, Food, feed, cotton, grain, vegetables, collector, drainage, well, agrotechnology,
hydraulic, reclamation.
II SON - IYUN, 2023
294-300
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun
www.e-itt.uz
295
Кириш
Ўзбекистон
Республикаси
Президенти
Ш.М.Мирзиёевнинг
2017
йил
7
февраль
4947-
сонли
фармони
билан
тасдиқланган
“2017
-2021
йилларда
Ўзбекистон
Республикасини
ривожлантиришнинг
бешта
устувор
йўналиши
бўйича
Ҳаракатлар
стратегияси”
кейинги
беш
йил
мабойнида
мамлакат
ривожланиш
ва
янгиланишининг
энг
асосий
қоидалари
ва
чора
-
тадбирларини
ўзида
акс
эттирганлиги
учун
ҳам
уни
шу
даврнинг
кичик
Конституцияси,
деб
атасак
ҳам
бўлади.
Бу
“кичик
Конституция”
худди
Ўзбекистон
Республикаси
Конституциясидек,
шахс,
жамият
ва
давлатга
тааллуқли
муносабатларни
янада
такомиллаштиришга
хизмат
қиладиган
қонун,
фармон
ва
қарорлар
қабул
қилишни
асосий
вазифа
қилиб
белгилаган.
Шу
маънода
у
қонун
устуворлиги
тамойилини
янада
янги
сифатларга
кўтарувчи
ҳужжатдир.
Ўзбекистонда
2017-2021
йилларга
мўлжалланган
ривожланиш
стратегиясини
амалга
оширишда
ривожланган
хорижий
мамлакатлар
тажрибасини
ўрганиш
асосида
республикамизда
амалга
оширилаётган
ислоҳотларни
дунё
мамлакатларида
қўлланилаётган
моделлар
асосида
қишлоқ
хўжалигини
янада
такомиллаштиришга
қаратилган
.
Мамлакатимизда
2017
йилда
бошланган
янги
иқтисодий
сиёсат
аграр
тармоқда
ҳам
алоҳида
ўрин
тутади.
2017
йил
7-
февралдаги
ПФ
-4947
сонли
2017-2021
йилларда
Ўзбекистон
Республикасини
ривожлантиришнинг
бешта
устувор
йўналишлари
бўйича
“Ҳаракатлар
стратегияси”да
белгиланган
муҳим
вазифаларни
бажариш,
шу
билан
бирга
жаҳон
тажрибалари
асосида
аграр
соҳани
ривожлантириш
ва
қишлоқ
хўжалиги
инфратузилмасини
яратиш,
қишлоқ
хўжалигини
модернизация
қилиш
ва
жадал
ривожлантириш
Ўзбекистоннинг
янги
иқтисодий
сиёсатини
амалга
оширишда
аграр
соҳани
ривожлантиришда
муҳим
ва
долзарб
ҳисобланади
Фармон
(2017).
Ўзбекистон
Республикаси
Президенти
Шавкат
Мирзиёевнинг
Олий
Мажлисга
Мурожаатномасида
таъкидланганларидек
қишлоқ
хўжалигидаги
ислоҳотлар,
ер
майдонлари
тўлиқ
хусусий
кластер
ва
кооперацияларга
берилгани
пахтачиликда
ҳосилдорликни
бир
йилда
ўртача
10
фоизга
ошириш
имконини
яратди.
Мева
-
сабзавотчилик,
ғаллачилик
ва
чорвачиликда
ҳам
500
га
яқин
кластер
ва
кооперациялар
фаолияти
йўлга
қўйилди.
Бунинг
натижасида,
пандемиянинг
салбий
таъсирига
қарамасдан,
1
миллиард
долларлик
мева
-
сабзавот
экспорт
қилинди.
Бу
йил
91
минг
гектар
ер
майдони
қайтадан
фойдаланишга
киритилди.
133
минг
гектар
ёки
ўтган
йилга
нисбатан
2
баробар
кўп
майдонда
сувни
тежайдиган
технологиялар
жорий
этилди
116
.
Мамлакатимизда
камбағалликни
қисқартириш
ва
қишлоқ
аҳолиси
даромадларини
кўпайтиришда
энг
тез
натижа
берадиган
омил
бу
–
қишлоқ
хўжалигида
ҳосилдорлик
ва
самарадорликни
кескин
оширишдир.
Адабиётлар шарҳи.
Ўзбекистонда
аграр
соҳада
иқтисодий
муносабатларни
такомиллаштириш
масалаларига
мамлакатимиз
иқтисодчи
олимлари
Алтиев
(2018)
Ер
ресурсларидан
фойдаланиш
тизимини
тартибга
солиш
муаммоларини
бартарараф
этиш
йўлларини
таклиф
этган.
Таджибаева
(2020)
Миллий
иқтисодиётда
институционал
ўзгаришлар
самарадорлигини
оширишнинг
назарий
асосларини
такомиллаштириш
йўлларини
ишлаб
чиққан.
Топилдиев
(2020)
Мамлакатда
макроиқтисодий
барқарорликни
таъминлашда
озиқ
-
овқат
хавфсизлиги
муаммоларини
бартараф
этишнинг
назарий
асосларини
ўз
илмий
тадқиқотларида
ёритиб
берган
Тошқулов
(2021)
Қишлоқ
хўжалиги
корхоналари
иқтисодий
фаолиятини
солиқлар
воситасида
рағбатлантиришни
бўйича
фикр
мулоҳазаларини
бериб
ўтган.
Бироқ,
аграр
соҳада
айнан
иқтисодий
муносабатларни
тартибга
солишдаги
муаммолар
умумлаштирилган
илмий
тадқиқот
объекти
сифатида
ўрганилмаган.
116
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномаси. 29 декабрь 2020
йил.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun
www.e-itt.uz
296
Тадқиқот методологияси
.
Илмий
абстракция,
индукция
ва
дедукция,
ҳодисаларга
узвийликда
ёндашиш,
статистик
таҳлил,
математик
гуруҳлаш,
график
тасвирлаш,
комплекс
ёндашув,
тизимли
ва
қиёсий
таҳлил,
сегментлаш
ва
прогнозлаш
усуллардан
фойдаланилган.
Таҳлил ва натижалар муҳокамас
и.
Бунда
ҳар
гектар
ердан
олинадиган
даромадни
ҳозирги
ўртача
2
минг
доллардан
камида
5
минг
долларгача
етказиш
устувор
вазифа
қилиб
қўйилади.
Бунинг
учун
қишлоқ
хўжалигига
энг
илғор
технологиялар,
сувни
тежайдиган
ва
биотехнологияларни,
уруғчилик,
илм
-
фан
ва
инновациялар
соҳасидаги
ютуқларни
кенг
жорий
этишимиз
лозим.
Аввало,
фермер
ва
деҳқонларнинг
ердан
манфаатдорлигини
ошириш
керак.
Манфаатдорлик
ва
адолат
бўлган
жойда,
албатта,
ўзгариш
ва
ўсиш
бўлади.
Бу
борада
ердан
фойдаланиш
ҳуқуқларини
кафолатлаш
ва
ерларни
бозор
активларига
айлантириш
масаласини
кўриб
чиқиш
вақти
келди.
Шунинг
учун
ердан
фойдаланиш
ҳуқуқини
мустаҳкамлаш,
унинг
иқтисодий
қийматини
белгилаш
ва
молиявий
оборотга
киритиш
механизмларини
жорий
қилиш
бўйича
таклифлар
ишлаб
чиқиш
зарур.
Келгуси
йили
барча
вилоятларда
Қишлоқ
хўжалигида
билим
ва
инновациялар
марказлари
ташкил
этилиб,
уларда
“ягона
дарча”
тамойили
асосида
100
дан
ортиқ
агрохизматлар
кўрсатиш
йўлга
қўйилади.
Бу
марказлар
орқали
ернинг
сифатини
яхшилашга
эришилади.
Қишлоқ
хўжалигини
модернизация
қилиш,
рақамлаштириш,
ернинг
унумдорлигини
ошириш,
замонавий
агротехнологияларни
жорий
этишга
илк
бор
600
миллион
доллардан
зиёд
кредит
ва
грант
маблағлари
жалб
қилинади.
Сувни
тежайдиган
технологиялар
жорий
этиладиган
ер
майдонлари
5
баробарга
кўпайтирилиб,
430
минг
гектарга
етказилади,
90
минг
гектар
янги
ерлар
ўзлаштирилади.
2017-2021
йилларда
Ўзбекистон
Республикасини
ривожлантиришнинг
бешта
устувор
йўналишлари
бўйича
Харакатлар
стратегиясини
учунчи
Иқтисодиётни
ривожлантириш
ва
либераллаштиришнинг
устувор
йўналишини
3.3.бандидаги
Қишлоқ
хўжалигини
модернизация
қилиш
ва
жадал
ривожлантириш
бўйича
амалга
ошириш
лозим
бўлган
вазифаларга
этьбор
қаратсак
117
:
-
таркибий
ўзгартиришларни
чуқурлаштириш
ва
қишлоқ
хўжалиги
ишлаб
чиқаришини
изчил
ривожлантириш,
мамлакат
озиқ
-
овқат
хавфсизлигини
янада
мустаҳкамлаш,
экологик
тоза
маҳсулотлар
ишлаб
чиқаришни
кенгайтириш,
аграр
секторнинг
экспорт
салоҳиятини
сезиларли
даражада
ошириш;
-
пахта
ва
бошоқли
дон
экиладиган
майдонларни
қисқартириш,
бўшаган
ерларга
картошка,
сабзавот
,
озуқа
ва
ёғ
олинадиган
экинларни
экиш,
шунингдек,
янги
интенсив
боғ
ва
узумзорларни
жойлаштириш
ҳисобига
экин
майдонларини
янада
оптималлаштириш;
-
фермер
хўжаликлари,
энг
аввало,
қишлоқ
хўжалиги
маҳсулотларини
ишлаб
чиқариш
билан
бир
қаторда,
қайта
ишлаш,
тайёрлаш,
сақлаш,
сотиш,
қурилиш
ишлари
ва
хизматлар
кўрсатиш
билан
шуғулланаётган
кўп
тармоқли
фермер
хўжаликларини
рағбатлантириш
ва
ривожлантириш
учун
қулай
шарт
-
шароитлар
яратиш;
-
қишлоқ
хўжалиги
маҳсулотларини
чуқур
қайта
ишлаш,
ярим
тайёр
ва
тайёр
озиқ
-
овқат
ҳамда
қадоқлаш
маҳсулотларини
ишлаб
чиқариш
бўйича
энг
замонавий
юқори
технологик
асбоб
-
ускуналар
билан
жиҳозланган
янги
қайта
ишлаш
корхоналарини
қуриш,
мавжудларини
реконструкция
ва
модернизация
қилиш
бўйича
инвестиция
лойиҳаларини
амалга
ошириш;
-
қишлоқ
хўжалиги
маҳсулотларини
сақлаш,
ташиш
ва
сотиш,
агрокимё,
молиявий
ва
бошқа
замонавий
бозор
хизматлари
кўрсатиш
инфратузилмасини
янада
кенгайтириш;
-
суғориладиган
ерларнинг
мелиоратив
ҳолатини
янада
яхшилаш,
мелиорация
ва
ирригация
объектлари
тармоқларини
ривожлантириш,
қишлоқ
хўжалиги
ишлаб
чиқариш
соҳасига
интенсив
усулларни,
энг
аввало,
сув
ва
ресурсларни
тежайдиган
замонавий
агротехнологияларни
жорий
этиш,
унумдорлиги
юқори
бўлган
қишлоқ
хўжалиги
техникасидан
фойдаланиш;
117
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. Мирзиёевнинг 2017
-
2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини
ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари бўйича “Ҳаракатлар стратегияси” 2017 йил 7
-
февралдаги ПФ
-4947
сонли Фармони.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun
www.e-itt.uz
297
-
паст
рентабелли
экин
майдонларида
пахта
ва
ғалла
етиштиришдан
кўриладиган
зарарни
80
млрд.
сўмга
қисқартириш;
-
қўшимча
1
млн.
тоннага
яқин
мева
-
сабзавот
маҳсулотларини
ишлаб
чиқариш;
-
ҳудудларда
48,5
мингдан
ортиқ
янги
иш
ўринларини
ташкил
қилиш
натижасида
ушбу
экин
майдонларида
банд
бўлган
аҳоли
сонини
75,6
мингга
етказиш;
-
мева
-
сабзавот
маҳсулотлари
экспорти
ҳажмини
2
баробар
ошириш.
-
замонавий
агротехнологиялар
асосида
юқори
ҳосилдорликка
эга
бўлган,
эртапишар
ҳамда
ширин
таъмга
эга
пакана
ва
ярим
пакана
дарахтларни
экиш
орқали
интенсив
боғ
ва
узумчиликни
ривожлантириш
ва
дунё
бозорларида
харидоргир
экспортбоп
мева
-
сабзавот
маҳсулотлари
ишлаб
чиқариш
ҳажмларини
ошириш
белгиланган.
жумладан:
-
мавжуд
паст
рентабелли
боғ
ва
токзорларни
босқичма
-
босқич,
йилига
10
фоиздан
ёки
26,4
минг
боғ
ва
14,1
минг
токзорларни
интенсив
усулга
ўтказиш;
-
янги
ташкил
этилаётган
ва
мавжуд
интенсив
боғ
ва
токзорларга
босқичма
-
босқич
йилига
5,7
минг
гектардан
томчилатиб
суғориш
тизимини
жорий
қилиш;
-
республика
тупроқ
-
иқлим
шароитига
мос
пакана
ва
ярим
пакана
дарахт
кўчатлари
ва
пайвантаклари
етиштириш
ҳажмини
камида
7000
мингтага
ошириш;
-
бевосита
мева
-
сабзавот
маҳсулотларини
етиштириш
учун
ажратилган
қишлоқ
хўжалиги
экин
майдонларида
томчилатиб
суғориш
тизимини
жорий
қилиш
учун
сув
ҳавзалари,
йирик
сув
ўлчаш
сиғимлари,
бирламчи
совитиш
тизимлари
ва
совиткич
камералари
ҳамда
технологик
жараёнларни
амалга
ошириш
учун
зарур
бўлган
бошқа
объектлар
қуриш
тартибини
ишлаб
чиқиш
ҳамда
жорий
қилиш;
-
истиқболли
ва
дунё
бозорларида
талаб
юқори
бўлган
экспортбоп
интенсив
боғ
мевалари
кўчатларининг
навларини
синаш
ва
уларни
республика
ҳудудида
экишга
тавсия
этиладиган
қишлоқ
хўжалиги
экинлари
Давлат
реестрига
киритиш;
-
ташкил
этилаётган
интенсив
боғларда
замонавий
минерал
ва
органик
ўғитлардан
ҳамда
касаллик,
зараркунандалар
ва
бегона
ўтлардан
муҳофаза
қилувчи
кимёвий
воситалардан
фойдаланиш
тизимини
уларни
Ўзбекистон
Республикаси
қишлоқ
хўжалигида
ишлатилиши
рухсат
этилган
пестицидлар
ва
агрохимикатлар
рўйхатига
киритиш
орқали
ташкил
қилиш
назарда
тутилган.
Фикримизча
ер
ва
сув
ресурсларидан
оқилона
фойдаланиш
мақсадида
қишлоқ
хўжалиги
экин
майдонларини
мақбуллаштириш,
бунда:
-
пахта
экин
майдонларини
49
минг
гектарга
ва
ғалла
майдонларини
10
минг
гектарга
қисқартириш
лозим.
1-
жавдвал
Қисқартирилган
экин
майдонларига
бошқа
қишлоқ
хўжалиги
экинларини
жойлаштириш
2017-2021
йилларда
(минг
гектар
ҳисобида)
1
картошка
8,1
минг
гектар
2
сабзавот
27,2
минг
гектар
3
интенсив
боғ
5,9
минг
гектар
4
токзор
2,9
минг
гектар
5
озуқа
экинлари
10,9
минг
гектар
6
мойли
экинлар
4
минг
гектар
Боғ
ва
токзорлар
майдонларини
кенгайтириш
ва
уларнинг
эскирган
ва
яроқсиз
майдонларини
,
Боғ
ва
токзорлар
майдонларини
янгилаш
натижасида
ер
унумдорлиги
ошиши
ҳисобига
маҳсулот
ишлаб
чиқариш
ҳажмини
оширилади.
2016
йилдаги
жами
мевали
боғлар
майдонида
интенсив
боғларнинг
10
фоиз
улушини
2020
йилга
келиб
30
фоизга
ортиши
натижасида
уларнинг
ҳосилдорлиги
камида
3-4
мартага
ошди.
Ер
ресурсларидан
самарали
ва
оқилона
фойдаланиш,
интенсив
боғдорчиликни
ривожлантириш,
томчилатиб
суғориш
тизими
асосида
қишлоқ
хўжалиги
экин
майдонларини
кенгайтириш,
бевосита
маҳсулот
етиштириш
ҳудудида
инновацион
технологияларни
жорий
қилиш
ҳисобига
қурилиш
-
монтаж
ишларини
амалга
ошириш
тизимини
такомиллаштирилмоқда.
Айниқса
суғориладиган
ерларнинг
мелиоратив
ҳолатини
яхшилаш,
ирригация
ва
мелиорация
объектларини
ривожлантириш,
уларнинг
хавфсиз
ва
барқарор
ишлашини
таъминлаш,
сув
ресурсларидан
оқилона
ва
тежамли
фойдаланиш
ва
шу
асосда
қишлоқ
ҳўжалиги
маҳсулотларини
ишлаб
чиқариш
барқарорлигига
эришилади.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun
www.e-itt.uz
298
2-
жадвал
Суғориладиган
ерларнинг
мелиоратив
ҳолатини
яхшилаш,
ирригация
ва
мелиорация
объектларини
ривожлантириш
бўйича2017
-2021
йилларда
амалга
оширилиши
лозим
ишлар
1
Магистрал,
туманлараро,
хўжаликлараро
коллекторларни,
734,9
км
2
Ёпиқ
-
ётиқ
дренаж
тизимлари
348,3
км
3
Мелиоратив
насос
станциялари
6
дона
4
Мелиоратив
тик
қудуқларни
79
дона
5
Мелиоратив
объектлардаги
гидротехник
иншоотларни
қуриш
ва
реконструкция
қилиш
131
дона
6
Очиқ
коллерторлар
14537,2
км
7
Ёпиқ
-
ётиқ
дренаж
тармоқларини
1330,5
км
8
Мелиоратив
насос
станциялари
15
дона
9
Мелиоратив
тик
қудуқлар
791
дона
10
Мелиоратив
объектлардаги
гидротехник
иншоатларини
таъмирлаш
ва
тиклаш
2277
дона
Фикримизча
2020-2021
йиллар
давомида
суғориладиган
ерларнинг
мелиоратив
ҳолатини
яхшилаш
ва
сув
ресурсларидан
оқилона
фойдаланиш
Давлат
дастури
доирасида
амалга
оширилган
ишларнинг
самарадорлигини
танқидий
тахлил
этиб
бориш
зарур.
Коллектор
-
дренаж
ва
ирригация
тизимларини,
суғориладиган
ерларнинг
мелиоратив
ҳолатини
ва
сув
билан
таъминланганлик
даражасини
комплекс
ўрганиш
натижасида
2022-2026
йилларда
суғориладиган
ерларнинг
мелиоратив
ҳолатини
яхшилаш
ва
сув
ресурсларидан
оқилона
фойдаланиш
Давлат
дастури
лойиҳасини
ишлаб
чиқиш;
- 270,5
минг
гектар
суғориладиган
ерларнинг
мелиоратив
ҳолатини
барқарор
сақлаш,
276,2
минг
гектар
суғориладиган
ерларни
сув
билан
кафолатли
таъминлаш,
пудрат
ташкилотларининг
техник
таъминотини
оширишга
эришилади.
-
Озиқ
-
овқат
хавфсизлигини
таъминлаш,
мева
-
сабзавот,
картошка
ва
узум
ишлаб
чиқариш
ҳажмларини
ошириш,
ички
бозорда
уларга
бўлган
нархлар
кескин
ошишининг
олдини
олиш:
-
мева
-
сабзавот
маҳсулотларини
ишлаб
чиқариш
ҳажмларини
ошириш
лозим.
3-
жадвал
Мева
-
сабзавот
маҳсулотларини
ишлаб
чиқариш
ҳажмларини
Ошириш
2017-2021
йилларда
фоиз
ҳисобида
1
Сабзавот
105,7%,
2
Картошка
106,3%,
3
Полиз
106,1%,
4
Мева
106%
5
Узум
105,7%,
6
Гўшт
105,6%
7
Сут
тухум
108,1%,
8
Балиқ
120%
9
Асал
118,2
%га;
Шу
билан
бирга
394
гектар
майдонга
503
та
иссиқхона
хўжаликлари
ва
6885
та
аҳоли
шахсий
томорқаларидаги
176
гектар
майдонда
иссиқхоналар
қуриш
мақсадга
мувофиқ.
Озиқ
-
овқат
хавфсизлигини
таъминлаш,
ички
бозорни
маҳсулотлар
билан
тўлдириш,
аҳолини
асосий
турдаги
қишлоқ
хўжалиги
маҳсулотлари
билан
таъминлаш
зарур.
Юқоридагилардан
келиб
чиқиб
фикримизча
аҳоли
томорқалари
ва
деҳқон
хўжаликларида
муқобил
электроэнергия
манбаларидан
фойдаланиладиган
енгил
конструкцияли
иссиқхоналар
ташкил
этиш;
-
шахсий
томорқалардан
фойдаланиш,
деҳқон
хўжаликларини
юритиш,
мавжуд
ер
участкаларидан
самарали
ва
оқилона
фойдаланиш
ва
улардан
юқори
ҳосил
ва
даромад
олиш
бўйича
замонавий
технология
ва
тажрибаларни
тарғибот
қилиш
ҳамда
тарқатиш;
-
аҳоли
томорқа
ва
деҳқон
хўжаликлари
мавжуд
имкониятларидан
тўлиқ
фойдаланиш,
янги
иш
ўринларини
шакллантириш,
аҳоли
бандлиги
ва
даромадларини
ошириш
ҳамда
турмуш
даражасини
яхшилашга
эришилади.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun
www.e-itt.uz
299
-
ҳўл
мева
ва
қайта
ишланган
маҳсулотларни
сақлаш
ва
экспортга
жўнатиш
мақсадида
умумий
ҳажми
132,2
минг
тонналик
184
та
музлаткичли
омборларини
ташкил
қилиш
ва
1,4
минг
тонналик
4
та
музлаткичли
омборларни
модернизация
қилиш;
-
алмашлаб
экиш
тартибини
қўллаган
ҳолда,
узоқ
муддатга
қишлоқ
хўжалиги
экинларини
жойлаштиришни
режалаштириш;
-
кўп
тармоқли
фермер
хўжаликларини
ривожлантириш
ва
қишлоқ
хўжалигини
барқарор
ҳамда
самарали
ривожлантиришни
таъминлаш
учун
қулай
шарт
-
шароитлар
яратиш,
шу
жумладан:
-
қишлоқ
хўжалиги
маҳсулотларини
тайёрлаш,
қайта
ишлаш,
сақлаш
ва
сотишда
фермер
хўжаликлари
кооперациясини
ривожлантириш,
қишлоқ
жойларда
маҳсулотларни
ишлаб
чиқариш
ва
қайта
ишлаш
бўйича
кичик
корхона
ва
уларнинг
бўлимларини
ташкил
этиш;
-
қишлоқ
хўжалигини
молиялаштириш
ҳамда
қишлоқ
хўжалиги
маҳсулотлари
ишлаб
чиқарувчилар
билан
ҳисоб
-
китоблар
тизимини
такомиллаштириш
мақсадга
мувофиқ.
Хулоса
ва
таклифлар
.
“Ҳаракатлар
стратегияси”да
белгиланган
муҳим
вазифаларни
тўлиқ
бажариш
натижасида
аграр
соҳани
ривожлантиришга
эришилади.
Шу
билан
бирга
жаҳон
тажрибалари
асосида
аграр
соҳани
ривожлантириш
ва
қишлоқ
хўжалиги
инфратузилмасини
яратиш,
қишлоқ
хўжалигини
модернизация
қилиш
ва
жадал
ривожлантириш
орқали
Ўзбекистонда
изчиллик
билан
амалга
оширилаётган
янги
иқтисодий
сиёсат
аграр
соҳани
ривожланишига
олиб
келади.
Харакатлар
стратегиясидан
“Янги
Ўзбекистоннинг
2022
–
2026
йилларга
мўлжалланган
Тараққиёт
стратегияси”сари
интилмоқда.
“Янги
Ўзбекистоннинг
2022
–
2026
йилларга
мўлжалланган
Тараққиёт
стратегияси”да
қишлоқ
хўжалигини
ривожлантириш
бўйича
қуйидаги
вазифалар
белгиланган
118
:
1.Қишлоқ
хўжалигини
илмий
асосда
интенсив
ривожлантириш
орқали
деҳқон
ва
фермерлар
даромадини
камида
2
баравар
ошириш,
қишлоқ
хўжалигининг
йиллик
ўсишини
камида
5
фоизга
етказиш
назарда
тутилган.
Қишлоқ
хўжалигини
илмий
асосда
интенсив
ривожлантириш
орқали
йиллик
ўсиш
суръатларини
камида
5
фоизга
етказиш
ва
даромадни
камида
2
баравар
ошириш.
Туманларни
аниқ
маҳсулот
турини
етиштиришга
ихтисослаштириш.
Қишлоқ
хўжалигида
давлат
томонидан
қўллаб
-
қувватлаш
кўламини
кенгайтириш
ва
суғурталашнинг
янги
механизмларини
амалга
ошириш.
Янги
ва
фойдаланишдан
чиққан
464
минг
гектар
майдонни
ўзлаштириш
ва
кластерларга
очиқ
танлов
асосида
ажратиш.
200
минг
гектар
пахта
ва
ғалла
майдонларини
қисқартириш
ҳамда
аҳолига
очиқ
танлов
асосида
узоқ
муддатли
ижарага
бериш.
Экспортбоп
маҳсулотлар
етиштириш
ҳамда
мева
-
сабзавотчиликни
ривожлантириш,
интенсив
боғлар
майдонини
3
марта
ва
иссиқхоналарни
2
марта
кўпайтириб,
экспорт
салоҳиятини
яна
1
миллиард
долларга
ошириш.
Тупроқ
унумдорлигини
ошириш
ва
муҳофаза
қилиш.
Илм
-
фан
ва
инновацияга
асосланган
агрохизматлар
кўрсатиш
тизимини
такомиллаштириш.
Агросаноат
корхоналарини
хомашё
билан
таъминлаш
ва
ишлаб
чиқариш
ҳажмини
1,5
баравар
ошириш.
Агрологистика
марказларини
ривожлантириш
ва
замонавий
лабораториялар
сонини
кўпайтириш.
Уруғчилик
ва
кўчат
етиштириш
бўйича
миллий
дастурни
амалга
ошириш.
Нуфузли
халқаро
илмий
марказлар
ва
олий
таълим
муассасалари
билан
биргаликда
Халқаро
қишлоқ
хўжалиги
университети
ташкил
этиш.
Аграр
соҳада
илм
-
фан
ва
амалиёт
интеграциясини
чуқурлаштириш.
Аҳоли
томорқаларидан
самарали
фойдаланиш.
Республика
ҳудудларида
ўрмонлар
майдонини
кенгайтириш
ва
ўрмон
фонди
ерларидан
самарали
фойдаланиш.
Ўрмон
фонди
ерларидан
фойдаланиш
ва
уларни
муҳофаза
қилишнинг
ҳуқуқий
асосларини
такомиллаштириш.
2.
Сув
ресурсларини
бошқариш
тизимини
тубдан
ислоҳ
қилиш
ва
сувни
иқтисод
қилиш
бўйича
алоҳида
давлат
дастурини
амалга
ошириш.
118
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг “Янги Ўзбекистоннинг 2022–2026 йилларга
мўлжалланган тараққиёт стратегияси” Фармони лойиҳаси. 2022 йил 15 январь.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun
www.e-itt.uz
300
Сув
ресурсларидан
самарали
фойдаланиш
ҳисобига
ҳар
йили
камида
7
миллиард
куб
метр
сувни
иқтисод
қилиш.
Сув
хўжалиги
объектларида
электр
энергияси
истеъмолини
7,3
млрд.кВт.
соатдан
6,9
млрд.кВт.
соатгача
камайтириш.
Сув
хўжалиги
объектларини
давлат
-
хусусий
шериклик
тамойиллари
асосида
бошқариш
мақсадга
мувофиқ.
“Янги Ўзбекистоннинг 2022–2026 йилларга мўлжалланган Тараққиёт стратегияси”да
қишлоқ хўжалигини ривожлантириш бўйича
кийинги
5
йилликда
муҳум
вазифаларини
жумладан,
қишлоқ
хўжалигини
илмий
асосда
интенсив
ривожлантириш
орқали
йиллик
ўсиш
суръатларини
камида
5,0
фоизга
етказиш
ва
даромадни
камида
2
баробар
ўсишини
таъминлашда
кластер
тизимлари
орқали
даромаадларни
2
баробар
ошириш
ҳамда
Сув
ресурсларини
бошқариш
тизимини
тубдан
ислоҳ
қилиш
ва
сувни
иқтисод
қилиш
бўйича
сув
ресурсларидан
самарали
фойдаланиш
ҳисобига
ҳар
йили
камида
7
миллиард
куб
метр
сувни
иқтисод
қилиш,
сув
хўжалиги
объектларида
электр
энергияси
истеъмолини
7,3
млрд.кВт.
соатдан
6,9
млрд.кВт.
соатгача
камайтириш
ва
сув
хўжалиги
объектларини
давлат
-
хусусий
шериклик
тамойиллари
асосида
ривожлантириш
мумкин.
A
дабиётлар/Литература/Reference:
Алтиев А.С.
(2018)
Ер ресурсларидан фойдаланиш тизимини тартибга солиш муаммолари.
–
Т.: Фан. Монография
-
274 б.;
Таджибаева Д.
(2020)
Миллий иқтисодиётда институционал ўзгаришлар самарадорлигини
оширишнинг назарий асосларини такомиллаштириш. (Ўзбекистон Республикаси аграр соҳасида
мисолида) Иқт. фан. док. ... дис. автореф .
-
Т.: ЎзРИИВА. –
81 б
Тошқулов (2021) Қишлоқ хўжалиги корхоналари иқтисодий фаолиятини солиқлар
воситасида рахбатлантириш. 2021 йил
Топилдиев С.Р. (2020) Мамлакатда макроиқтисодий барқарорликни таъминлашда озиқ
-
овқат хавфсизлиги муаммоларини бартараф этишнинг назарий асослари. “Ўзбекистон
Республикасининг харакатлар стратегияси: Макроиқтисодий барқарорлик, инвестицион фаолик
ва инновацион ривожланиш истиқболлари” мазусидаги халқаро илмий
-
амалий конференция
материаллари тўплами.10
-
11 декабр 2020 йил Тошкент. 577
-
583 б.
Фармон (2017) Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг 2017
-2021
йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари бўйича
“Ҳаракатлар стратегияси” 2017 йил 7
-
февралдаги ПФ
-
4947 сонли Фармони.
