Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
152
SANOAT KORXONALARIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANI
BOSHQARISHNING SAMARADORLIK MODELLARI
Prof.
Jalilov Sherzod Kahramanovich
Toshkent kimyo-texnologiya instituti
ORCID: 0009-0009-9357-9245
Gulbayeva Feruza Islamovna
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti NTM
ORCID: 0009-0002-3151-7566
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sanoatda raqamli tranformatisiyaning qo‘llanilishi,
korxonalarda raqamli transformatsiya jarayonlarini tashkil qilishdagi asosiy masalalar yoritib
berilgan. Ushbu tadqiqotning maqsadi statistik tahlil usullari asosida sanoatda raqamli
transformatsiya jarayonlarini tashkil qilishdagi asosiy muammolar va imkoniyatlarni
aniqlashdan iborat. Maqolani yozish jarayonida taqqoslash, tahlil qilish va sintez qilish usuli,
raqamli muhitni rivojlantirish uchun korxonalarning asosiy xarajatlarini monitoring qilish uchun
statistik ma'lumotlar kabi ilmiy va amaliy usullardan foydalanildi. Raqamli transformatsiyaning
asosiy muammolari tahlil qilindi, raqamli transformatsiyaning bir qator muammolari va
to‘siqlari o‘rganildi.
Shuningdek, maqolada raqamli transformatsiya jarayonining xorijiy
tajribalari, uning iqtisodiyotda tutgan o‘rni, afzallik va kamchiliklari hamda yechimlari haqida
fikr mulohazalar bayon qilingan.
Kalit soʻzlar:
raqamli transformatsiya, raqamli iqtisodiyot, raqamli texnologiyalar,
internet, innovatsiya, jarayonlarni raqamlashtirish, sanoat korxonalari, raqamlashtirish, biznes
modellar, raqamli biznes modeli.
МОДЕЛИ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИЕЙ
НА ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ
Проф
.
Жалилов Шерзод Кахраманович
Ташкентский химико
-
технологический институт
Гулбаева Феруза Исламовна
Университет экономики и педагогики НТМ
Аннотация.
В данной статье освещаются основные вопросы применения цифровой
трансформации в промышленности, организации процессов цифровой трансформации
на предприятиях. Целью данного исследования является выявление основных проблем и
возможностей организации процессов цифровой трансформации в промышленности на
основе методов статистического анализа. В процессе написания статьи использовались
такие научно
-
практические методы, как метод сравнения, анализа и синтеза,
статистические данные для мониторинга основных затрат предприятий на
разработку цифровой среды. Были проанализированы основные проблемы цифровой
трансформации, изучен ряд проблем и препятствий цифровой трансформации. В
статье также изложен зарубежный опыт процесса цифровой трансформации, его роль
в экономике, преимущества и недостатки, а также отзывы о решениях.
UO
‘
K: 338.45.01
XI SON - NOYABR, 2024
152-159
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
153
Ключевые слова:
цифровая трансформация, цифровая экономика, цифровые
технологии, интернет, инновации, оцифровка процессов, промышленные предприятия,
оцифровка, бизнес
-
модели, цифровая бизнес
-
модель.
MODELS OF THE EFFECTIVENESS OF DIGITAL TRANSFORMATION MANAGEMENT
IN INDUSTRIAL ENTERPRISES
Prof.
Jalilov Sherzod Kahramanovich
Tashkent Institute of Chemical Technology
Gulbaeva Feruza Islamovna
University of Economics and Pedagogy NTM
Annotation.
This article describes the application of digital transformation in industry, and
the main issues in the organization of digital transformation processes in enterprises. The purpose
of this study is to identify the main problems and opportunities in the organization of digital
transformation processes in the industry based on statistical analysis methods. While writing the
article, scientific and practical methods were used, such as the method of comparison, analysis,
and synthesis, and statistical data for monitoring the main expenses of enterprises for the
development of the digital environment. The main problems of digital transformation were
analyzed, and several problems and obstacles of digital transformation were studied. Also, the
article describes foreign experiences of the digital transformation process, its role in the economy,
advantages and disadvantages, and solutions.
Keywords:
digital transformation, digital economy, digital technologies, internet,
innovation, digitalization of processes, industrial enterprises, digitalization, business models,
digital business model.
Kirish.
Raqamli transformatsiya tashkilotlarga yangi raqamli jarayonlar va vositalar yordamida
o‘z bizneslarini qayta ko‘rib chiqish imkoniyatini beradi. Biroq, har qanday o‘zgarishlarni
boshqarish tashabbusida bo‘
lgani kabi transformatsiya jarayonida ham korxonalar odamlar
bilan bog‘liq muammolar, tarkibiy muammolar, texnik to‘siqlar va ular orasidagi hamma
narsaga duch kelishadi.
Raqamli transformatsiya
–
bu biznesning barcha sohalariga raqamli texnologiyalarning
integratsiyalashuvi bo‘lib, korxona va sanoatning faoliyati va mijozlariga qiymat yetkazib
berish usulini tubdan o‘zgartiradi. Bu, shuningdek, tashkilotlardan doimiy ravishda mavjud
vaziyatlarga qarshi turishni, tajriba o‘tkazishni va muvaffaqiyatsizlikka duchor bo‘lishdan
saqlashni talab qiladigan sanoatning madaniy o‘zgarishi hisoblanadi.
Raqamli transformatsiya kichik biznesdan tortib katta korxonalargacha bo‘lgan barcha
korxonalar uchun zarurdir. Raqamli transformatsiya hozirgi kunda dunyoda borgan sari
raqamlashtirish rivojlanib borayotgan bir paytda biznesni qanday qilib raqobatbardoshlikka
bardosh berishida muhim rol o‘ynaydi. Shunga qaramasdan ko‘pgina biznes rahbarlariga
raqamli transformatsiya nimani anglatishi haligacha tushunarsiz bo‘lib qolmoqda
. Bunda
asosan korxona egalari raqamli transformatsiyadan korxonalari faoliyati uchun qanday unumli
foydalanishlari muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.
Raqamli transformatsiya bugungi kunda kichik va o‘rta korxonalar uchun asosiy
muammo hisoblanadi. Ayniqsa, raqamli transformatsiya xavfiga duch kelayotgan va
raqobatbardoshlik qobiliyatini yo‘qotayotgan an'anaviy firmalar uchun qiyin vaziyatlarni
keltirib chiqarishi mumkin. Shunday qilib, bu yo‘ldan borish yoki biznesni rivojlantirish uchun
muqobil variant
larni tanlab olish kerak bo‘ladi va bunda biznes egalari raqamli transformatsiya
imkoniyatlariga ko‘proq e'tibor qaratishlari kerak. To‘liq raqamlashgan sanoat –
bu bugungi
iqtisodiy va ijtimoiy muhitga yaxshi moslangan odamlar, texnologiya va tashkiliy
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
154
ko
‘nikmalarning kuchli kombinatsiyasi hisoblanadi. Bunda, asosan, raqamlashtirish muhim
afzalliklar va imkoniyatlarni taqdim etadi. Raqamli texnologiyalar global iqtisodiyotni va biznes
qoidalarini o‘zgartirmoqda, yangi biznes modellarini joriy qilmoqda va b
iznes muvaffaqiyati
toifasini qayta belgilamoqda.
Raqamli transformatsiya tufayli korxonalar va tashkilotlar ish uslublarini o‘zgartiradilar,
ya’ni bunda kompaniyalardagi raqamli texnologiyalar ularga ishlarni tezroq va arzonroq
xarajat bilan bajarishga im
kon beradi va ko‘p hollarda o‘z mijozlariga qulayliklar yaratishda
ishtirok etadi hamda qo‘shimcha imkoniyatlarni taklif qiladi. Raqamli transformatsiya
sanoatdagi vazifalarning turli modellarini yaratish imkoniyatini beradi va zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalariga asoslangan muvofiqlashtirish mexanizmlarining mutlaqo
yangi portfelini yaratish imkonini beradi. Raqamli transformatsiyada raqamli texnologiyalar
muhim rol o‘ynaydi va u o‘z ichiga kompyuter apparati, dasturiy ta'minot, uzatish tar
moqlari,
serverlar, dasturlash tillari, keng ko‘lamli integral mikrosxemalar, algoritmlar va ushbu turli xil
texnologiyalarga tegishli bo‘lgan barcha komponentlar va amaliyotlarni oladi. Raqamli
texnologiya sanoatda katta hajmdagi ma'lumotlarni integratsiyalash, saqlash va uzatish
imkonini beradi va xodimlarning ishlash imkoniyati uslubini tezda o‘zgartiradi.
Raqamli transformatsiya ko‘proq an'anaviy biznes amaliyotlariga qaraganda samaraliroq
va avtomatlashtirilgan yangi dasturiy ta'minot, texnologiya va jarayonlarni joriy etish bilan
bog‘liq. Bu biznesni yuritishning mutlaqo yangi, innovatsion usuli hisoblanadi.
Adabiyotlar sharhi.
Raqamli transformatsiya har bir kompaniya uchun har xil ko‘rinishga ega bo‘lganligi
sababli barchaga tegishli ta'rifni aniqla
sh qiyin bo‘lishi mumkin. Biroq, umumiy ma'noda biz
raqamli transformatsiyani raqamli texnologiyalarning biznesning barcha sohalariga
integratsiyalashuvi deb ta'riflaymiz. Natijada korxonalar qanday ishlashi va mijozlarga qanday
qiymat berishlari tubdan o‘zgaradi. Bundan tashqari, bu madaniy o‘zgarish bo‘lib, u
tashkilotlardan doimiy ravishda mavjud vaziyatlarga qarshi turishni, tez-
tez tajriba o‘tkazishni
va muvaffaqiyatsizlikka duch kelishni talab qiladi. Bu ba'zan kompaniyalar tomonidan qurilgan
uzoq muddatli biznes jarayonlaridan hali ham foydalanib kelinayotganlari va oldingilarga
nisbatan yangi amaliyotlar foydasiga ishlashni anglatadi.
Raqamli transformatsiya haqidagi izlanishlar shu kunga qadar bir qancha xorijiy va
mahalliy olimlarning asarlarida uc
hraydi. Shinkevich, Yakunina (2021) o‘z ilmiy tadqiqot
ishlarida raqamli transformatsiya jarayoni ko‘plab ijtimoiy –
iqtisodiy sohalarda, shuningdek
biznesning barcha sohalarida raqamli texnologiyalarni birlashtirish hisoblanishini ta’kidlab
o‘tishadi. Olimlarning fikricha, raqamli transformatsiya jarayoni asosiy o‘zgarishlarga ham olib
keladi va bu umuman biznesni ham individual xizmatlarni ham shu jumladan xodimlarni ham
moslashtirishni talab qiladi (Shinkevich, Yakunina, 2021). Kompaniyalar raqamli
tran
sformatsiya jarayonini amalga oshirishlari va uning vositalarini o‘zlarining biznes
modellariga kiritishlari kerak chunki raqamlashtirish masalasi zamonaviy voqelikdagi
kompaniyalarning keyingi faoliyatida muhim ahamiyatga ega. Masalan, COVID-19
pandemiyas
idan so‘ng tashkilotlar ta'minot zanjiridagi nosozliklarga tezda moslashish
qobiliyatini rivojlantirdilar, shuningdek, har qanday biznesni yuritishda muhim rol o‘ynaydigan
mijozlarning tez o‘zgaruvchan talablari muhim ahamiyatga ega bo‘ldi.
Texnologik suverenitetni mustahkamlash sharoitida raqamli transformatsiya jarayoni bir
qator muammolar bilan tavsiflanadi, ularning yechimi ma'lum resurslar va vaqt xarajatlarini
talab qiladi. Rossiyalik olimlar Larionov, Sheremetyeva, Gorshkova (2022) Rossiya
Federatsiyasida zamonaviy raqamli iqtisodiyotning asosiy xususiyatlari va muammolarini
ko‘rib chiqadilar. Ular yangi raqamli voqelik doirasida biznes tuzilmalarining ishlash
xususiyatlarini aniqlaydilar (Larionov, Sheremetyeva, Gorshkova, 2022).
Ozornin,
Terliga (2020) o‘z asarlarida biznes
-jarayonlarning raqamli transformatsiyasi
sharoitida korxonalar duch keladigan muammolarni tahlil qilishning asosiy natijalarini keltirib
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
155
o‘tgan (Ozornin, Terliga, 2020). Raqamli biznesni o‘zgartirishning asosiy tendent
siyalari
Vatutina, Zlobina, Xomenko (2021) asarlarida keltirilgan. Galimov (2021) neft sanoati misolida
raqamli transformatsiyaning asosiy muammolarini tahlil qiladi (Galimov, 2021). Texnologik
suverenitetni mustahkamlash va raqamlashtirish sharoitida sanoat korxonalarini boshqarish
bo‘yicha nazariy va amaliy qoidalarning rivojlanishi Galimulinaning (2022) asarlarida aks
etgan. Ushbu asarlarda jahon bozorida raqamli transformatsiyaning asosiy muammolari,
muammolari va tendensiyalari ko‘rib chiqiladi va tahl
il qilinadi, ularning tizimli yechimi
raqamli transformatsiya vositalaridan foydalanishga osonroq moslashishga imkon beradi.
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqot jarayonida raqamli transformatsiyaning muammolari va imkoniyatlari
ahamiyati
bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar o‘rganildi. Maqolani shakllantirish jarayonida kuzatish va
tanlab olish, ilmiy-nazariy, empirik kuzatuv usullardan foydalanilgan. Tadqiqot natijalarining
ishonchligi tadqiqotda qo‘llanilgan xorijiy va milliy statistik rasmiy manbalardan foydalanilg
ani
bilan izohlanadi.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Sanoat korxonalarida raqamli transformatsiya loyihalarini amalga oshirish sanoat
sohasiga nisbatan uning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olish kerakligini anglatadi. Bu esa
savdo yoki moliya sohasig
a o‘xshash asosiy biznes jarayonlarini raqamlashtirish oson yo‘l bilan
amalga oshirilmaydi. Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, sanoat korxonalarida raqamli
transformatsiya loyihalarini amalga oshirishning ijobiy ta'siri yo‘nalishiga qarab har xil
darajada bo
‘lishi mumkin (1
-jadval):
1-jadval
Sanoat korxonalarida raqamli transformatsiya loyihalarini amalga
oshirishning ijobiy ta’siri
(
Долженко, Малышев
, 2022)
Sanoat korxonalarida raqamli transformatsiyaning ijobiy ta'siri
Ta’sir qiladigan
yo‘
nalishlar ulushi, %
Boshqarish qobiliyatini yaxshilash
78,95
Mehnat unumdorligini oshirish va biznes natijalarini oshirish
36,85
Xarajatlarni optimallashtirish
26,32
Natijalarni kompleks vizualizatsiya qilish
15,79
Yangi biznes modellarini joriy
etish uchun asoslarning paydo bo‘lishi
10,53
Xavfsizlikni yaxshilash
10,53
Jadvaldan ko
‘
rinib turibdiki, mutaxassislar raqamli transformatsiyaning tezda o
‘
zini
namoyon qilishi mumkin bo
‘
lgan ikkita asosiy ta'sirini yuqorida darajada ta'kidlaydilar:
boshqaruvni takomillashtirish, mehnat unumdorligini oshirish va biznes natijalarining o
‘
sishi.
Bunga ko
‘
ra mehnat unumdorligini oshirish uzoq muddatda amalga oshirishning yuqori
xarajatlari va jarayonlarni raqamli ravishda bitta zanjirga bog
‘
lash uchun kompleks o
‘
zgartirish
zarurati tufayli o
‘
zini namoyon qilishi mumkin.
Sanoatda raqamli transformatsiya jarayonlarni qo
‘
llashda chet el korxonalardan birida
amalga oshirishgan tajribalardan birida ishchilar faoliyatini raqamlashtirish loyihasini amalga
oshirish tajribasi ular faoliyatining operatsion samaradorligini 15%ga oshirishga imkon berdi.
Bu faqat faoliyatni aniq nazorat qilish va olingan ma'lumotlarni tezkor tahlil qilish orqali
amalga oshirildi. Bu Big Data texn
ologiyasi va machine learning (mashinani o‘rganish)
yordamida ishchilarning ish tartibini o‘zgartirish orqali amalga oshirildi (Shinkevich, Idrisov,
2023).
Barcha tashkilotlar ham raqamli transformatsiyani boshdan kechirayotganda bir qancha
qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin. O‘tish jarayonidagi asosiy qiyinchiliklarga
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
156
quyidagilarni kiritish mumkin. Tashkilotdagi o‘zgarishlarga qarshilik natijasida xodimlar o‘tish
jarayonida yangi texnologiyalarni qabul qilishga yoki belgilangan jarayonl
arni o‘zgartirishga
qarshi fikrda bo‘lishi mumkin, bu esa raqamli transformatsiya tashabbuslarining
muvaffaqiyatiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Bundan tashqari tashkilotlarda yangi raqamli
texnologiyalarni samarali joriy etish va ulardan foydalanish uchun z
arur ko‘nikma va tajriba
yetishmasligi mumkin. Tashkilotdagi eskirgan tizimlar va infratuzilma yangi raqamli
texnologiyalar va jarayonlarni integratsiyalashda qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin. Raqamli
texnologiyalardan ko‘proq foydalanish bilan tashkilotl
ar maxfiy ma'lumotlarni doimiy himoya
qilish uchun ma'lumotlar xavfsizligi va maxfiylik masalalarini hal qilishlari kerak bo‘ladi. O‘tish
jarayonidagi tashabbuslarni amalga oshirish, mablaglari cheklangan kichik tashkilotlar uchun
qimmat resurslarni talab qilishi mumkin.
Raqamli transformatsiya tashkilotlarga innovatsiyalar va o‘sish uchun noyob
imkoniyatlarni taqdim etsa-
da, u tanqidiy fikrlashni rag‘batlantiradi va sanoat uchun asosiy
jihatlarni ko‘rib chiqishni talab qiladi. Quyidagi jadvalda
sanoatda duch keladigan raqamli
transformatsiyaning asosiy muammolari, ularning yechimlari va raqamli transformatsiya
loyihalarini amalga oshirishda e'tiborga olish kerak bo‘lgan eng muhim vazifalarni keltirib
o‘tdik (1
-jadval):
1-jadval
Raqamli transformatsiyaning asosiy muammolari va ularning yechimlari
Raqamli
transformatsiya
muammosi
Muammo izohi
Muammoning yechimi
O‘zgarishlarni
boshqarish
strategiyasini
shakllantirish
O‘zgarishlarni boshqarish strategiyasiga ega
bo‘lgan tashkilotlar raqamli
transformatsiya
maqsadlariga erishish yoki undan oshib ketish
ehtimoli
ko‘proq
bo‘ladi.
O‘zgarishlarni
boshqarishning kuchli madaniyatiga ega bo‘lish
har qanday tashkilotning muvaffaqiyati uchun
bu juda muhimdir. O‘zgartirish strategiyasining
yo‘qligi har
qanday yangi loyiha yoki amalga
oshirish rejasini muvaffaqiyatsizlikka olib
keladi.
O‘zgarishlarni
boshqarishning
samarali
strategiyasi
muammolarning asosiy sabablarini
aniqlash va barcha manfaatdor
tomonlar
va
xodimlar
bilan
munosabatlarni o‘rnatish orqal
i
loyihani rejalashtirishni o‘z ichiga
oladi.
Bunda
strategiya
har
tomonlama mukammal tuzilishi
kerak.
Qulay dasturiy
ta'minot va
texnologiyalarni
joriy qilish
Sanoatda korporativ dasturiy ta'minot tabiatan
murakkab bo‘adi. Yangi
texnologiyalar xavf-
xatarlar olib kelishi mumkin. Bu raqamli
transformatsiyani
boshdan
kechirayotgan
tashkilotlar uchun
–
ma'lumotlarni kiritish va
integratsiya qilish nuqtai nazaridan ham, oxirgi
foydalanuvchilar bilan o‘zaro aloqalar nuqtai
nazaridan ham katta muammo hisoblanadi.
Korxona rahbarlari va tegishli
mutaxassislar buni transformatsiya
loyihasining dastlabki bosqichlarida
hisobga olishlari va eng intuitiv
integratsiyalashgan
tizimlarni
izlashlari kerak. Bunda asosan
korxona ma’lumotlari raqobatc
hilar
qo‘liga o‘tmasligi kerak.
Yangi vositalar va
jarayonlarni joriy
etishni
rag‘batlantirish
Sanoatda ko‘pincha yangi ish jarayonlari va
yangi texnologiyalardan foydalanishda xodimlar
tomonidan o‘zgarishlarga qarshilik ko‘rsatish
shaklida muammolarni keltirib chiqaradi. Bunda
xodimlar yangi raqamli transformatsiyaga
asoslangan ish jarayonlari qabul qilishlari va
bunga moslashishlari qiyin kichadi. Ularga
yangilikdan ko‘ra eskicha ish uslublari va eski
texnologiyalardan
foydalanish
qulaydek
tuyulishi mumkin. Raqamli transformatsiyaning
bu muammosini ham oqilona hal qilish kerak.
Sanoatda yangi dasturiy ta'minot
vositalarini
amalga
oshirishda
tashkilotlar xodimlar keng qamrovli
treninglar o‘tkazishlari, shuningdek,
xodimlarning ish faoliyatini doimiy
qo‘lla
b-quvvatlashlari kerak. Bu
ularga tezroq samarali bo‘lishga va
yangi ish vositalarini o‘zlashtirishga
yordam beradi hamda bu ularga
yangi
jarayonlarning
qiymatini
tushunishga imkon beradi.
Raqamli
transformatsiya
strategiyasini
shakllantirish
Nima uchun e
ski tizimlar va qo‘lda ishlaydigan
jarayonlarni yangi raqamli tizimlar bilan
almashtirish
kerakligini
aniqlab
olish
jarayonlari ba’zida qiyin kechishi mumkin.
Raqamli transformatsiya jarayonini
amalga
oshirishdan
oldin
korxonaning kelajakdagi istiqbolini
yana bir ko‘rib chiqish kerak bo‘ladi.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
157
Sanoatda raqamli transformatsiyalari joriy
qilishda korxona rahbarlari va mutaxassislar
tomonidan
ikkilanishlar paydo bo‘lishi mumkin.
Bunda tashkilot ilg‘or va murakkab tizimlarni
amalga oshirish rejasiga yoki ehtiyojiga egaligi
yoki ega emasligi muhim rol o‘ynaydi. Mavjud
tizimlarni yangilariga to‘g‘ri ko‘chirishga tayyor
bo‘lmasligi qaror qabul qil
ishga xalaqit beradi.
Oldindan belgilangan strategiya
muvaffaqiyatli
transformatsiya
loyihasi bo‘lishi mumkinligini tahli
q
qilish kerak. Yolg‘on taxminlar va
tendentsiyalarga berilmaslik kerak.
Tashkilot qayerda yaxshilanishi
mumkinligini, kompaniyaning qaysi
sohalari yangilanishi kerakligini bilib
olish va shu bilan sihni boshlash
kerak
Tegishli IT
ko‘nikmalarini
rivojlantirish
Transformatsiya harakatlarida muvaffaqiyat
qozonish uchun malakali, yuqori samarali IT
mutaxassislari
kerak
bo‘ladi.
Ularni
kompaniyaga jalb qilish, doimiy kompaniyaning
rivojlanishi
uchun
ularni
undash
va
kompaniyada
raqamli
transformatsiya
jarayonlaridan unumli foydalanish uchun
ularning mehnatidan foydalanish ham juda
murakkab muammo hisoblanadi. Ya’ni bunda,
asosan, aksariyat kompaniyalarda raqamli
transformatsiyani amalga oshirish uchun
malakali kadrlar etishmayapti.
Raqamli
transformatsiya
jarayonlarida
tashkilotlar IT bilan bog‘liq duch keladigan
muammolarga
kiberxavfsizlik,
ilovalar
arxitekturasi, dasturiy ta'minot integratsiyasi,
ma'lumotlarni tahlil qilish va ma'lumotlar
integratsiyasi
bo‘yicha
ko‘nikmalarning
yetishmasligi kiradi.
IT mutaxa
ssislariga ega bo‘lmagan
tashkilotlar
ushbu
muammoni
uchinchi tomon maslahatchilari va
raqamli transformatsiya bo‘yicha
mutaxassislarga topshirish orqali hal
qilishlari mumkin. Bu esa amalga
oshirish
va
raqamli
transformatsiyadagi
bo‘shliqni
bartaraf etishga yordam beradi.
Yoki yana bir boshqa yo‘li raqamli
transformatsiyaga
jiddiy
yondashadigan tashkilotlar uchun o‘z
jamoalarini
yaratish
yoki
tashkilotning IT bo‘limida IT
-
strategik rejalashtirishni yaratishi va
boshqarishi mumkin bo‘lgan raqamli
transforma
tsiyalar bo‘yicha yetakchi
mutaxassislarga ega bo‘lish mumkin.
Xavfsizlikni
sozlash
Ko‘pgina
Big
Data
bilan
ishlaydigan
kompaniyalari maxfiylik va kiberxavfsizlik
muammolariga duch kelishmoqda. Raqamli
transformatsiya
harakatlarining
aksariyati
Cloud(bulut)ga
o‘tish
uchun
mahalliy
yechimlardan voz kechishni, shuningdek
kompaniyaning barcha ma'lumotlarini yagona
markazlashtirilgan tizimga birlashtirishni o‘z
ichiga oladi. Xavfsizlik choralarining yo‘qligi
mijozlar va foydalanuvchilar ma'lumotlariga,
kompaniya ichidagi texnologiyalarga kiber
hujum tahdidlariga olib keladi.
Ma'lumotlarni himoya qilish uchun
ushbu tahdidlarni sodir bo‘lishidan
oldin ularni oldini olish rejasini
ishlab chiqish kerak. Kiberxavfsizlik
bo‘yicha mutaxassislarni jalb qilis
h
kerak.
Ular
kompaniyaning
himoyasidagi
zaif
tomonlarni
aniqlashga yordam beradi va ular
orqali
kiberxavfsizlik
bo‘yicha
xodimlarni o‘qitiladi.
Korporativ
madaniyat
Eskirgan tizimlar va qo‘lda ishlaydigan
jarayonlarga ega tashkilotlar ko‘pincha raqamli
transformatsiyani
amalga
oshirishda
muammolarga
duch
kelishadi.
Tegishli
korporativ madaniyat bo‘lmasa, raqamlashtirish
sekin
amalga
oshiriladi
Bunda
yangi
texnologiyalarni joriy etish qiyin bo‘ladi va
raqamlashtirish jarayonlari xodimlar tomonidan
qabul qilinmaydi.
Muvaffaqiyatli
raqamli
transformatsiya
uchun
menejmentdan
tortib
yangi
ishchilargacha bo‘lgan hammani
bunga tayyorash kerak. Korxonaning
har bir xodimini katta o‘zgarishlarga
tayyor bo‘lishi va yangi narsalarni
o‘rganishdan
qo‘rqmasligiga
o‘rgati
sh kerak.
Manba:
https://nextconsulting.ru saytidagi ma'lumotlar asosida muallif tomonidan tayyorlandi.
O‘tish jarayonida tashkilot madaniyati raqamli transformatsiya harakatlarining
muvaffaqiyatida muhim rol o‘ynaydi. O‘zgarishlarga qarshilik, hamkorlikning yo‘qligi va
bo‘limlarning bo‘shligi taraqqiyotga to‘sqinlik qilishi mumkin. Raqamli transformatsiya
tashabbuslarining uzoq muddatda kengaytiriladigan va barqaror bo‘lishini ta’minlash doimiy
muvaffaqiyatga erishish uchun juda muhimdir. Bunday muammolarni bartaraf etish uchun
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
158
tashkilotlar tomonidan raqamli transformatsiyaning aniq strategiyalari ishlab chiqilishi orqali
mavjud to‘siqlarni engib o‘tishlari muhim rol o‘ynaydi (Krotenko, 2022).
Tashkilotlar shuni anglab yetishlari kerakki, raqamli transformatsiya
–
bu biznes
yuritishning mutlaqo yangi, innovatsion usuli bo‘lib, faqatgina an'anaviy biznes usullaridan
ko‘ra samaraliroq va avtomatlashtirilgan yangi dasturiy ta'minot, texnologiyalar va
jarayonlarni joriy etishdan iborat emas. Bu jarayon raqamli transformatsiya tashabbusini
amalga oshirishda tashkilotlar odamlar o‘zgarishlarga qanday munosabatda bo‘lishlarini, bu
mijozlar bilan munosabatlarga qanday ta'sir qilishini, xarajatlarni, biznes maqsadlariga qanday
javob berishini hisobga olinad
igan jarayondir. Bu jarayon tashkilotlarga o‘z biznesini kelajak
avlodga etkazish imkonini beradi va kompaniyalarga raqobatlashish va yangi sohalarda
kengayish imkonini beradi.
Xulosa va takliflar.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, hozirgi kunda sanoat, yet
akchi kompaniyalar, ma'muriy
sektor va xizmatlar faoliyatlarini raqamlashtirish va raqamli transformatsiyasiz tasavvur qilib
bo‘lmaydi. Bugungi kunda raqamli transformatsiya raqamli texnologiyalarning biznesning
barcha sohalariga integratsiyalashuvi bo‘lib
, kompaniya qanday ishlashini va mijozlarga
qanday qiymat berishini tubdan o‘zgartiradi. Bu, shuningdek, tashkilotlardan
mavjud
vaziyatlarga qarshi turishni,
ish jarayonlarini doimiy ravishda o‘zgartirishni, tajriba o‘tkazishni
va muvaffaqiyatsizlikka kur
ashishni talab qiladigan madaniy o‘zgarishlar turkumi hisoblanadi.
Sanoatda raqamli transformatsiyadagi qiyinchiliklarni yengib o‘tish va yangi raqamli
tizimlar va texnologiyalarni kuchaytirish orqali koroxnalar o‘z imkoniyatlarini ishga solish
uchun quyidagi ishlarni amalga oshirish kerak hisoblaymiz:
1.
Korxonani doim yangi o‘zgarishlarga tayyor turishini ta’minlash kerak:
Barcha xodimlarni raqamli transformatsiya jarayonida amalga oshishi mumkin bo‘lgan
o‘zgarishlarga tayyorlab borish kerak.
Ularning orasidan nufuzli, innovatsiyaga boy va
ishonchli xodimlarni ajratib ko‘rsatish kerak. Ushbu yuqori darajadagi o‘zgarishlarga tayyor
turadigan yetakchilardan o‘zaro ahil jamoani shakllantirishda foydalanish kerak. Ushbu jamoa
kompaniyaning biznes maqsadlariga mos keladigan raqamli transformatsiya jarayoni haqida
tasavvur yaratishga yordam beradi. Bundan tashqari tashkilotlar raqamli transformatsiya
tashabbuslariga faol yondashishlari mumkin, bunda o‘zgarishlarning insoniy jihatlariga e'tibor
qaratiladi va natijada raqamli transformatsiyani tezlashtiradi.
2. Raqamli transformatsiya bilan shug‘ullanadigan konsalting firmalari bilan hamkorlik
qilish kerak:
Sanoatda yangi o‘zgarish bo‘ldi degani raqamli transformatsiya bo‘ldi degani emas.
Raqamli transformatsiya
–
bu asosiy jarayonlar, vositalar va tajribalarni to‘liq qayta qurish
hisoblanadi. Aksariyat tashkilotlar hech qachon to‘liq transformatsiya jarayonini boshdan
kechirmagan va raqamli o‘zgarishlar jarayoniga o‘tishdan qo‘rqishadi. Bunda asosan
komp
aniyalarga raqamli transformatsiya jarayonlari bilan shug‘ullanadigan konsalting
firmalari yordam beradi. Korxonaga mos keladigan raqamli transformatsiyalarni amalga
oshirish, ularning natijalarini oldindan bashorat qilish va xodimlarni shunga tayyorlash
strategiyalari konsalting firmalari tomonidan ishlab chiqiladi.
3. Sanoatdagi maqsadlarni raqamli transformatsiya strategiyasiga moslashtirish kerak:
Birinchi navbatada kompaniyaning raqamli transformatsiyasi sabablari nimada
ekanligini aniqlab olish kerak. Raqamli transformatsiya jarayonlarini amalga oshirishda
kompaniyada olib borilayotgan ishlar to‘liq nazoratdabo‘lishi kerak. Mijozlarning ehtiyojlarini,
shuningdek, mahsulot va xizmatlardagi og‘riqli nuqtalar va to‘siqlarni aniqlab olish zarur.
Takomillas
htirishga muhtoj bo‘lgan eskirgan tizimlarni aniqlash uchun joriy jarayonlaringizni
tahlil qilish kerak.
Transformatsiya jarayoni to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri sanoatning asosiy maqsadlariga mos kelishi
kerak. Bu xodimlarga ish funksiyalarini yaxshiroq bajarishga, mi
jozlarning ko‘proq
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
159
muammolarini hal qiladigan intuitiv tizimlar orqali mijozlar tajribasini yaxshilashga va
tashkilot daromadlarini oshirishga imkon beradi.
Raqamli transformatsiya loyihalarini amalga oshirish puxta rejalashtirish,
muvofiqlashtirish va ama
lga oshirishni talab qiladigan murakkab jarayondir. Hatto to‘g‘ri
rejalashtirish va muvofiqlashtirish bilan ham boshqaruvdagi nosozliklar, muammoli fikrlash va
madaniyat hali ham muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun to‘siq bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu
muamm
olar yengib bo‘lmaydigan bo‘lib tuyulishi mumkin bo‘lsa
-da, maqsadli harakatlar va
puxta rejalashtirish tufayli ularni hal qilish mumkin. Yuqoridagi ishlarni bajarish orqali har
qanday raqamli strategiyani muvaffaqiyatli amalga oshirish va tashkilotni maqsadlariga
erishish imkoniyatini oshirish mumkin.
Adabiyotlar/Литература/Reference:
Khujamurodov, A. (2020). PECULIARITIES OF CORPORATE STRATEGY AND RISK
PREVENTION IN JOINT STOCK COMPANIES. Архив научных исследований, 35(1). извлечено от
https://ejournal.tsue.uz/index.php/archive/article/view/3456.
Ватутина Л.А., Злобина Е.Ю., Хоменко Е.Б.
(2021)
Цифровизация и цифровая
трансформация бизнеса: современные вызовы и тенденции. Вестник Удмуртского
университета. Серия «Экономика и право».
4(31):545
–
551.
Галимов Д.З.
(2021)
Вызовы цифровой трансформации и управление бизнес
-
процессами в нефтяной отрасли. Наука, техника и образование. 8(83).
Галимулина Ф.Ф.
(2022)
Цифровые инструменты управления промышленным
предприятием в условиях укрепления технологического суверенитета. Вестник
Белгородского университета кооперации, экономики и права. 4(95): 65–
72.
Долженко Руслан Алексеевич, Малышев Дмитрий Сергеевич.
(2022)
Проблемы на
пути цифровой трансформации на российских промышленных предприятиях //
Общество и экономика: проблемы развития.
-
ВЕСТНИК НГУЭУ. № 1 . C. 31
-51.
Кротенко Т.Ю.
(2022)
Проблемы и возможности цифровой трансформации в
бизнесе, науке, инженерно
-
экономическом образовании // Социально
-
экономические науки
–
Вестник ПНИПУ. № 3 –
С. 4
8
–
59.
Ларионов В.Г., Шереметьева Е.Н., Горшкова Л.А.
(2022)
Цифровая трансформация
экономики: вызовы и новая реальность. Вестник Астраханского государственного
технического университета. Серия: Экономика.
1:7
–
14.
Озорнин С.Ю., Терлыга Н.Г.
(2020)
Проблемы цифровой трансформации
предприятий: управленческий аспект. Евразийский Союз Ученых.
4(73):49
–
59.
Шинкевич А.И., Идрисов А.Э.
(2023)
Основные вызовы и проблемы цифровой
трансформации в условиях укрепления технологического суверенитета // E
-Management
–
T. 6, № 3. –
С. 51–
58.
Шинкевич А.И., Якунина Р.П.
(2021)
Современные системы мониторинга уровня
оценки человеческого капитала в высокотехнологичном секторе. Вестник Башкирского
института социальных технологий. 2(51):75–
81.
