Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun
www.e-itt.uz
214
OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI
OSHIRISHDA XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASI
Umarova Nilufar Abdukaxor qizi
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
ORCID: 0009-0009-0646-4184
Annotatsiya.
Ushbu maqolada oziq-ovqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni
oshirishda xorijiy davlatlar tajribasi, oziq-ovqat sanoati korxonalaridagi innovatsion yangiliklar,
mamlakatizmida oziq-ovqat sanoati korxonalarini rivojlantirishga qaratilgan islohotlar, mavjud
muammolar, olib borilgan ilmiy tadqiqotlar va ularning natijalari, statistik tahlilar hamda
innovatsion yechimlarni amaliyotga tadbiq etishga qaratilgan bir qator masalalar ilmiy jihatdan
bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
oziq-ovqat sanoati korxonalari, raqobatbardoshlik, innovatsiya, xorijiy
tajriba, ilmiy tadqiqotlar, oziq-ovqat sanoatidagi muammolar, yangi islohotlar, innovatsion
yechimlar.
ОПЫТ ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАН В ПОВЫШЕНИИ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ
ПРЕДПРИЯТИЙ ПИЩЕВОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ
Умарова Нилуфар Абдукахоровна
Ташкентский государственный экономический университет
Аннотация:
В данной статье рассмотрен опыт зарубежных стран по повышению
конкурентоспособности предприятий пищевой промышленности, инновационные
новости на предприятиях пищевой промышленности, реформы, направленные на
развитие предприятий пищевой промышленности в условиях национализма,
существующие проблемы, научные исследования и их результаты, статистический
анализ и В статье представлена реализация инновационных решений, научно описан ряд
вопросов.
Ключевые слова
:
предприятия пищевой промышленности, конкурентоспособ
-
ность, инновации, зарубежный опыт, научные исследования, проблемы
пищевой
промышленности, новые реформы, инновационные решения.
EXPERIENCE OF FOREIGN COUNTRIES IN INCREASING COMPETITIVENESS
IN FOOD INDUSTRY ENTERPRISES
Umarova Nilufar Abdukakhor kizi
Tashkent State University of Economics
А
nnotation:
In this article, the experience of foreign countries in increasing the
competitiveness of food industry enterprises, innovative news in food industry enterprises, reforms
aimed at the development of food industry enterprises in nationalism, existing problems, scientific
researches and their results, statistical analyzes and the implementation of innovative solutions
are presented in this article. a number of issues are scientifically described.
Keywords:
food industry enterprises, competitiveness, innovation, foreign experience,
scientific research, problems in the food industry, new reforms, innovative solutions.
UO
‘
K: 339.137.28
VI SON
—
IYUN, 2024
214-220
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun
www.e-itt.uz
215
Kirish.
Oziq-ovqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni oshirish hozirgi kunda zamon
talabiga aylanib borayotgan eng dolzarb masalalardan biri bo‘lib
, bu borada rivojlangan
davlatlardagi xorijiy tajribalarni o‘rganish muhim sanaladi.
Chunki, xorijiy davlatlarda oziq-ovqat sanoatini rivojlantirish borasida yangi innovatsion
yangiliklar amaliyotga tatbiq etib kelinmoqda. Jumladan, jahon tajribasiga qaray
digan bo‘lsak,
oziq-
ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabni yildan
-yilga ortib borayotganligi, ushbu sohani
barqaror darajada rivojlanishiga hamda raqobatbardoshligini oshirishga yangi imkoniyatlarni
yuzaga keltirib bermoqda.
Oziq-ovqat sanoati korxonalari raqobatbardoshligini oshirish korxonalarda yangi
imkoniyatlarni amalga oshirishga zamin yaratib beradi. Jumladan raqobatbardoshlikni oshirish
korxonalardagi ishlab chiqarish va qayta ishlash imkoniyatlarini kengaytirishga, oziq-ovqat
mahsulotlarini ko‘payti
rishga, mahsulot turlarini oshirishga, yangi mahsulotlarni joriy etishga,
iqtisodiy
samaradorlikni
barqarorlashishiga,
infratuzilmalarni
takomillashtirishga,
korxonalararo iqtisodiy raqobatni kuchaytirishga, boshqaruv strategiyasini rivojlanishiga,
koxronaning ichki resurslarini tajamkorligiga, yangi texnologiyalarni tatbiq etilishiga,
korxonalarni iqtisodiy hamkorlik jihatidan birlashishiga, xarajatlarni minimallashishga hamda
foydani maksimallashishga xizmat qiladi. Bundan ko‘rinadiki, raqobatbardoshlikni
oshirish
oziq-
ovqat sanoatki korxonalaridagi yangi imkoniyatlarni yuzaga kelishini ta’minlaydi.
Rivojlangan xorijiy davlatlar tajribasida aynan yuqoridagi iqtisodiy jarayonlar
raqobatbardoshlikni oshirishga qaratilgan jarayonlar sifatida baholanadi.
Bugungi kunda oziq-
ovqat sanoati sohasi rivojlangan xorijiy davlatlar juda ham ko‘p
bo‘lib, eng yetakchilari sifatida quyidagi davlatlarning tajribalarini o‘rganish maqsadga
muvofiqdir. Jumladan, AQSH, Xitoy, Brazilya, Yaponiya, Koreya, Hindiston, Yevropa davlatlari
hamda Rossiya singari dunyodagi yetakchi davlatlar tajribasida oziq-ovqat sanoati sohasi eng
rivojlangan
ko‘rsatkichlarga ega bo‘lgan soha hisoblanadi. Ushbu davlatlarninig tajribasini
o‘rganish orqali oziq
-ovqat sanoati sohasidagi yangi tajribalar va yutuqlarni, raqoabatbardosh
mahsulotlar va yangi iqtisodiy imkoniyatlarni, xalqaro innovatsion yondashuvlar va
amaliyotlarni hamda yangi yechimlarni amaliyotga keng joriy etish imkoniyatlari yuzaga
keladi. Natijada esa, oziq-ovqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlik rivojlanib boradi.
Shuning uchun ham yuqoridagi rivojlangan davlatlarning yangi tajribalarini
o‘rganish
raqobatbardoshlikni oshishiga xizmat qiladi.
Adabiyotlar sharhi.
Dunyoning yetakchi xorijlik olimlardan
Liu
,
Wang
(2022)
, Lukiewska, Juchniewicz
(2021), Nyamakwere, Esposito, Dzama, Raffrenato va Ogunyemi (
Wang
2022)
singari
olimlarning ilmiy tadqiqot ishlarida oziq-ovqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni
oshirish, xorijiy tajribalarni qo‘llash va amaliyotga keng tatbiq etish, in
novatsiyalarni
imkoniyatlaridan samarali foydalanish masalalariga qaratilgan bir qator ilmiy tadqiqotlar
ishlari olib borilgan.
Xorijiy tadqiqotchi olimlar sanoat sohasini, jumladan, oziq-ovqat sanoati faoliyatini
boshqarish mexanizmlarini takomillashtirishga hamda soha faoliyatini vertikal va gorizontal
klasterli yondashuv asosida rivoj
lantirish bo‘yicha tadqiqotlar olib borgan.
MDH olimlaridan Krutikov, Yakunina (2011), Orzuev (2011), I.Kuprina, A.Izmaylov,
A.Ergeshova, T.Sabatkoev,
T.Matveeva (
Lukiewska, Juchniewicz, 2021) kabi olimlar tomonidan
oziq-ovqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni oshirishning yangi imkoniyatlari va
iqtisodiy samaradorlikni rivojlantirishga qaratilgan ilmiy tadqiqot ishlari tadqiq etilgan.
Respublikamizdagi iqtisodchi olimlardan esa Salimov, Yusupov (2014), Burxanov (2018),
Shodmonov, G‘afurov
(2005), Qobilov (2013) va Xakimov (2022) larning ilmiy tadqiqot
ishlarida oziq-ovqat sanoati korxonalarida mahsulotlar sifatini oshirish, sanoat korxonalari
faoliyatini rivojlantirish, oziq-ovqat xavfs
izligini ta’minlash, raqobat munosabtalarini tartibga
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun
www.e-itt.uz
216
solish, oziq-ovqat sanoati korxonalari faoliyatining iqtisodiy samaradorligini oshirish, oziq-
ovqat sanoatida tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish, oziq-ovqat sanoati korxonalarini klaster
tizimi asosida rivojlantirish, agrosanoat tizimini klaster tizimi asosida boshqarish hamda sutni
qayta ishlash korxonalari faoliyatini takomillashtirish
masalalari bo‘yicha ilmiy tadqiqot ishlari
olib borilgan.
Yuqorida keltirilgan xorijiy va maxalliy iqtisodchi olimlarning ilmiy-tadqiqot ishlarida
asosan oziq-oqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni oshirishga qaratilgan ilmiy
tadqiqot ishlari olib borilgan.
Biroq, tadqiqot ishlarida oziq-ovqat sanoati korxonalari ichida pishloq mahsulotlarini
qayta ishlash korxonalaridagi raqobatbardoshlikni oshirish va uni takomillashtirishga
qaratilgan xorijiy tajribalar doir masalalar yoritilmagan va unga doir ilmiy tadqiqot ishlari
bajarilmagan.
Tadqiqot metodologiyasi.
Maqolada muammoni o‘rganish uch
un mantiqiy fikrlash, tizimli yondoshuv, iqtisodiy
taqqoslash, statistik tahlil, kuzatuv va qiyosiy tahlil kabi usullardan foydalanilgan. Mavjud
metodologik yondashuvlarga tayangan xolda, maqolada oziq-ovqat sanoati korxonalarida
raqobatbardoshlikni oshirishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarni
o‘rganish asosida olib borilgan
ilmiy natijalardan keng foydalanilgan.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Ma’lumki, Muhtaram Prezidentimiz tomonidan mamlakatimizdagi oziq
-ovqat sanoati
korxonalarida raqobatbardoshlikni oshirish va xorijiy yangi tajribalarni amaliyotga keng tatbiq
etish borasida bir qator yangi Farmonlar va startegiyalar qabul qilinib, mamlakatimizda keng
ko‘lamli islohotlar amalga oshirilib kelinmoqda. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2022-yil 28-
yanvarda “2022
-
2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF
-60-son Farmoni (Farmon,
2022
)
doirasida oziq-
ovqat sanoati dasturi qabul qilindi. Ushbu dasturga ko‘ra, quyidagi bir qator
vazifalar belgilandi. Jumladan, oziq-ovqat xomashyo bazasini kengaytirish va organik
mahsulotlar hajmini bosqichma-bosqich oshirish dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish,
bunda, 2022 yilda Davlat investitsiya dasturi doirasida umumiy qiymati 440 mln AQSH dollari
bo‘
lgan 50 ta yirik loyihani amalga oshirish, 2026 yilga borib oziq-ovqat mahsulotlari hajmini
7,4 mln tonnaga, qayta ishlash darajasini sut bo
‘yicha 32 foiz, go‘sht
- 25 foizga, meva-
sabzavot - 28 foizga yetkazish vazifalari belgilab berildi.
Bundan ko‘rinad
iki, mamlakatimizda
qabul qilingan oziq-ovqat sanoati dasturini rivojlantirish orqali oziq-ovqat sanoati
korxonalarida yildan-yilga raqobatb
ardoshlikni oshirish, xorijiy tajribalarni o‘rganish, yangi
innovatsion echimlarni amaliyotga keng tatbiq etish oziq-ovqat sanoati korxonalarida yangi
imkoniyatlarni yuzaga kelishini ta’minlaydi.
Bugungi kunda mamlakatimizdagi oziq-ovqat sanoati korxonalarida bir qator yutuqlar
bilan birgalikda oziq-
ovqat sanoati korxonalarida dozarb ahamiyatga ega bo‘lgan muammolar
ham
mavjud bo‘lib, ular quyidagicha izohlanadi:
- oziq-ovqat sanoati korxonalarida zamonaviy xorijiy tajribalarni yetishmasligi;
- innovatsion texnologiyalardan samarali foydalanish amaliyoti keng tatbiq etilmaganligi;
- xorijiy xamkorlar bilan iqtisodiy kelis
huvga doir bo‘lgan shartnomlarni
rivojlanmaganligi;
- kadrlarni xorijda malaka oshirish imkoniyatlarini keng joriy etilmaganligi;
- kadrlar almashinuvi dasturlarini mavjud emasligi;
- raqobatbardosh korxonalar faoliyatini baholovchi benchmarking faoliaytin
i yo‘lga
qo‘yilmaganligi;
-
ilmiy tadqiqot ishlaridan samarali foydalanish va ularni o‘rganib chiqishga doir ishlarni
tashkil etilmaganligi;
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun
www.e-itt.uz
217
- iqtisodchi olimlar bilan hamkorlik qiladigan yangi loyihalarni ishlab chiqilmaganligi hal
qilinishi lozim bo‘lga
n muammolar sanaladi. Ularni bartaraf etish uchun jahon tabribasini
o‘rganish va mamlakatimizga keng tatbiq etish yangi yechimlarni yuzaga kelishini ta’minlaydi.
Xorijiy davlatlar tajribasidan asosan Yevropa davlatlarining tajribalari o‘rganib chiqildi.
Chunki, Yevropa davlatlaridagi oziq-ovqat sanoati korxonalarida raqobatbatdoshlik darajasi
yuqori bo‘lib, ular har yili xalqaro miqyosidagi reytinglardan biri bo‘lgan Global
raqobatbardoshlik xalqaro indeksi tomonidan baholanib boriladi. Natijada esa
raqobatbardoshlik mezonlari rivojlanib yangi innovatsiyalarni amaliyotga keng tatbiq
etilishning yangi imkoniyatlari yuzaga keladi. Shuning uchun ham Yevropa davlatlaridagi
tajribalarni o‘rganish yangi innovatsiyalarni mamlakatimizga tatbiq etilishiga xizmat qila
di.
Jumladan, dunyo miqyosida oziq-ovqat muammolari va imkoniyatlarini, kelajakdagi
iste’molchilar va oziq
-ovqat
kompaniyalarining istiqbollari bilan shug‘ullanuvchi xalqaro
tashkilotlardan biri Deloitte bo‘lib, dunyo miqyosida oziq
-ovqat muammolariga qaratilgan
xalqaro tahlillar, tadqiqotlar va innovatsion loyihalarni amalga oshiruvchi tashkilot
hisoblanadi. Tashkilotni asosiy maqsadi asosan oziq-
ovqat muammolarini o‘rganish va ularga
zamonaviy yechimlar ishlab chiqishdan iborat. Jumladan, tashkilot tomonidan olib
borilayotgan tadqiqotlariga qaraydigan bo‘lsak, oziq
-
ovqat sanoatida sog‘lom mahsulotlarni
yanada barqar
or ishlab chiqarish uchun innovatsiyalar zarurligi, iste’molchilar barqarorlik va
salomatlikni xarid qilish doir bo‘lgan qarorlarini tanlashi
va yangi imkoniyatlar sifatida oziq-
ovqat tizimini ekologik jihatdan sog‘lom yo‘lga qo‘yish lozimligi kabi bir qat
or dolzarb
masalalarni yechimlariga qaratilgan amaliy ishlar olib borilmoqda.
Xalqaro tashkilot tomonidan oziq-ovqat muammosini bartaraf etish maqsadida sanoat
korxonalari uchun oziq-
ovqat sanoatining qiymat zanjiri ishlab chiqiligan bo‘lib, quyidagi
1-rasmda oziq-
ovqat sanoatining qiymat zanjiri ko‘rsatib o‘tilgan.
Ushbu rasmdan ko‘rinadiki, olib borilgan tadqiqotlar natijasida oziq
-ovqat sanoati
korxonalarini qiymat zanjiri ishlab chiqilgan bo‘lib, bunda asosan oziq
-ovqat kompaniyalaridan
tortib, iste’molchilarga bo‘lgan iqtisodiy yo‘nalishlarni o‘zaro bir tizimda faoliyat olib borishi
nazarda tutilgan. Bundan maqsad, oziq-ovqat sanoati tarkibi
da qanday iqtisodiy yo‘nalishlar
o‘zaro hamkorlikda faoliyat olib borilishi va ularni birikishi natijasida yagona
oziq-ovqat
ta’minotini shakllanishi va qiymat zanjirini yuzaga kelishi ko‘rsatib o‘tilgan.
1-rasm. Oziq-ovqat sanoatining qiymat zanjiri
87
87
The Future of Food Challenges & opportunities,
2022 Deloitte Belgium ma’lumotlari as
osida muallif tomonidan ishlab
chiqilgan.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun
www.e-itt.uz
218
Bu zanjirni yaxlit tizim sifatida tashkil etilishi oziq-ovqat sanoati korxonalarida
raqobatbardoshlikni oshirish uchun yangi yo‘nalishlardan biri sifatida qaraladi. Chunki, hozirgi
kunda oziq-ovqat sanoati tizimini yagona tizimga birlashtiradigan oziq-ovqat sanoatining
qiymat zanjiri ishlab chiqilmagan. Bu qiymat zanjiri Yevropa mamlakatl
arida keng qo‘llanib
kelinayotgan xalqaro tajriba sanaladi. Shuning uchun ham, ushbu 7 ta yo‘nalishni o‘zida
birlashtirgan yagona qiymat zanjirini mamlakatimzidagi korxonalarga tatbiq etish amaliyotda
yangi iqtisodiy raqobatbardosh korxonalarni shakllanishiga xizmat qiladi.
Hozirgi kunda Yevropa mamlakatlaridagi ozi-ovqat sanoati sohasidagi kompaniyalar
barqaror oziq-ovqat ishlab chiqarish va chiqindilarni boshqarishga ustuvor ahamiyat
bermoqda. Haqiqatan ham, ular barqaror va mahalliy manbalarni
qo‘llash, barqaror oziq
-ovqat
ishlab chiqarish, ekologik toza qadoqlash va chiqindilarni kamaytirish ustida ishlamoqda.
Bundan maqsad sanoat korxonalaridagi raqobatbardoshlikni oshirish hisoblanadi.
Aksariyat kompaniyalarda ishlayotgan oziq-ovqat dasturlarining kelajagi asosan ekologik
toza qadoqlash, chiqindilarni kamaytirish, barqaror va mahalliy manbalar va barqaror oziq-
ovqat ishlab chiqarishga qaratilgan dastur asosida faoliyat olib borishmoqda. Quyida 1-
jadvalda muallif tomonidan oziq-ovqat sanoati korxonalarida kelajakdagi istiqboli
dasturlarning yo‘nalishlari ishlab chqiligan bo‘lib, ushbu yo‘nalisharni amaliyotga tatbiq etish
oziq-ovqat sanoati korxonalarida yangi imkoniyatlarni yuzaga kelishiga xizmat qiladi.
1-jadval
Oziq-ovqat sanoati korxonalarida kelajakdagi istiqboli
dasturlarning yo‘nalishlari (foiz hisobida)
88
Dasturdagi yo‘nalishlar
Fozi ko‘rsatkichlari
Ekologik toza qadoqlash
74 foiz
Chiqindilarni kamaytirish
72 foiz
Barqaror va mahalliy manbalar ko‘paytirish
63 foiz
Barqaror oziq-ovqat ishlab chiqarish
57 foiz
Sog‘lom ovqatlanish
33 foiz
To‘g‘ridan
-
to‘g‘ri iste’molchiga tarqatish
24 foiz
O‘simlikka asoslangan protein mahsulotlar
43 foiz
Oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash
33 foiz
Blokcheyn tizimini rivojlantirish
26 foiz
Antik va qayta ishlanmagan donlarni kashf qilish
11 foiz
Ushbu jadvalda, oziq-ovqat sanoati korxonalarida kelajakdagi istiqboli dasturlarning 10
ta yo‘nalishlari ko‘rsatib o‘ti
l
gan bo‘lib, ular foiz hisobida berilgan.
Ko‘rsatib o‘tilgan 10 ta yo‘nalishlar asosan oziq
-ovqat sanoati korxonalarini
rivojlantirishga
va raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Ushbu 10 ta yo‘nalishlar
kelajakdagi istiqboli yo‘nalishlar ekanligi
olib borilgan tadqiqotlar asosida tahlil qilib chiqilgan.
Jadvalda eng yuqori foiz ko‘rsatkichi ekologik toza qadoqlash yo‘nalishi bo‘li
b, kelajakdagi oziq-
ovqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni oshirish uchun ekologik toza mahsulotlarni
qadoqlash
darajasi ortib borishi muhim hisoblanganligi uchun ham yuqori foiz ko‘rsatkichi
qayd etilgan. Eng kam foiz ko'rsatkichi 11 foiz bo‘lib,
antik va qayta ishlanmagan donlarni kashf
qilish yo‘nalishi sifatida qayd etilgan. Ushbu yo‘nalishda raqobatbardoshlik
ni oshirish
murakkablikni talab etganligi uchun ham yuqori ko‘rsatkich qayd etilmagan. Yuqoridagi 10 ta
yo‘nalishlar kelajakdagi oziq
-ovq
at sanoati korxonalarida uchraydigan muammolar bo‘lib,
ularni o‘z vaqtida bartaraf etish va ularni ko‘rsatkichlarini os
hirib borish raqobatbardoshlikni
oshishiga xizmat qiladi.
88
The Future of Food Challenges & opportunities,
2022 Deloitte Belgium
ma’lumotlari asosida mu
allif tomonidan ishlab
chiqilgan.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun
www.e-itt.uz
219
Xalqaro tashkilot tomonidan olib borilgan tadqiqotlar asosida oziq-ovqat saonati
korxonalarida kelajakdagi istiqbolini rivojlantirish uchun 12 ta turdagi manfaatdor tomonlar
ro‘yxati ishlab chiqilga
n
bo‘lib, ularning barchasi oziq
-ovqat sanoati korxonalarini kelajakdagi
ishlab chiqarish va qayta ishlash imkoniyatlarini rivojlanishiga, raqobatbardoshligini oshishiga
hamda faoliyatini takomillashishiga xizmat qiladi. Manfaatdor tomonlarning ro‘yxati qu
yidagi
2-
jadvalda to‘liq keltirib o‘tilgan.
2-jadval
Oziq-ovqat sanoati korxonalarida kelajakdagi istiqbolini
rivojlantiruvchi manfaatdor tomonlar
89
T/r.
Manfaatdor tomonlar ro‘yxati
1
Hukumat
2
Raqobatchilar
3
Chakana sotuvchilar
4
Atrof-muhit / Hayvonlar uyushmalari
5
Inkubatorlar, startaplar
6
Distribyutorlar
7
Iste’molchilar uyushmalari
8
Yetkazib beruvchilar
9
Ishlab chiqaruvchilar
10
Akademik yoki tadqiqot markazlari
11
Investorlar
12
Boshqa manfaatdorlar
Ushbu jadvalda oziq-ovqat sanoati korxonalarida kelajakdagi istiqbolni rivojlantirishga
qaratilgan 12 turdagi manfaatdor tashkilotlar ro‘yxati ko‘rsatib o‘tilgan bo‘lib, ularni barchasi
oziq-ovqat sanoati korxonalarini rivojlantirishga va raqobatbardoshligini oshirishga hissa
qo‘shadi.
Raqobatbardoshlig
ini oshirishga jadvaldagi 12 ta turdagi manfaatdor tomonlar o‘zaro
ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun ham xalqaro tashkilot tomonidan ushbu manfaatdor
tashkilotlarining barchasini o‘zaro ta’siri raqobatbardoshlikni oshirishga qaratilganligi
izohlab
berilgan.
Yuqorida Yevropa davlatlaridagi oziq-ovqat sanoati sohasidagi bir qator dolzarb
muammolarini ko‘rib o‘tdik. Oziq
-ovqat sanoati sohasi doimo dolzarb soha sifatida qaraladi.
Yevropa davlatlaridan tashqari boshqa rivojlangan davlatlarda ham oziq-ovqat sanoati
sohasida bir qator dolzarb muammolar uchraydi. Ularni bartaraf etish raqobatbardoshlikni
talab etadi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish joizki, oziq
-ovqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni
oshirishda xorijiy tajribalarni o‘rganish zam
on talabiga aylanib bormoqda. Xorijiy tajribalarni
o‘rganish sohani rivojlanishini ta’minlaydi.
Mamlakatimizdagi oziq-ovqat sanoati korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish
uchun yuqorida Yevropa davlatlarida tadbiq etilgan yangi innovatsion tajribalarni amaliyotga
keng tatbiq etish eng muhim innovatsion yechimlar hisoblanadi.
Xulosa va takliflar.
Mamlakatimizdagi oziq-ovqat sanoati korxonalarining raqobatbardoshligini oshirishda
quyidagi asosiy tamoyillarga asoslanishi kerak deb hisoblaymiz, jumladan:
-
xalqaro GRI indeksining ro‘yxatiga kirish;
- milliy raqobatbardoshlikni baqoqor rivojlantirish mezonlarini ishlab chiqish;
89
The Future of Food Challenges & opportunities,
2022 Deloitte Belgium ma’lumotlari as
osida muallif tomonidan ishlab
chiqilgan.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun
www.e-itt.uz
220
-
milliy reytingni o‘tkazish vakolatini O‘zbekiston
Respublikasi oziq-ovqat sanoati
uyushmasiga berish;
- oziq-ovqat sanoati korxonalarida zamonaviy xorijiy tajribalarni kengaytirish;
- innovatsion texnologiyalardan samarali foydalanish amaliyotini takomillashtirish;
- xorijiy xamkorlar bilan iqtisodiy keli
shuvga doir bo‘lgan shartnomlarni rivojlantirish;
- oziq-ovqat sanoati korxonalarida kadrlar almashinuvi dasturlarini joriy etishdab
iboratdir.
Yuqorida keltirilgan tavsiyalarni amaliyotga keng joriy etilishi natijasida, oziq-ovqat
sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni oshirishning yangi imkoniyatlarini rivojlanishiga
va oziq-o
vqat sanoati korxonalarini iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlarini oshishiga xizmat
qiladi.
Adabiyotlar/ Литература/ Reference:
Farmon (2022)
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022
-
2026 yillarga mo‘ljallangan
Ya
ngi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi
PF-60-son Farmoni, 2022-yil 28-
yanvar.
Liu Y., Wang X. (2022) “Promotin
g Competitiveness of Green Brand of Agricultural Products
Based on Agricultural Industry Cluster,” Wireless Communications and Mobile Computing, vol.
2022, Article ID 7824638, 2 page.
Lukiewska K., Juchniewicz M. (2021) Identification of the Relationships between Competitive
Potential and Competitive Position of the Food Industry in the European Union. Sustainability, 13,
4160. https://doi.org/10.3390 /su13084160.
Бурханов А.
(2018)
“Саноат корхоналари молиявий барқарорлигини баҳолаш усули”,
“Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 6, ноябрь
-
декабрь,
-
с.3
-4.
Крутиков
К., Якунина
М.
(2011)
Региональный рынок мяса: конкурентоспособность
предприятий и продукции. –М.: Ноосфера,
-
160 с.
Монография
.
Қобилов
Ш.
(2013)
Иқтисодиёт назарияси: Дарслик. –
Т.: Ўзбекистон Республикаси
ИИВ Академияси, –
268 б.
Орзуев П
. (2011)
Реструктуризация как инструмент экономического роста
предприятий пищевой промышленности
Республики Таджикистан
специальность
08.00.05 -
Экономика и управление народным
хозяйством: Экономика, организация и
управление предприятиями,
отраслями, комплексами (промышленность)
диссертация
на соискание ученой степени кандидата экономических наук
Душанбе
.
Салимов Б., Юсупов М.
(2014)
“Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг
рақобатбардошлиги ва экспорт салоҳиятини ошириш омиллари”, “Иқтисодиёт ва
инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 6, ноябрь
-
декабрь,
-
с. 4.
Хакимов З.
(2022)
“Саноат кластерлари самарадорлигини таъминловчи омиллар
тизими”
,
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies)
ilmiy elektron jurnali, 1/2022 январь
-
февраль №00057 219
-
220 стр.
Шодмонов Ш., Ғафуров У.
(2005)
Иқтисодиёт назарияси
(дарслик).
-
Т:. “Фан ва
технология” нашриёти,
-
251 б.
