Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart
www.e-itt.uz
75
PAXTA-
TO‘QIMACHILIK KLASTERIDA AGROKONSALTING XIZMATLARI
NI
RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLI YO‘NALISH
LARI
Kudratova Iroda
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Samarqand filiali
Annotatsiya.
Maqolada paxta-
to‘qimachilik klasterlarida mahalliy darajada de
hqonchilik,
chorvachilik va bog‘dorchilik yo‘nalishlarida konsalting xizmatlari ko‘rsatish va tajribalar
benchma
rkingini yo‘lga qo‘yish, qishloq xo‘jaligi tovar ishlab chiqarishining mahalliy
xususiyatlarini hisobga olgan holda samaradorlikni ham oshirish
maqsadida ilg‘or bilimlarni
ishlab chiqarishga joriy etishni ko‘zda tutuvchi agrokonsalting xizmatlarini ko‘rsat
ish masalalari
yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
paxta-
to‘qimachilik klasteri, fermer xo‘jaligi, dehqon xo‘jaligi, chorvachilik,
tajribalar benchmarkingi, agrokonsalting.
ПЕРСПЕКТИВНОЕ НАПРАВЛЕНИЕ РАЗВИТИЯ АГРОКОНСАЛТИНГОВЫЕ
УСЛУГИ В ХЛОПКОВО
-
ТЕКСТИЛЬНОМ КЛАСТЕРЕ
Кудратова Ирода
Самаркандский филиал Ташкентского
государственного экономического университета
Аннотация.
В
статье
рассматриваются
вопросы
предоставления
агроконсультационных услуг в направлениях сельского хозяйства, животноводства и
садоводства в хлопково
-
текстильных кластерах, внедрения передовых знаний в
производство с целью также повышения эффективности по местной особенности
производства
сельскохозяйственной продукции.
Ключевые слова:
хлопково
-
текстильный кластер, фермерская хозяйства,
деҳканское хозяйство, животноводство, бенчмаркинг, агроконсалтинг.
A PROMISING DIRECTION OF DEVELOPMENT AGRICULTURAL CONSULTING
SERVICES IN THE COTTON-TEXTILE CLUSTER
Kudratova Iroda
Samarkand branch of the Tashkent State
University of Economics
Annotation.
The article discusses the issues of providing agro-consulting services in the
areas of agriculture, animal husbandry and horticulture in cotton and textile clusters, the
introduction of advanced knowledge into production in order to also increase efficiency according
to the local characteristics of agricultural production.
Keywords:
cotton and textile cluster, farming, rural economy, livestock, benchmarking,
agroconsulting.
UO
‘
K: 338.43
III SON - MART, 2024
75-81
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart
www.e-itt.uz
76
Kirish.
Bozor munosabatlarining qaror topishi bilan milliy iqtisodiyotning agrar tarmog‘ida
chuqur ijtimoiy-
iqtisodiy o‘zgarishlar ro‘y berdi. Qishloq xo‘jaligi
yerlarining qariyb 62 foizi
xususiy mulkka asoslandi, qishloq xo‘jaligi korxonalari mu
s
taqil xo‘jalik yurituvchi sub
yektlar
sifatida fermer xo‘jaliklariga aylantirildi. Qishloq xo‘jaligi tovar ishlab chiqaruvchilari o‘rtasida
yangicha iqtisodiy munosabatlari shakllandi (
Фармон
, 2023).
Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligida mulkchilikning asosiy
tashkiliy-huquqiy shakli dehqon-
fermer xo‘jaliklari, shuningdek hisoblanadi. Biroq, ushbu
fermer xo‘jaliklarining agrar ishlab chiqarishdagi sezi
larli ulushiga qaramay, ularning iqtisodiy
faoliyati samaradorligi qator tashkiliy, agrotexnik, agrokimyoviy va agrobiologik, tadbirkorlik
sohalaridagi muammolar tufayli pastligicha qolmoqda. Shu tufayli aholining ekologik xavfsiz
oziq-ovqat mahsulotlari va oziq-ovqat va yengil sanoatni tarmoqlari uchun paxta xomashyosini
yetishtirishni har tomonlama qo‘llab
-quvvatlash, ularning barqaror faoliyat yuritishi uchun
zarur bo‘lgan zaruriy ma’lumotlar bilan ta’minlashga mo‘ljallangan yangi tuzilmalarni, shu
jumladan agrokonsalting axborot tuzilmalarini yaratish zarurati tobora oshib bormoqda.
Adabiyotlar sharhi.
Xorijlik tadqiqotchilarning ilmiy izlanishlarida
agrokonsalting xizmatlari “...qishloq
xo‘jaligida iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab
-quvvatlashning zamonaviy vositalaridan biri
hisoblanadi. Agrokonsalting avvalo qishloq xo‘jaligi tovar ishlab chiqaruvchilariga sohaviy
maslahatlar berishga qaratiladi. Shu bilan birga agrokonsalting qishloq joylarni rivojlantirishga
qaratilgan malakali axborot-
maslahat xizmati hamdir” sifati
da izohlangan (Tamuliene, Vilma
va boshq, 2017
). Agrokonsalting “...fermer xo‘jaliklariga mavjud resurslardan samarali
foydalanish bo‘yicha zaruriy bilim, malaka va ish tajribalar haqida ma’lumotlar berish, zarur
hollarda o‘rgatish xizmati” ni ifodalaydi (
Mitskevich va boshq, 1999). Shu bilan birgalikda
manbalarda agrokonsalting tushunchasi
qishloq xo‘jaligi sohasida konsalting sifatida izo
hlanib,
“...qishloq xo‘jaligi tovar ishlab chiqaruvchilari
va qishloq aholisiga tavsiyaviy harakterga ega
bo‘lgan yoki qisman ko‘maklashishni ko‘zda tutuvchi, shu bilan birga yangi imkoniyatlarni joriy
etish, qo‘llash, o‘zgarishlarga moslashish yo‘nalishid
agi axborot-
maslahat xizmatlarini o‘z
ichiga olishi” keltirilgan (
Demishkevich, 2009).
O‘zbekistonlik tadqiqotchilardan
ilmiy ishlarida
mazkur yo‘nalishidagi tadqiqotlar
qishloq
xo‘jaligiga xizmat ko‘rsatuvchi infratuzilma sifatida “... bevosita va bilvosi
ta qishloq
xo‘jaligi mahsuloti ishlab chiqaruvchilarga mahsulot ishlab chiqarish va iste’molchilarga (qayta
ishlash kor
xonalariga, aholiga) yetkazib berishgacha bo‘lgan jarayonlarda shart
-sharoitlarni
ta’minlovchi xizmatlar majmuidan iborat” ekanligi (
Hamrayeva, 2019), shuningdek agroxizmat
sifatida “... moliyaviy
resurslar manbalariga ega
bo‘lgan,
yerlarning meliorativ holatini
yaxshilash, texnika va jihozlarni
ta’mirlash,
ilmiy
asoslangan o‘g‘itlash asosida hosildorlikni va
zooveterinariya tadbirlarini amalga oshirish orqali chorva mollari zotini yaxshilash, ularning
mahsuldorligini oshirishga qaratilgan hamda mahsulot qiymatini va uning samaradorligini
oshiradigan, shuningdek, axborot
ta’minoti
va konsalting hamda
sug‘urta
va reklama xizmatini
o‘z
ichiga oladigan qishloq ishlab chiqarish va ijtimoiy
infratuzilma ob’ektlari ko‘rsatayotgan
xizmatlar majmui” nuqta
yi nazaridan tadqiq qilingan (Ibragimov, 2023).
Yuqorida qayd etilgan ilmiy tadqiqotlarda agrokonsalting xizmatlarini ko‘rsatish
masalalari
tizimli yondashuv asosida o‘rganilmaganligi bu borada tadqiqotlar ko’lamini yanada
kengaytirish zaruratini keltirib chiqaradi.
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqot davomida induksiya va deduksiya, guruhlash, mantiqiy tahlil usullardan
foydalanilgan. Tadqiqot natijalarini umumiy yaxlit tarzda ifodalash maqsadida jadval va
rasmlardan foydalanilgan. Tadqiqot gipotezasi paxta-
to‘qimac
hilik klasterlari samaradorligini
texnik-texnologik innovatsiyalarni joriy yetish va tegishli axborot bazasini shakllantirish
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart
www.e-itt.uz
77
sohaga oid ilg‘or bilimlarni ishlab chiqarishga joriy etishni ko‘zda tutuvchi agrokonsalting
xizmatlarini ko‘rsatish orqali oshiri
sh mumkinligiga asoslanadi
Tahlillar va natijalar muhokamasi.
Xorijda agrokonsalting xizmatlarini ko‘rsatish asosan xususiy sektorga taalluqli bo‘lib,
aynan bir yo‘nalish yoki texnik xizmatlar ko‘rsatishga chuqur ixtisoslashganligi bilan ajralib
turadi.
Bu asosan “...irrigatsiya va
tuproq unumdorligini saqlab qolish, qishloq xo‘jaligi
mexanizatsiyasi va ekinlarni joylashtirishning global tizimlari(GPS, GLONASS)ni qo‘llashga
qaratilgan”
(Bergamaschi, 2012)
. Biroq, so‘nggi yillarda kabi agrokonsalting xizma
tlari
ko‘rsatishning iqtisodiy faoliyat turiga aylanib ulgurganligi, ushbu sub’ektlar o‘rtasida uzviy
bog‘liqligning yo‘qligi tufayli berilayotgan maslahat va tavsiyalar qishloq xo‘jaligi
muammolarini hal qilishda jiddiy xatoliklarga olib kelayotganligini
ham e’tiborga olish
zarurdir
. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi sohasi amaliyoti shuni ko‘rsatadiki, bugungi kunda
aksariyat “...mayda kichik dehqon xo‘jaliklarida dehqon (fermer) xo‘jaliklari, birinchi navbatda,
asosiy qishloq xo‘jaligi resurslari hisoblangan
yer, ishchi kuchi, moddiy-texnik baza va shu
kabilarning yetarlicha samara bilan foydalanilmasligi” (
Azizkulov, 2019) tufayli
dehqonchilikning samarali tashkiliy shaklga aylanishiga to‘sqinlik qilmoqda. Buning natijasida
mayda fermer xo‘jaliklarida kichik
ishlab chiqarishni samarali tashkil etish murakkabligicha
qolmoqda.
Bugungi kunda respublikamiz paxtachilik sohasida ham allaqachon bozor mexanizmi
shakllandi, fermer xo‘jaliklari o‘zini o‘zi moliyalashtirishi, yetishtirilgan paxta xomashyosini
mustaqil tasarruf
etish imkoniyatlari kengaydi. Integratsiyalashuvning kichik darajasi bo‘lgan
yangi
xo‘jalik
yuritish tizimi sifatida paxta xomashyosini yetishtirish va tayyor mahsulotga
aylantirish borasida shahar, tuman va viloyat ichida joylashgan bir xil soha koxonalarini va ular
bilan yagona texnologik zanjirda bo‘lgan ta’lim, ilmiy, injiniring, konsalting, standartlashtirish,
sertifikatlashtirish, boshqa xizmatlarni uyg‘unlashtirish innovatsion ishlab chiqarishni tashkil
etish asosida raqobatbardosh tovarlar yaratish hamda mavjud mehnat resurslarini ish bilan
ta’minlashdek muhim jihatni o‘zida namoyon etadigan paxta
-
to‘qimachilik klasterlari tashkil
qilindi. Paxta xomashyosi ishlab chiqaruvchilar va paxta-
to‘qimachilik klasterlari o‘rtasidagi
munosabatlar yangicha shak
lda yo‘lga qo‘yish, Paxta xomashyosini yetishtiruvchi xo‘jaliklar va
klasterlar o‘rtasida xomashyo yetkazib berish bo‘yicha fyuchers shartnomalari tuproq
hosildorligi normativlari doirasida O‘zbekiston respublika tovar
-
xomashyo birjasining “paxta
xomashyos
i seksiyasi”da har bir hudud bo‘yicha alohida o‘tkaziladigan savdolar natijalariga
ko‘ra tuzish asosida joriy yilgi hosil mavsumidan boshlab paxta xomashyosi ishlab
chiqaruvchilar va paxta-
to‘qimachilik klasterlari o‘rtasidagi munosabatlarni yangic
ha shaklda
yo‘lga qo‘yish imkoniyati yaratildi.
So‘nggi yillarda paxta
-
to‘qimachilik klasterlarining faoliyatida ilmiy, bozor va texnologik
ma’lumotlardan foydalanishga asoslangan zamonaviy dehqonchilik usullarini qo‘llash, chorva
komplekslarida zamonaviy
veterinariya, naslchilik, zootexniya yo‘nalishidagi agrokonsalting
xizmatiga bo‘lgan ehtiyojini qondirishga ahamiyat berilmoqda. agrokonsalting xizmatlarining
shakllanishi va uning agrar soha samaradorligiga ijobiy ta’siri iqtisodiy adabiyotlarda kam
yoritilgan, tizimli amalga oshirilgan ilmiy tadqiqotlar yetarli emas, aksariyat hollarda qisqa
muddatga mo‘ljallangan grantlar va startap
-loyihalar shaklida amalga oshirilgan. Ushbu
masalaning o‘ta jiddiyligi shundan iboratki, bugungi kunda qishloq xo‘jaligi sa
maradorligini
oshirish, yangi axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy yetish, boshqa turdagi
xizmatlardan foydalanishni klaster yondashuvisiz tasavvur qilish qiyin (Xoliqova, 2022), shu
bilan birga uning tarkibidagi qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruv
chilariga doimiy ravishda
agrokonsalting xizmatlari ko‘rsatishi shart hisoblanadi.
Yuqoridagilarni hisobga olgan holda, paxta-
to‘qimachilik klasterlarida paxtachilik
xo‘jaliklarini ijtimoiy
-iqtisodiy rivojlantirish, paxta xomashyosini yetishtirish samaradorligini
oshirish (Topildiyev, 2023), shuningdek, iqtisodiyotning turdosh tarmoqlariga integratsiyasini
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart
www.e-itt.uz
78
ta’minlashda konsalting xizmatlarini takomillashtirish lozim. Mazkur zaruratni birinchi
navbatda paxta-
to‘qimachilik klasterlari faoliyatining quyidagi ustuvor yo‘nalishlari bilan
asoslantirishimiz mumkin:
-
qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilari hamda paxta xomashyosini qayta ishlashning
uzluksiz qiymatlar zanjirini o‘zida aks ettiruvchi paxta
-
to‘qimachilik klasterlari yaratildi;
- paxta xomashyosi va undan yuqori texnologik mahsulotlar ishlab chiqarishni
kengaytirish, chorva komplekslarida mahsuldorlikni oshirish va fermer xo‘jaliklarining
rentabelligini oshirishda ixtiyoriy kooperatsiyalar tuzish orqali qishloq xo‘jaligi tovar ishlab
chiqaruvchilarining zamonaviy bozor muhitiga moslashuvchan tashkiliy tuzilmalari
shakllantirildi;
–
aholi va sanoat korxonalarining yuqori sifatli oziq-ovqat, sanoatning sifatli xom ashyoga
bo‘lgan ehtiyojlarini qondirish uchun ekologik
toza mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish uchun qulay shart-sharoitlarning
mavjud ekanligi;
–
paxta xomashyosini chuqur qayta ishlash asosida chorva mollarining ozuqa bazasini
mustahkamlash, sug‘oriladigan yerlar maydonlaridan unumli foydalanish (
Aliyev, 2028),
paxta-
to‘qimachilik kla
sterlari negizida tashkil etilgan chorva kompleksi va aholining chorva
mollari va parrandalarni parvarish qilishni yaxshilash orqali ushbu tarmoqlarni ham barqaror
rivojlantirishni ta’minlash bo‘yicha chora
-tadbirlar tizimining ishlab chiqilganligi.
1-r
asm. Qishloq xo‘jaligi tovar ishlab chiqaruvchilariga agrokonsalting
xizmatlari ko‘rsatish modeli
35
Fikrimizcha, paxta-
to‘qimachilik klasterlarida ijtimoiy
-iqtisodiy samaradorlikni oshirish
nafaqat tashkiliy, agrotexnik, ishlab chiqarish va boshqa chora-t
adbirlarni yo‘lga qo‘yish, balki
agrar sohaning agrokimviy, agrobiologik yo‘nalishlardagi yutuqlari,
texnik-texnologik
innovatsiyalarni joriy yetish va tegishli axborot bazasini shakllantirish orqali, shu bilan birga
ilg‘or bilimlarni ishlab chiqarishga joriy etishni ko‘zda tutuvchi agrokonsalting xizmatlarini
ko‘rsatish orqali amalga oshirilishi mumkin.
Agrokonsalting xizmatlarini amalga oshirish
quyidagi sub’ektlar tomonidan amalga oshiriliadi:
35
Muallif tomonidan ishlab chiqilgan.
Agrokonsalting xizmatlari
agrokonsultant-
menejer
dala maslahatchlari
agroservis konsultantlari
aholi
Fermer
xo‘ja
liklari
Dehqon xo‘jaliklari
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart
www.e-itt.uz
79
- dala maslahatchlari
–
klaster tarkibidagi fermer xo‘jaliklariga o‘zaro shartnoma asosida
yoki mustaqil ravishda agroservis yo‘nalishida xizmatlar ko‘rsatuvchi y
uqori malakali
zootexniya, veterinariya, agronomiya sohasi mutaxassislari;
- agroservis konsultantlari
–
eng ilg‘or fermer xo‘jaliklari bilan o‘zaro tajrib
a-sinov va dala
laboratoriya rejimida ish olib boruvchi, ilg‘or tajribalar bo‘yicha master
-klass va seminarlar
tashkil etuvchi mutaxassislar;
- agrokonsultant-menejer
–
yuqori malakali mutaxassislar va soha olimlarining uslubiy
ishlanmalari, ilmiy va ta’li
m tashkilotlari bilan hamkorlikda innovatsiyalarni moslashtirish,
ularni joriy etish metodologiyasini ishlab chiqish va tajriba-
namoyish ob’ektlarini tashkil etish
ishlarni amalga oshiradilar (1-rasm).
Ta’kidlash joizki, bugungi kunda qishloq xo‘jaligida agrokonsalting xizmatlari ko‘rsatish
ma’lum darajada davlat tomonidan tartibga solish orqali amalga oshirimoqda, chunki ekologik
standartlarga rioya qilish, qishloq jo
ylarda aholi salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmaydigan
mahsulotlar ishlab chiqarish, ekinlarning kasallik, zararkunanda hamda hasharotlar bilan
zararlanishiga qarshi biomahsulotlar va kimyoviy vositalarni qo‘llash
, yem-xashaklarga
qo‘shiladigan oqsil qo‘
shimchalarni ishlab chiqarish (Xaydarov, 2024) da milliy va xalqaro
standartlarga rioya qi
lish muhimdir. Shu bilan birga konsalting xizmatlari va qishloq xo‘jaligi
ishlab chiqaruvchilari o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni tashkil etish shakllarini ham
rag‘b
atlantirish lozim (1-jadval).
1-jadval
Paxta-
to‘qimchilik klasterlarida agrokonsalting xi
zmatlarini tashkil
qilishning strategik yo‘nalishlari
36
Agrokonsalting
yo‘nalishlari
Xizmat turlari
Iqtisodiy yo‘nalishdagi
agrokonsalting xizmatlari
buxgalteriya hisobi, mulkiy masalalar, investitsiyalarni jalb qilish,
agroaktivlarni sotish va harid qilish, ijara, arenda, lizing
Chorvachilik yo‘nalishidagi
agrokonsalting xizmatlari
zootexniya, zooveterinariya, naslchilik,
Dehqonchilik yo‘nalishidagi
agrokonsalting xizmatlari
suvni tejash texnologiyalari, resurs tejamkor texnika va innovatsion
texnologik jarayonlar, tuproq unumdorligini tiklash, ekologiya,
biologik, biodinamik, organik va adaptiv dehqonchilik, zararkunanda
hamda hasharotlar bilan zararlanishiga qarshi biomahsulotlar va
kimyoviy vositalarni qo‘llash
Raqamlashtirish
yo‘nalishidagi
agrokonsalting xizmatlari
“dala sensorlari”, iqlim stansiyalari, kuzatuv
-
tadqiqot dronlar, sun’iy
yo‘ldoshlar, sun’iy intellekt tizimlarini qo‘llash hamda
qishloq
xo‘jaligida ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MMBT)ni joriy
etish
Huquqiy yo‘nalishidagi
agrokonsalting xizmatlari
er ajratish, ekin maydonini kengaytirish, ijara, arenda, lizing
munosabatlarini huquqiy qo‘llab
-quvvatlash
Tashkiliy yo‘n
alishidagi
agrokonsalting xizmatlari
biznes-rejalashtirish, startap loyihalar ishlab chiqish, agrar
boshqaruv,
agrar soha xodimlari malakasini oshirish, qo‘shilish va
birlashish amaliyoti, klaster munosabatlarini takomillashtirish
Fikrimizcha agrokonsalting xizmatlarining asosiy vazifasi
qishloq xo‘jaligida tomorqa
egalari, dehqon-
fermer xo‘jaliklarini zamonaviy
agrotadbirlar va texnologiyalarga doir yangi
bilim, malaka va o‘quvlarga o‘rgatish, ularning so‘rovlari asosida ma’lumot, qarorlar qab
ul
qilish va ularni ijrochilarga yetkazish, shuningdek nazoratga asoslangan ishlab chiqarish
tizimlarini boshqarishni tak
omillashtirish bo‘yicha sa’y
-harakatlarini safarbar qilishdan iborat
bo‘lishi kerak.
36
Muallif tomonidan ishlab chiqilgan.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart
www.e-itt.uz
80
Xulosa va takliflar.
Agrokonsalting
–
qishloq xo
‘jaligida hosildorlik va chorva mahsuldorligiga erishishga
qaratilgan iqtisodiy faoliyat turi hisoblanadi. Ilg‘or xorij amaliyotida fermer xo‘jaliklari,
tomorqa egalari, shu jumladan qishloq aholisi uchun qishloq xo‘jaligi faoliyati turlari
(veterinariya,
qishloq xo‘jaligi, agronomiya va boshqalar) bo‘yicha agrokonsalting xizmatlarini
tashkil etish orqali kasallik, zararkunanda hamda hasharotlar bilan zararlanishiga qarshi
biomahsulotlar va kimyoviy vositalarni qo‘llash, sohani raqamlashtirish bo‘yicha
agro
konsalting xizmatlari ko‘rsatish kengayib bormoqda.
Paxta-
to‘qimchilik klasterlarida agrokonsalting xizmatlarini tashkil
qilishning strategik
yo‘nalishlari sifatida quyidagilarni taklif etishimiz mumkin:
–
biologik, biodinamik, organik va adaptiv dehqonchilik tizimlarini rivojlantirish,
veterinariya-
sanitariya xavfsizligi bo‘yicha startap loyihalarni ishlab chiqish bo‘yicha
taklif va
tavsiyalar berish.
–
chorvachilik, baliqchilik va parrandachilikda samarali ozuqa ratsionini ishlab chiqishni
tashkil etish, chorvachilik ozuqa ratsionining iqtisodiy samaradorligini va maqsadga
muvofiqligini ta’minlash bo‘yicha bo‘yicha konsalting xizmatlari ko‘rsatish.
–
fermer (dehqon) xo‘jaliklari hamda qishloq aholisiga hosildor ekin navlarini,
chorvachilik sanoatida mahsul
dor zotlarni qo‘llash, naslchilikda zamonaviy yondashuvlarni
qo‘llash asosid hayvonlar va o‘simliklarning genetik salohiyatini yanada oshirish bo‘yicha
maslahatlar berish, tajribalarni o‘rgatish.
–
qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining optimal sotish narxlari
ni shakllantirish, ishlab
chiqarish, qayta ishlash va sotishni faoliyatini davlat tomonidan soliqlar, subsidiyalar orqali
qo‘llab
-
quvvatlash, fermer (dehqon) xo‘jaliklari va qishloq aholisining qishloq xo‘jaligi ishlab
chiqarish sohasidagi moddiy manfaatlari huquqiy va iqtisodiy himoya qilish, agrar soha
xodimlari malakasini oshirish, agrar sohada kasbiy faoliyat nufuzini os
hirishga yo‘naltirilgan
tashkiliy-iqtisodiy mexanizmni takomillashtirish.
–
qishloq xo‘jaligini raqamlashtirish borasida “dala sensorlari”, iqlim stansiyalari,
kuzatuv-
tadqiqot dronlar, sun’iy yo‘ldoshlar, sun’iy intellekt tizimlarini qo‘llash hamda qishlo
q
xo‘jaligida ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MMBT)ni joriy etish, iqtisodiy samarasiz
bo‘lgan an’anaviy qishloq xo‘jaligi k
asblarini robotlashtirish va avtomatlashtirish, sohada AT-
dasturchilar, Internet texnologiyalari mutaxassislarining faoli
yatini rag‘batlantirish bo‘yicha
maslahatlar berish.
–
zamonaviy agrosanoat, resurs tejamkor texnika va innovatsion texnologik jarayonlarni
rivojlantirish asosida chorvachilik komplekslari va parrandachilik fermalarining iqtisodiy
salohiyatini tiklash va rivojlantirish, dehqonchilik sohasining texnik-texnologik
modernizatsiyasini rag‘batlantirish bo‘yicha chora
-tadbirlarni ishlab chiqish.
Ushbu tavsiyalarni amaliyotda qoʻllash paxta
-
to‘qimchilik klasterlarida agroservisni
rivojlantirish, agrokonsalting xizm
atlarini ko‘rsatish orqali ularning ijtimoiy
-iqtisodiy
samaradorligini oshirishga imkon beradi.
Adabiyotlar / Литература /
Reference:
Bergamaschi, M. (2012). Agrishow: palco para a agricultura paulista. Agroanalysis FGV
Magazine, 32(6): 40-45.
Ibragimov Gʻ.A.
(2023)
. Agroxizmat korxonalari va fermer xoʻjaliklari oʻrtasidagi iqtisodiy
munosabatlar samaradorligini oshirish. Iqtisodiyot fanl
ari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
dissertatsiyasi avtoreferati, Berdaq nomidagi QDU, Nukus
–
60 b.
Tamuliene, Vilma & Raupeliene, Asta & Kazlauskiene, Egle. (2017). Farmers’ Preferences
Selecting Agricultural Consulting Services. Montenegrin Journal of Economics. 13. 79-87.
10.14254/1800-5845/2017.13-4.6.
Азизкулов Б.Х. (2019) Пахтачиликда агротехник тадбирлар иқтисодий
самарадорлигини оширишнинг асосий йўналишлари. 08.00.04
-
Қишлоқ хўжалиги
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart
www.e-itt.uz
81
иқтисодиёти Иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси
автореферати, ТИҚХММИ. Тошкент, –56 б.
Алиев Я.И.
(2018)
. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари, агроресурслар ва агрохизматлар
бозорларини ривожлантиришнинг илмий
-
амалий асосларини такомиллаштириш.
08.00.04-
Қишлоқ хўжалиги иқтисодиёти Иқтисодиёт фанлари бўйича фан доктори (DSc)
диссертацияси автореферати,
ТИҚХММИ. Тошкент, –81 б.
Демишкевич, Г.М. (2009) Формирование и развитие системы сельскохозяйственного
консультирования [Текст] / Г.М. Демишкевич. –
М.: ФГУ РЦСК, –
296 с.
Мицкевича А., Фрайдина М. (1999) Консультации в сфере агробизнеса: учебное
пособие [Текст] / под ред. А. Мицкевича и М. Фрайдина. –
Щецин
-
Горки, –
95 с.
Топилдиев, С. (2023). АГРАР СОҲАНИ РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ УСТУВОР ЙЎЛЛАРИ.
Iqtisodiy Taraqqiyot Va Tahlil, 1(2), 294
–
300.
https://e-itt.uz/index.php/eitt/article/view/76
Фармон (2023) Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Қишлоқ хўжалигида
эркин бозор муносабатларини янада ривожлантиришнинг қўшимча чора
-
тадбирлари
тўғрисида” Фармони, 12.12.2023 йилдаги ПФ
-205-
сон
Хайдаров, И. (2024). Пахта
-
тўқимачилик кластерларида экспортбоп маҳсулотлар
ишлаб чиқаришни кўпайтиришда диверсификациялаш стратегиясини қўллаш
самарадорлиги. Iqtisodiy Taraqqiyot Va Tahlil, 2(2), 661–
664.
https://doi.org/10.60078/2992-
Холиқова Р.С. (2022) Пахта
-
тўқимачилик ишлаб чиқаришини кластер асосида
ривожлантиришнинг
ташкилий
-
иқтисодий
механизмлари.
08.00.03-
Саноат
иқтисодиёти (иқтисодиёт фанлари).
Иқтисодиёт фанлари бўйича
фалсафа доктори
(PhD) диссертацияси автореферати,
ТТУ. Тошкент, –59 б.
