ВЛИЯНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ И ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ НА ЭКОНОМИЧЕСКИЙ РОСТ

Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun

www.e-itt.uz

240

INNOVATSION VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI IQTISODIY O’SISHGA TA’SIRI

Urozova Shaxlo Hasan qizi

Qarshi davlat universiteti

ORCID:0009-0009-8255-6144

Urozovashaxlo5@gmail.com

Annotatsiya.

Ushbu maqolada innovatsiyalar iqtisodiyotni rivojlantirishning eng

xarakterli xususiyatlaridan biriga aylanib borayotganligi va bozor rivojlanishini tezlashtiruvchi

omil sifatida tahlil qilingan. Shuningdek, zamonaviy dunyoda innovatsiyalardan keng foydalanish

orqali- tadbirkorlikni jadal rivojlantirishga erishish mumkinligi haqida taklif va tavsiyalar

berilgan.Zamonaviy innovatsion texnologiyalarni joriy etish korxonalar uchun ijobiy qadamdir.
Innovatsion texnologiyalarni samarali axborotlashtirish makroiqtisodi

y ko’rsatkichlar va

korxonaning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish jarayonlarini sezilarli darajada oshiradi, bu esa

boshqaruv qarorlari sifati va darajasini, axborot jarayonlari va xizmatlari samaradorligini

oshirishga olib keladi, bu esa o’z navbatida ijtimo

iy-iqtisodiy, ilmiy, texnik, madaniy va hayotning

boshqa ko’rsatkichlarini yaxshilaydi. Barcha jarayonlarda axborotlashtirishni joriy etish va

zamonaviy raqamli te

xnologiyalarni rivojlantirish YAIM o’sishiga ijobiy ta’sir ko’rsatadi. Raqamli

texnologiyalar

dunyo iqtisodiyotini samaradorligini sezilarli darajada o‘zgartiradi. Global

tarmoq, raqamli qurilmalar iqtisodiy o‘sishning drayveri hisoblanadi. Shu sababdan ul

arning

tarmoqlardagi ro‘li beqiyos ahamiyat kasb etadi. Raqamli texnologiyalarning ijtimoiy

-iqtisodiy

sohalar bilan integrasiyasi bosqichlari va ahamiyati keltirib o‘tilgan.

Kalit so’zlar

:

global, texnologiya, bozor, axborot, narx, moliya, korxona, innovatsiya,

kapital, innovatsion jarayon, raqamli texnologiyalar, bulutli texnologiya, IT (informasion

texnologiyalar) va raqamli transformasiya.

ВЛИЯНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ И ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ НА

ЭКОНОМИЧЕСКИЙ РОСТ

Урозова Шахло Хасановна

Каршинский государственный университет

Аннотация

.

В данной статье анализируется тот факт, что инновации

становятся одной из наиболее характерных особенностей экономического развития и
являются фактором, ускоряющим развитие рынка. Также даны предложения и

рекомендации, что быстрого развития предпринимательства можно добиться за счет

широкого использования инноваций в современном мире. Внедрение современных

инновационных технологий является положительным шагом для предприятий.
Эффективная информатизация инновационных технологий существенно повышает

макроэкономические показатели и процессы социально

-

экономического развития

предприятия, что приводит к повышению качества и уровня управленческих решений,

эффективности информационных процессов и услуг, что в свою очередь улучшает
социально

-

экономические, научные, техническое, улучшает культурные и другие

показатели жизни.

UO

‘

K: 332964

VI SON

—

IYUN, 2024

240-247

Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun

www.e-itt.uz

241

Внедрение информации во все процессы и развитие современных цифровых

технологий окажут положительное влияние на рост ВВП. Цифровые технологии

существенно изменят эффективность мировой экономики. Глобальная сеть, цифровые

устройства являются драйверами экономического роста. По этой причине их роль в

сетях имеет несравненное значение. Отмечены этапы и важность интеграции
цифровых технологий с социально

-

экономическими сферами.

Ключевые слова

:

глобальный, технология, рынок, инновации, информация, цена,

финансы, предприятие, инновации, капитал, инновационный процесс, цифровые

технологии, облачные технологии, ИТ (информационные технологии) и цифровая
трансформация.

IMPACT OF INNOVATION AND DIGITAL TECHNOLOGIES ON ECONOMIC GROWTH

Urozova Shakhlo Khasanovna

Karshi State University

Abstract.

This article analyzes the fact that innovation is becoming one of the most

characteristic features of economic development and a factor that accelerates market

development. Also, suggestions and recommendations are given that the rapid development of

entrepreneurship can be achieved through the wide use of innovations in the modern world. The

introduction of modern innovative technologies is a positive step for enterprises. Effective

informatization of innovative technologies significantly increases macroeconomic indicators and
socio-economic development processes of the enterprise, which leads to an increase in the quality

and level of management decisions, the efficiency of information processes and services, which in

turn improves socio-economic, scientific, technical, improves cultural and other indicators of life.

The introduction of information in all processes and the development of modern digital
technologies will have a positive effect on GDP growth. Digital technologies will significantly

change the efficiency of the world economy. Global network, digital devices are drivers of economic

growth. For this reason, their role in networks is of incomparable importance. The stages and

importance of integration of digital technologies with socio-economic spheres are mentioned.

Keywords:

global, technology, market, information, price, finance, enterprise, innovation,

capital, innovation process, digital technology, cloud technology, IT (information technology) and

digital transformation.

Kirish.

Hozirgi vaqtda innovatsiyalar iqtisodiyotni rivojlantirishning eng xarakterli

xususiyatlaridan biriga aylanib bormoqda. Yaqinda bu nom ekzotik, noma'lum va hatto

professionallar orasida ham unchalik aniq bo'lmagan narsani eslatardi, ammo endi

innovatsiyaning o'zi ham, uning tushunchalari ham dunyoni tezda zabt etmoqda. Innovatsion
jarayonda jiddiy rol o'ynaydigan va innovatsiyalarni korxonalar uchun strategik resursga

aylantiradigan xalqaro kapital bozori kengayib bormoqda, bu borada unga yangi moliyaviy

tuzilmalar unga yordam bermoqda.

Jahonda shiddat bilan rivojlanayotgan raqamli texnologiyalar mamlakatlarning

ijtimoiyiqtisodiy faoliyati, iqtisodiy siyosati va davlat boshqaruvi tuzilishini sifat hamda

texnologik jihatdan tubdan o‘zgarishiga olib kelib, xalqaro integratsiyasini faollasht

irishda xam

aloxida o‘rin egallamoqda. Chunonchi raqamli texnologiyalarning kirib kelishi va ularning

iqtisodiyijt

imoiy hayotda keng tatbiq etish surʼatlarining turlichaligi oqibatida mamlakatlar

o‘rtasidagi rivojlanish tafovutlarining yanada kuchayishiga sabab bo‘lmoqda. Raqamlashib

borayotgan global olamda raqamli iqtisodiyotning qiymati va samaradorligini baholash

bo‘yicha yagona integral indikatorni yaratish bo‘yicha muammolarga duch kelinmoqda.

Empirik va statistik maʼlumotlarning yetishmasligi, texnol

ogik rivojlanish jarayonlarining

Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun

www.e-itt.uz

242

shiddat bilan o‘zgarib borayotganligi, institutsional o‘zgarishlarning tez surʼa

tlarda amalga

oshayotganligi sharoitida ilmiy tadqikotlarni rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Dunyoning eng yirik kompaniyalari allaqachondan buyon turli axborot texnologiyalaridan

foydalanib kelishmoqda. Biroq qandaydir platformani joriy qilishni

ng o‘zi biznesni raqamli

qilib qo‘ymaydi. Xo‘sh, unda oddiy texnologik platformaning raqamli iqtisodiyot

platformasidan farqi nimada? Birinchidan, raqamli iqtisodiyot platformalari tarmoq yoki

sanoatning ko‘plab qatnashchilari uchun maksimal darajada o‘za

ro qulay aloqalar yaratishni

ko‘zda tutgan. Hozirgi kunda to‘laligicha qaror topgan ommaviy platformalarga misol keltirish

qiyin, lekin kelajak aynan shunday yechimlar oldidadir. Google, Microsoft, Facebook, Apple,
Amazon va Alibaba Group kompaniyalari ushb

u g‘oyani to‘laligicha amalga oshirishga eng

yaqin holatdalar, ko‘plab yirik kompaniyalar bunday platformalarni yaqin vaqtlarda yaratishni

rejalashtirishgan.

Iqtisodiyotni innovatsion rivojlantirish, yangi tadbirkorlarni vujudga keltirish orqali

tizimning

salohiyati va samaradorligini oshirishga ko‘maklashish tadqiqot ishining maqsadi

hisoblanadi. Tadqiqotning vazifalari esa sanoatda raqobatbardoshlik va mahsuldorlikni

oshirish bosqichlarini tadqiq qilish va uning

о‘ziga xos xususiyatlarini asoslash; yuqor

i

texnologiyali mahsulotlar ulushini oshirishni rag'batlantirish, ishlab chiqarishni ko'paytirish va
ishlab chiqarish va eksport tarkibida ulushni oshirish, innovatsion texnologiyalar va ilg'or

boshqaruvni qo'llashni kengaytirish

га

ta’sir qiluvchi omillarn

i aniqlashdan iboratdir.

Adabiyotlar sharhi.

Globallashuv va texnik taraqqiyot ularning o’zaro bog’liqligini oshirishni talab qiladi, shu

bilan birga yangi tovar va xizmatlarning xalqaro bozorlariga chiqish imkonini beradigan

innovatsion texnologiyalarni axborotlashtirish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Innovatsiyalardan foydalanish mamlakat iqtisodiyotini tarkibiy qayta qurishni jadallashtirish

va uning investitsion jozibadorligi, raqobatbardoshligi va moliyaviy barqarorligini oshirishga

sezilarli ta’

s

ir ko’rsatadi. Zamonaviy sharoitda makroiqtisodiy rivojlanishni ta’minlaydigan

innovatsion texnologiyalarni axborotlashtirish uchun qulay shart-sharoitlarni yaratish katta

ahamiyatga ega.

Mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Oliy Majlisga Murojaatnomasida

“Iqtisodiyotda boshqaruv tizimi eskirgani, innovatsion g’oyalarni qo’llab

-

quvvatlash bo’yicha

samarali mexanizmlar o’z vaqtida joriy qilinmagani ham jiddiy muammo bo’lib qolmoqda.

Shuningdek, texnologik qoloqlik, resurs va energiyani tejaydigan texnologiyalar, muqobil

energiya manbalarini tatbiq etishning sustligi ham iqtisodiy taraqqiyot yo’lida to’siq
bo’lmoqda” (Mirziyoyev, 2018), deya ta’kid

l

ab o’tgan.

Korxonaning o’zining iqtisodiy va texnik yashash qobiliyati kreditni ta’minlashi loyihaviy

molilashtirishning

to’rtinchi turi bo’ladi (

Borut Likar, 2013).

Hozirgi kunda investitsiyalarni innovatsion loyihalarni moliyalashtirish uchun

yo’naltiri

shga alohida ahamiyat berilmoqda. Xususan, bank tomonidan investitsion loyihalarni

moliyalashtirishga bir qancha imtiyozli

shartlar qo’yilgan (1

-rasm).

Ayrim mualliflarning fikricha, an’anaviy iqtisodiyot ham, bosh

qa asosda rivojlanayotgan

yangi iqtisodiyot ham mavjud. Bizning fikrimizcha, bu ikki modelni qaramaqarshi qo'ymasdan

ikkalasining ijobiy tomonlaridan foydalanish ma

qsadga muvofiq bo'ladi, chunki an’anaviy

iqtisodiyot zamirida yangisi asta-sekin rivojlanib borishini namoyish etadi. Darhaqiqat,

zamonaviy dunyoda innovatsiyalar ishlab chiqarish omiliga aylangani haqiqatdir. Ma'lumki,

an'anaviy ravishda ishlab chiqarishning uchta omili mavjud: yer, mehnat va kapital. Ularni

birinchi bo'lib J. B. Sey tahlil qilgan edi. (

Гужин

,

Гужина

, 2012 )

Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun

www.e-itt.uz

243

1-rasm. Bank tomonidan investitsion loyihalarni moliyalashtirish

Albatta, milliy iqtisodiyotni modernizatsiyalash, uning raqobatbardoshligini oshirishda

innovatsiyalarning o‘rni beqiyos. Lekin mamlakatda innovatsiya faol

iyatining tashkil etilishi va

rivojlanishi

uchun quyidagi shartlarning mavjud bo‘lishi va bajarilishi talab etiladi (Вертакова

,

Симоненко

, 2008):

—

davlat innovatsiya siyosati

–

O‘zbekiston Respublikasi davlat hokimiyati organlari

tomonidan mamlakatning innovatsion strategiyasi maqsadlari va ustuvor innovatsion

dasturlar va loyihalarni qo‘llab

-quvvatlash mexanizmlarining ishlab chiqilishi va belgilanishi;

—

investitsiya salohiyati

–

davlat, tarmoq, korxona va tashkilotning turli ko‘rinishdagi

resurslar yig‘indisi (mo

ddiy, moliyaviy, intellektual, ilmiy-texnikaviy, iqtisodiy va boshqalarni

qamrab olgan holda);

—

innovatsiya sohasi

–

innovatsiyalarni yarati

sh va tarqatishni o‘z ichiga qamrab oluvchi

innovatsiya mahsulot (ish, xizmat)larini ishlab chiqaruvchilar va iste’

molchilarning faoliyat

sohalari;

—

innovatsiya infratuzilmasi

–

innovatsiya faoliyatining amalga oshirilishiga imkon

beruvchi, ta’sir ko‘rsat

uvchi turli muassasalar;

—

innovatsiya dasturi (korxona, tarmoq, hudud, davlat, mintaqa, davlatlararo)

–

innovatsiy

a loyihalari resurslari, ijrochilari va ularni amalga oshirish muddatlari bo‘yicha

kelishilgan hamda yangi

turdagi mahsulotlarni o‘zlashtirish va joylashtirish bo‘yicha

vazifalarning samarali hal etilishini ta’minlovchi innovatsion loyihalar va tadbirlar k

ompleksi.

Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun

www.e-itt.uz

244

Raqamli iqtisodiyot, shuningdek, innovatsiyalar va startaplarning o'sishiga yordam

beradi. Texnologik taraqqiyot yangi imkoniyatlar yaratadi va mavjud tarmoqlarni buzadi.

Startaplar va tadbirkorlar bozordagi bo'shliqlarni to'ldirishga va an'anaviy biznes modellariga

qarshi chiqishga intilib, bu muhitda gullab-yashnamoqda. Ushbu uzilishlar ko'pincha iqtisodiy

o'sish va taraqqiyotga olib keladigan innovatsiyalarga olib keladi. Raqamli iqtisodiyot kengayib
borar ekan, u xalqaro savdo va globallashuvga ham yordam beradi. Kichik va o'rta korxonalar

(KO'K) endi jahon bozorlarida hech qachon bo'lmaganidek ishtirok etishlari, global mijozlar

bazasiga kirishlari va yirik korporatsiyalar bilan raqobatlashishi mumkin. Xalqaro savdoni

bunday demokratlashtirish yanada inklyuziv iqtisodiy o'sishni ta'minlaydi va rivojlanayotgan
mamlakatlarning KO'B korxonalariga global iqtisodiyotda ishtirok etish imkonini beradi. Biroq,

raqamli tafovutni bartaraf etish va raqamli resurslar va imkoniyatlardan teng foydalanishni

ta'minlash juda muhimdir.

Iqtisodchilarning fikriga ko’ra, ayni vaqtda bu kabi o’zgarishlar natijasida qo’

shimcha

qiymatni chiqarib olish amaliyotiga asoslangan iqtisodiyot hamkorlik va manfaatlarni baham

ko’rish («sharing

-

economy») iqtisodiyotiga almashmoqda. Bu esa bozordagi raqobat o’z o’rnini

o’zaro manfaatli kooperatsiyaga va hamkorlikka faol bo’shatishi,

shu bilan birga, vertikal

muloqotd

an o’zaro teng munosabatlar va bir

-

birini to’ldiruvchi xizmatlarga o’tishiga umid

uyg’otadi. Taxminlarga ko’ra, bu

servislar sonining ortishi va xizmatlarga doir elektron savdo

hajmining o’sishida o’z aksini topadi. Ta’ki

dlanishicha, raqamli texnologiyalar iqtisodiyotga

bog’liq 50 foizdan ortiq sohalarni keskin o’zgartirib yuboradi. Ushbu qarash axborot

texnologiyalari

va raqamli platformalar biznes modellarni keskin o’zgartirib, ularning

samaradorligini vositachilarni bartaraf etishi va jarayonlarni optimallashtirishiga asoslangan.
Jahon banki hisob-

kitoblari binoan, tezkor internet foydalanuvchilarining 10 foizga ko’p

ayishi

yillik YaIM ko’lamini 0,4 foizdan 1,4 foizgacha oshirishi mumkin ekan. Shuningdek, raqamli

iqtisodiyotning mamlakat YaIMdagi ulushi ha

r yili taxminan 20 foizga o’sishi (rivojlangan

mamlakatlarda bu ko’rsatkich 7 foiz atrofida) uning ahamiyati belgilaydigan ko’rsatkich

sifatida qaraladi.

Tadqiqotlar metodologiyasi.

Tadqiqot ishini bajarishda kuzatish,

ma’lumotlarni

yig’ish

, umumlashtirish, taqqoslash,

iqtisodchi olimlarning qarashlari,

sohadagi muammolar va ularning yechimlari bo’yicha

izlanishlari hamda sohaga doir xulosalar tahlil qilinib fikr mulohaza yuritildi.

Tahlil va natijalar muhokamasi.

Bugun jamiyatda raqamli texnologiyalarning ahamiyati tobora ortmoqda. Ularning keng

joriy qilinishi va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish masalalari hozirgi zamonda har bir davlat

uchun jiddiy hayotiy masalaga aylangan. Ekspertlar fikricha, kelgusi 3 yilda iqtisodiyotni

raqamlashtirish orqali

dunyodagi 22 foiz ish o‘rni axborot texnologiyalari yordamida yaratiladi.

Prezidentimizning Oliy Majlisga Murojaatnomasida raqamli iqtisodiyotga faol o‘tish

kelgusi 5 yildagi eng ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilandi. Shuningdek, joriy yilning Ilm,

ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili deb e’lon qilingani

bejiz emas (Mirziyoyev,

2023).

Oxirgi ikki yil ichida

Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish

vazirligi tomonidan keng ko‘

lamli va kompleks ishlar olib borildi. Shu bilan birga, bugungi

kunda vazirlik oldida Murojaatnomada aks etgan muhim vazifalar turibdi.

Eng asosiy vazifa

“Raqamli O‘zbekiston–2030”

konsepsiyasini amaliyotga tatbiq etish

bo‘lib, u o‘z ichiga barcha soha va

tarmoqlarni qamrab olgan. Bunday yirik loyihani amalga

oshirish

mamlakatimiz

iqtisodiyotining

to‘liq

hamda

kompleks

o‘zgarishiga,

raqobatbardoshlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Muhim vazifalardan yana biri davlatimiz

rahbarining “Toshkent shahrida raqamli

texnologiyalarni keng joriy etish chora-tadbirlari

to‘g‘risida”gi qarori ijrosini ta’minlashdir. Qarorga asosan tasdiqlangan “Raqamli Toshkent”

Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun

www.e-itt.uz

245

kompleks dasturida ta’lim, sog‘liqni saqlash, transport, kommunal sohalarga axborot

-

kommunikatsiya texnologiyalarini jalb qilgan holda poytaxtimiz

ning qiyofasini to‘liq ijobiy

o‘zgartirish ko‘zda tutilgan.

Raqamli iqtisodiyot samaradorlik va mahsuldorlikni oshirishda ham hal qiluvchi rol

o'ynaydi. Avtomatlashtirish va raqamlashtirish jarayonlarni soddalashtirishga, xarajatlarni
kamaytirishga va tarmoqlar bo'ylab samaradorlikni oshirishga imkon beradi. Masalan, ishlab

chiqarish jarayonlari ishlab chiqarish hajmini oshirish va xatolarni minimallashtirish uchun

avtomatlashtirilishi mumkin, bu esa global bozorda yuqori samaradorlik va

raqobatbardoshlikka olib keladi. Bundan tashqari, raqamli iqtisodiyot ma'lumotlarga
asoslangan qarorlarni qabul qilish uchun ma'lumotlar tahlili va sun'iy intellektga (AI) tayanadi.

Korxonalar mijozlarning afzalliklarini yaxshiroq tushunish, marketing strategiyalarini

moslashtirish va mijozlarni jalb qilishni yaxshilash uchun katta hajmdagi ma'lumotlardan
foydalanishlari mumkin. Ijtimoiy media va raqamli reklama korxonalarning iste'molchilar bilan
o'zaro munosabatini inqilob qilib, shaxsiylashtirilgan va maqsadli marketing kampaniyalarini

o'tkazish imkonini berdi. Ushbu yutuqlar nafaqat sotuvlarni oshiradi, balki iste'molchilarning

xatti-harakatlari va tendentsiyalari haqida tushuncha beradi, bu esa keyingi innovatsiyalarni

kuchaytiradi.

Mamlakatning raqobatbardoshligi alohida korxonalarning raqobatbardoshligi asosida

rivojlanadi. Har bir korxona raqobatbardoshlik bilan ta'minlangan afzalliklarga erishish uchun

o'z strategiyasini qo'llaydi. Biroq, muvaffaqiyatli kompaniyalarning evolyutsiyasi va

rivojlanishi tabiati o'xshash bo'ladi, chunki kompaniyalar innovatsiyalarga asoslangan

raqobatdosh ustunliklarni yaratadilar. Mamlakatimiz korxonalaridagi innovatsion jarayonlar

kuchsizligining sababi quyidagi omillar ta’siridandir:

➢

sanoat sohasida ishlaydigan olimlar sonining kamligi, shuningdek, ishchi kuchida

olimlar va tadqiqotchilar ulushining pastligi;

➢

yuqori texnologiyalarni patentlash sohasiga kirmaslik;

➢

ishlab chiqarish sektori va universitetlar o'rtasidagi zaif hamkorlik;

➢

innovatsiyalarni rag'batlantirishning nisbatan muvaffaqiyatsizligi va tadbirkorlikni

qo'llab-quvvatlash mexanizmlari faoliyati;

➢

biznesni boshlash uchun murakkab protseduralar; texnologik ta’lim sifatining yetarli

emasligi.

Xizmat ko’rsatish soh

asi haqida gapiradig

an bo’lsak, axborot texnologiyalari ko’plab

kundalik vazifalarni hal qiladi, buning natijasida esa yirik ko’la

mdagi amallar tezroq, arzonroq,

qulayroq va o’rtadagi vositachilarsiz bajariladi.

Elektron savdo, internet-banking va boshqa shu kabi zamonaviy yo

’nalishlar kundan

kunga rivojlanib bormoqda. Natijada daromadni oshirish uchun aksar sohalarda avtomatik

tarmoqli servislar (masalan, sifatli veb-sayt yoki mobil ilova kabi) biznesdagi vositachilar

o’rnini egallamoqda.

Global innovatsio

n indeks jahon xo‘ja

ligidagi mamlakatlarning innovatsion rivojlanish

ko‘rsatkichlarini tahlil va sintez qilib boradigan asosiy ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi.

Global innovatsion indeksning natijalari mamlakatning raqamlashish darajasini ham ifoda

etuvc

hi ko‘rsatkichlardan

biri hisoblanadi. Ushbu indeks ko‘rsatkichi quyidagi pozitsiyalar

bo‘yicha shakllantiriladi:

Innovatsion faoliyatni olib borish uchun shart-sharoitning yetarliligi:

1.

− Institutlar;

2.

− Inson kapitali va tadqiqotlar;

3.

−

Infratuzilma;

4.

−

Ichki bozorning rivojlanishi;

5.

−

Biznesning rivojlanganligi.

Innovatsiyalarni amalga oshirish uchun olib borilgan amaliy tadqiqotlar:

1 − Texnologiyalar va bilimlar iqtisodining rivojla

nganligi;

Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun

www.e-itt.uz

246

2 - Ijodkorlik faoliyatining natijalari.
Ushbu reyting 100 balli tizim asosida baholanadi.

2023-

yilga ko’ra Switzerland 67.6 ball bilan 1

-

o’rinni egalladi.

1-jadval

96

Raqamli

texnologiyalar,

yuqori

darajada

avtomatlashtirilgan

usullar

va

kompyuterlashtirilgan tizimlarni o‘z ichiga oladi. Bu texnologiyalar O‘zbekiston iqtiso

diyoti

uchun

yangi imkoniyatlar ochiladi, masalan, raqamli moliya, elektron tijorat, ishga qo‘yish

protsesslarini optimallashtirish va boshqalar.

O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyot sohasidagi strategiyalari va ularning innovatsiyalar

va texnologik rivojlanishlarni mus

tahkamlash bo‘yicha rolini o‘rganish uchun quyidagi muhim

nuqtalar ko‘rsatilishi mumkin:

–

strategiyalarning belgilanishi: O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyot sohasidagi

strategiyalari va ularning innovatsiyalar hamda texnologik rivojlanishlarini mustahkamlashga

e’tibor qaratilmoqda.

–

innovatsiyalar va texnologik rivojlanishni mustahkamlash: O‘zbekistonning raqamli

iqtisodiyot sohasidagi strategiyalari innovatsiyalarni oshirish va texnologik rivojlanishni

mustahkamlashga qaratilgan.

–

samarali dasturlar

va loyihalar: O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyot sohasidagi

strategiyalari samarali dasturlar va loyihalar asosida amalga oshirilishi talab qilinadi.

–

xalqaro

hamkorlik va sarmoyalar:

O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyot sohasidagi strategiy

alari va ularning innovatsiyalar

va texnologik rivojlanishlarni mustahkamlash bo‘yicha xalqaro hamkorlik va sarmoyalarning

muhim roli keltiriladi.

Xulosa va takliflar.

So’nggi yillarda iqtisodiyotni rivojlantirishda ilg’or texnologiyalar va innovatsiyalarn

ing

ahamiyati

oshib bormoqda. Eng so’nggi texnologiyalar ishlab chiqarish va tadbirkorlik

jarayonlarining samaradorligini oshirishi mumkin. Eng yangi texnologiyalar inson faoliyatining

barcha yangi sohalari va tarmoqlariga kirib borishi bilan an’anaviy yondashuvlar o’z

garadi.

Axborot-

kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) paydo bo’lishi va tarqalishi global

iqtisodiyotga shu qadar ta’sir ko’rsatdiki, yangi bir hodisa –

raqamli iqtisodiyot paydo bo’ldi.

Axborot-

kommunikatsiya texnologiyalari ta’sirida odam

larning turmu

sh tarzi o’zgara boshladi,

foydalanuvchilar o’rtasidagi aloqalar o’zgardi

- turli geografik mintaqalar, faoliyat sohalari va

boshqalardagi odamlar o’rtasida aloqa o’rnatish imkoniyati paydo bo’ldi. Bu raqamli

iqtisodiyotning asosi bo’lgan axbo

rot aloqalari

ning jadal o’sishi. Raqamli texnologiyalarning

ta’siri global miqyosda ham, mahalliy darajada ham seziladi. Raqamli iqtisodiyot yangi ishlab
chiqarishlarning kombinatsiyasi sifatida global iqtisodiyotning tez o’sib borayotgan qismidir.

Yangi texnologiyalar

yaxshi tashkil etilgan xo’jalik yurituvchi subyektlar faoliyatining ba’zi

jihatlariga o’zgartiruvchi ta’sir ko’rsatadi, bu asosan ishlaydigan mexanizmlarni –

aloqa

96

https://www.visualcapitalist.com/most-innovative-countries-in-2023/

1

Switzerland

67.6

2

Sweden

64.2

3

U.S.

63.5

4

UK

62.4

5

Singapore

61.5

6

Finland

61.2

7

Netherlands

60.4

8

Germany

58.8

9

Denmark

58.7

10

South Korea

58.6

Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun

www.e-itt.uz

247

vositalarini yoki sanoat mashinalarini raqamli yoki raqamli mexanizmlarga almashtirish,
shu

ningdek, ularni yanada modernizatsiya qilishdan iborat. Raqamli iqtisodiyotning o’sishi

raqamli va mobil texnologiyalar bilan bevosita bog’liq bo’lgan bir qator bozorlarning o’sishi

bilan bog’liq. Texnologiyalar rivojlanishining hozirgi bosqic

hida va bozorlarning hozirgi holati

sharoitida raqamli iqtisodiyotni maqsad sifatida emas, balki iqtisodiy faoliyat samaradorligini

oshirish vositasi sifatida ko’rib chiqish kerak. Zamonaviy raqamli iqtisodiyot yangi biznes

modellarini taklif qiladi va boshqaruv mexani

zmlarini o’zgaruvchan voqelikni aks ettirish

uchun o’zgartirish zarurligini ta’kidlaydi.

Iqtisodiyot fanida ko’plab tadqiqotchilar tomonidan tasdiqlangan tasnif ishlab chiqilgan

bo’lib, u beshta ishlaydigan texnologik buyurtmalarni, shuningdek, paydo bo’la

yotgan istiqbolli

oltita tartibni o’z ichiga oladi. Ijtimoiy rivojlanishni boshqarishning asosiy vazifasi yangi

texnologik tartibdagi texnologiyalarni kengaytirilgan takror ishlab chiqarish uchun sharoit
yaratishdir. Shu sababli, texnologik tuzilish miqyos

ining “o’sish nuqtalari”ni hisobga olgan

holda, asosiy muammolarni hal qilishda shunchaki resurslarning konsentratsiyasi unchalik

istiqbolli emas. Turmush tarzini rivojlantirish ajralmas texnologik tizimning ichki muvozanati

bilan tavsiflanishi, uning 23 s

amaradorligini ta’minlashi kerak. “Muvozanat holati” o’zaro ta’sir

qiluvchi texnologiyalarning barcha jihatlari va ularning elementlarini, shu jumladan yangi

ishchi va yangi ijtimoiy mehnatni tashkil qilishni o’z ichiga oladi. Shu sababli ham

markaziy

aloq

asi yangi bo’lgan texnologiyalarning tashkiliy va iqtisodiy tuzilmalarni ajratmasdan ko’rib

chiqish kerak. Bu esa o’z navbatida, faqat innovatsion turdagi yangi iqtisodiy tuzilmalarni

shakllantirish (yoki mavjudligini o’zgartirish) asosida ama

lga oshiriladi.

Adabiyotlar/ Литература/ Reference:

Borut Likar, (2013) co-editors Peter Fatur, Urshka Mrgole; translation Arslingue K.Jontar,

TEFL, TBE.

—

1st. ed.

—

El. knjiga.

—

Ljubljana INNOVATION management [Elektronskivir]

Korona plus

—

Institute for Innovation and Technology.

Mirziyoyev Sh. (2018) Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning 2018 yil 28 dekabrdagi Oliy

Majlisga Murojatnomasi.

http://uza.uz

.

Mirziyoyev Sh. (2023)

Prezidentimiz Sh.Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi

2023-yil

Вертакова Ю.В. Симоненко Б.С. (2008) Управление инновациями: теорпя и практика.

–М.: Высшее экономическое образование.

Гужин А.А., Гужина Г.Н. (2012) Материальные интересы в системе экономического

роста// Московское научное обозрение. № 12

-

1. С. 6