Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
269
RIVOJLANGAN DAVLATLARDA INNOVATSION JARAYONLARNI BOSHQARISHNING
O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Raximova Lobar Kamoliddin qizi
Raqamli iqtisodiyot va agrotexnologiyalar universiteti
ORCID: 0009-0005-2016-8219
Ozodova Feruzabonu Jumanazar qizi
Raqamli iqtisodiyot va agrotexnologiyalar universiteti
ORCID: 0009-0005-3550-2638
Annotatsiya.
Innovatsiyalar uzoq muddatda raqobatbardosh bo‘lish va biznesni qo‘llab
-
quvvatlash uchun asosiy omil bo‘la oladi. Innovatsiyalarni boshqarish siyosati rivojlangan,
rivojlanayotgan va kam rivojlangan
mamlakatlarda o‘ziga xos tarzda amalga oshirilishi mumkin.
Turli geografik hududlarda, ayniqsa farmatsevtika sanoatining innovatsion sektorlarida hali
qiyosiy tadqiqotlar o‘tkazilmagan. Maqolaning asosiy maqsadi Shvetsariya va O‘zbekiston
davlatlari o‘rtas
ida innovatsiyalarni boshqarish jarayonini qanday amalga oshirilayotganini
aniqlashdir. Mazkur ilmiy maqolada muallif tomonidan shakllantirilgan statistik
ko‘rsatkichlarning tahlili o‘z ifodasini topgan.
Kalit so‘zlar:
innovatsiya, tadqiqot va izlanishlar, rivojlanayotgan hamda rivojlangan
davlatlar, raqobat, innovatsiyalarni boshqarish, samaradorlik, fan va texnologiya.
УНИКАЛЬНЫЕ ОСОБЕННОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ИННОВАЦИОННЫМИ
ПРОЦЕССАМИ В РАЗВИТЫХ СТРАНАХ
Рахимова Лобар Камолиддиновна
Университет Цифровой Экономики и Агротехнологий
Озодова Ферузабану Джуманазаровна
Университет Цифровой Экономики и Агротехнологий
Аннотация.
Инновации могут быть ключевым фактором, чтобы быть
конкурентоспособными и поддерживать бизнес в долгосрочной перспективе. Политика
управления инновациями может быть реализована уникальным образом в развитых,
развивающихся и наименее развитых странах. Пока не было проведено сравнительных
исследований в различных географических областях, особенно в инновационных секторах
фармацевтической промышленности. Основной целью статьи является определение
того, как осуществляется процесс управления инновациями между Швейцарией и
Узбекистаном. Данная научная статья отражает анализ статистических
показателей, сформулированных автором.
Ключевые слова:
инновации, исследования и разработки, развивающиеся и
развитые страны, конкуренция, управление инновациями, эффективность, наука и
техника.
UO
‘
K: 001.895
XI SON - NOYABR, 2024
269-275
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
270
UNIQUE FEATURES OF INNOVATIVE PROCESSES MANAGEMENT IN
DEVELOPED COUNTRIES
Rakhimova Lobar Kamoliddin kizi
University of Digital Economics and Agrotechnologies
Ozodova Feruzabonu Jumanazar kizi
University of Digital Economics and Agrotechnologies
Abstract.
Innovation can be a key factor in being competitive in the long run and supporting
business. Innovation management policy can be implemented in a specific way in developed,
developing and least developed countries. No comparative studies have yet been conducted in
various geographical areas, especially in the innovative sectors of the pharmaceutical industry.
The main purpose of the article is to determine how the innovation management process is carried
out between Switzerland and Uzbekistan. This scientific article reflects the analysis of statistical
indicators formulated by the author.
Keywords:
innovation, research and development, developing and developed countries,
competition, innovation management, efficiency, science and technology.
Kirish.
Bugungi kunda ilmiy, madaniy, ijtimoiy, sanoat va texnologiyaning turli sohalarida foydali
innovatsiyalar va ixtirolar sur’ati insoniyat tarixidagi har qanday vaqtga qaraganda tezroq.
Shuning
uchun, tashkilotlar o‘z faoliyatini uzoq muddat davom ettirishi uchun hozirgi zamonda
innovatsiyalar va ijodkorlikka ko‘proq e’tibor qaratishi kerak. Insoniyat hayotini ijodkorlik va
innovatsiyalarsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi.
Innovatsiya muhim tushunchadir, chunki insoniyat taraqqiyotining barcha bosqichlari
innovatsiyalar va yangi topilmalar bilan bog‘liq. Tashkilotlar tanazzulga uchramay
rivojlanishda davom etishi uchun ular o‘z innovatsion jarayonlarini to‘xtovsiz ravishda davom
ettirishlari kerak. Agar
yangi g‘oyalar yaratilmasa, tashkilotlar oxir
-
oqibat o‘z mijozlarini
yo‘qotadi. So‘nggi 30 yil ichida dunyoning ko‘p mamlakatlari turli ijtimoiy va iqtisodiy
muammolarni bartaraf etish uchun innovatsiyalarni rivojlantirishga e’tibor qaratib kelmoqda.
Innovatsiyalarni boshqarish - bu mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy sharoitlarini yaxshilashga
yordam beradigan yangi g‘oyalar, mahsulotlar yoki xizmatlarni yaratish jarayoni. Rivojlangan
mamlakatlar jahon bozorida raqobatbardoshlikni saqlab qolish vositasi sifatida
innovatsiyalarni boshqarishga katta sarmoya kiritmoqda. Ammo, innovatsiyalarni
boshqarishni rag‘batlantirishga qaratilgan sa’y
-
harakatlarga qaramay, o‘tkaziladigan
tadqiqotlarning narxi yuqoriligi va turli tarmoqlar o‘rtasida hamkorlikning yo‘qligi
kabi
muammolar hali ham mavjud.
Rivojlangan mamlakatlarda innovatsiyalarni boshqarishning asosiy omillaridan biri
globallashuv, ijtimoiy va ekologik muammolarni hal qilishdir. Rivojlanayotgan davlatlar
o‘rtasidagi raqobat kuchayib borar ekan, rivojlangan mamlakatlar o‘zlarining
raqobatbardoshligini saqlab qolish uchun innovatsiyalar qilish zarurligini anglab yetmoqda. Bu
tadqiqot va izlanishlarga investitsiyalarning ko‘payishiga, shuningdek, innovatsiyalarni
rag‘batlantirishga qaratilgan siyosat va dasturla
rning yaratilishiga olib kelmoqda. Rivojlangan
mamlakatlarda innovatsiyalarni boshqarish yangi sanoat va ish o‘rinlarini yaratish zarurati
bilan bog‘liq. Innovatsiyalarni boshqarish texnologiya, sog‘liqni saqlash va qayta tiklanadigan
energiya kabi sohalar
da yangi tarmoqlar va ish o‘rinlarini yaratishga yordam beradi.
Adabiyotlar sharhi.
Ko‘pchilik mutaxassislarning fikriga ko‘ra, innovatsiyalar uzoq muddatli iqtisodiy
o‘sishning asosiy manbai hisoblanadi. Innovatsiyalar mavjud bo‘lmaganda, korxonadagi
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
271
ishchilarning kasbiy mahorati va ishchi kuchining samaradorligi pasayib ketar edi, natijada esa
bular iqtisodiy o‘sishga o‘z salbiy ta’sirini o‘tkazadi.
Ijtimoiy muhitda ijodkorlik va innovatsiyalarni boshqarish sohasi bozorni ishonchli
tovarlar va xizmatlar bilan boyitadi. Mutaxassislar va ilmiy-tadqiqot institutlari tomonidan olib
borilgan tadqiqotlarning aksariyatida innovatsiyalarni boshqarish - mamlakat sanoatining
yangi bozorlarini zabt etish qobiliyatini oshiradi, deb ta’kidlanadi. Natijada, fan va texn
ologiya
sohasiga alohida e’tibor qaratgan korxona ichki va xalqaro bozorlarda yuqori darajada foyda
ko‘radi (Pouran Yasini, 2016).
Innovatsiyalarni boshqarishning maqsadi
–
bu g‘oyalarni aniq amalga oshiradigan va
muvaffaqiyatli innovatsiyalarga aylantira oladigan strategiyani yaratishdir (Nishat Jahan Islam
va boshqalar, 2022).
Innovatsiyalarni boshqarish ko‘plab kompaniyalar, ayniqsa texnologiya va fan kabi
raqobatbardosh sohalarda ko‘p foydalanadi. Bu kompaniyalarga mahsuldorlik, rentabellik va
moslashuv
chanlikni oshirish orqali barqaror va raqobatbardosh bo‘lib qolishiga yordam
beradi. Rivojlanayotgan mamlakatlar innovatsiyalar qilishi uchun eng katta muammo - bu
investitsiya kapitalining yetishmasligidir. Xorijiy fondlar esa rivojlanayotgan mamlakatlarda
innovatsiyalarni moliyalashtirish uchun yo‘l ochmoqda. Kapital va yangicha iste’dodlarning
mavjudligi rivojlanayotgan mamlakatlarda innovatsiyalarni joriy qilishning eng yaxshi va eng
oson usullaridan biridir. Innovatsiyalarni rag‘batlantirish uchun ko‘p
lab mamlakatlar tadqiqot
va izlanishlarga sarmoya kiritgan korxonalar uchun soliq imtiyozlarini, shuningdek,
innovatsion loyihalarni qo‘llab
-quvvatlash uchun grantlar va kreditlarni taklif qilishadi. Ayrim
mamlakatlarda startaplar va tadbirkorlarni qo‘llab
-quvvatlash maqsadida innovatsion
markazlar va inkubatorlar ham tashkil etilgan. Ushbu sa’y
-harakatlarga qaramay, rivojlangan
mamlakatlarda innovatsiyalarni boshqarishda hali ham muammolar mavjud. Eng katta
muammolardan biri bu -
tadqiqot o‘tkazish narxining yuqoriligi bo‘lib, bu kichik biznes va
startaplarning yirik kompaniyalar bilan raqobatlashishini anchagina qiyinlashtiradi.
Innovatsiyalar iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishning markazi ekanligi haqidagi g‘oyalar
keng e’tirof etilmoqda. Misol uchun, ko‘plab past va o‘rta daromadli mamlakatlar o‘zlarining
milliy rivojlanish dasturlariga innovatsion faoliyatni qo‘shdilar va ko‘p tashkilotlar innovatsion
dasturlarni ishlab chiqishni asosiy maqsad qilib qo‘ydilar (UNESCO Citation, 2021). Buni
rivojlangan mamlakatlarda 1970-yillarning boshlari va 1980-yillarda innovatsion
imkoniyatlarning ahamiyati haqidagi g‘oyalarning ko‘proq e’tirof etilganligidan kuzatish
mumkin. Rivojlanayotgan mamlakatlarda innovatsiyalar bo‘yicha ilmiy adabiyotlar ancha kam.
Bu innovatsiyalar faqatgina yetuk iqtisodiyotlarga xos emasligini, balki rivojlanayotgan
mamlakatlar uchun ham muhim masala ekanligini tan olishga asos bo‘la oladi (Rasmus Lema
va boshqalar, 2021).
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqot jarayonida ilmiy mushohada, absrakt-mantiqiy fikrlash, statistik, iqtisodiy
hamda moliyaviy tahlil usullaridan foydalanilgan.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Innovatsiyalar korxonaga mijozlarning kutilmalarini qondiradigan darajadagi yangi
g‘oyalarni yaratishga imkon beradi. Boshqa tomondan, innovatsiyalarning yo‘qligi
korxonalarni sanoatda qattiq raqobatga olib keladi. Yirik korporatsiyalarning aksariyati yangi
g‘oyalarni yaratadigan tadqiqot va ishlanmalar bo‘limlariga ega. Shuning uchun texnologiya va
innovatsiyalarni b
oshqarish mas’uliyatli hisoblanadi, chunki u tashkilotlarning barcha
jabhalariga ta’sir qiladi. Ko‘rib chiqilgan barcha tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, agar firmalar o‘z
faoliyatini yurgizayotgan bo‘lsa, doimiy raqobatni saqlash uchun texnologiya va
innovat
siyalardan foydalanishlari zarur. Texnologiya va innovatsiyalar bo‘yicha boshqaruv
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
272
qarorlaridan foydalanish firmalarga xarajatlarni kamaytirish va shu bilan birga samaradorlikni
oshirish imkonini beradi.
Axborot texnologiyalari bilan bog‘liq innovatsiyalar
biznesning o‘sishiga hissa
qo‘shadigan asosiy omillardan biri hisoblanadi. Tashkilotlar o‘zining yangi mahsulotlarini
taqdim etish uchun axborot texnologiyalaridan foydalanmoqdalar. Innovatsiyalar orqali
firmalar mijozlar ehtiyojini qondiradigan eng ideal
mahsulotlarni ishlab chiqarishga qodir bo‘la
oladilar (Juan Carlos va boshqalar, 2019).
Global innovatsion indeks (0-100), 2023:
Ketma-ket 13 yil davomida Shvetsariya dunyoning eng innovatsion davlati deb topildi.
Uning bu darajaga erishishini belgilaydigan asosiy omillar orasida biznes yuritish siyosati va
patent talabnomalari ko‘lamining yuqoriligi alohida ajralib turadi. Uning jahon standartidagi
tadqiqot institutlari va malakali ishchi kuchi ham innovatsiyalarni rivojlantirishning asosiy
tar
kibiy qismi bo‘lib kelmoqda. Shvetsariya so‘nggi yillarda mamlakatda aholi jon boshiga
hisoblanadigan tadqiqotchilar soni bo‘yicha eng yuqori natijaga erishdi (Visual Capitalist veb
sayti, 2023).
2023-
yil uchun 132 ta davlat boʻyicha eng yuqori ko‘rsatkich
Shvetsariyada: 67,6 ball (1-
o‘rin), eng past ko‘rsatkich esa Angolada: 10,3 ball (132
-
o‘rin) bo‘lgan (Soumitra Dutta va
boshqalar, 2023).
1-jadval
132 ta davlat miqyosida Global Innovatsion Indeksni belgilab beruvchi asosiy
ko‘rsatkichlar
(2023-
yil holatiga ko‘ra)
№
Soha nomi
Davlatlararo egallagan o‘rni
O
‘
zbekiston
Shvetsariya
1
Global Innovatsion Indeks
82
1
2
Yaratilgan biznes muhit
19
3
3
Ta
’
lim
78
25
4
Tadqiqot va ishlanmalar
92
4
5
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
63
25
6
Innovatsion aloqalar
51
3
7
Ilmiy va texnik maqolalar nashri
117
3
8
Mehnat unumdorligining o
‘
sishi
6
68
9
Yuqori texnologiyali mahsulotlar ishlab chiqarish
51
2
10
Yuqori texnologiyali mahsulotlar eksporti
122
26
11
Yuqori texnologiyali mahsulotlar importi
27
112
12
Fan va muhandislikni tamomlagan mutaxasisslar
12
44
Keltirilgan 1-
jadval ma’lumotlaridan ko‘rinadiki, aniqlangan barcha ko‘rsatkichlar bu ikki
mamlakat misolida keskin farq qiladi. Masalan, mamlakatda olib boriladigan tadqiqot va
ishlanmalar miqdori bo‘yicha Shvetsariya 4
-
o‘rinni egallagan. Bunga qo‘shimcha tarzda,
Shvetsariya ilmiy maqolalarning nashri bo‘yicha ham yetakchilik qilmoqda, ya’ni 3
-
o‘rinda.
O‘zbekiston esa afsuski, bu ko‘rsatkichlar bo‘yicha jahon davlatlari ro‘yxatining quyi qismidan
o‘rin egallagan. Bu shuni anglatadiki, qancha ko‘p ta’limga, innovatsiyaga hamda tadqiqotlarga
e’tibor qaratilishi
-
bir paytning o‘zida ham mamlakatning iqtisodiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi, ham mavjud bo‘lgan resurslardan samarali foydalangan holda kelajak avlod uchun
mustahkam poydevor yaratilishiga imkon beradi. Keltirilgan 1-
jadvaldagi ma’lumotlar orqali
innovatsiyalarga ta’sir qiluvchi omillar bo‘yicha ikki mamlakatni bir
-biri bilan solishtirib tahlil
qilib chiqishimiz mumkin. Quyida shu ko‘rsatkichlarni ustunli diagramma yordamida ham
ko‘rib chiqishimiz mumkin.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
273
1-rasm. 132 ta davlat miqyosida Global Innovatsion Indeksni belgilab beruvchi asosiy
ko‘rsatkichlar
(2023-
yil holatiga ko‘ra)
Insoniyatning rivojlanishiga har doim texnologiyadagi o‘zgarishlar va zamonaviy
texnologiyalarning rivojlanishi (masalan, AI, Big Data, IoT, blokcheyn, 3D bosib chiqarish
hamda u turtki bo‘lgan
- genlarni tahrirlash va boshqalar) tobora tezlashmoqda. Bu yilgi
UNCTAD (Birlashgan Millatlar Tashkilotining Savdo va Taraqqiyot Konferentsiyasi) da taqdim
etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, hozirgi vaqtda barcha texnologiyalar 350 milliard AQSh dollarini
tashkil etadi, 2025-yilga keli
b hayratlanarli 3,2 trillion AQSh dollarigacha o‘sishi mumkin.
So‘nggi yillarda, Covid
-
19 pandemiyasi va butun dunyo bo‘ylab firmalarning o‘zgargan ish
sharoitlariga moslashish zarurati tufayli, raqamlashtirish sohasidagi innovatsiyalar ham
tezlashdi. Dun
yoning ko‘plab yetakchi mamlakatlari inson faoliyatini keskin qisqartirish
imkoniyati mavjudligini anglab yetdilar. Butunjahon intellektual mulk tashkiloti, Portlend
instituti va boshqa korporativ hamkorlar bilan birgalikda har yili innovatsion ma’lumotlar
ga
(masalan, ilmiy-tadqiqot ishlari, infratuzilma va tartibga solish muhiti) asoslangan innovatsion
samaradorlikni o‘lchaydigan, innovatsion natijalar (intellektual mulk va boshqalar) va Global
innovatsion indeksi (GII) ni ishlab chiqadi. Ular buni 2007-yildan beri hisoblab kelishmoqda va
so‘nggi yillardagi pandemiya sharoiti innovatsiyalarga jiddiy ta’sir ko‘rsatganini ta’kidladilar.
Bu yil GII jahon iqtisodiyotining innovatsion tarmoqlari: fan va investitsiyalar o‘sishda
davom etdi va uzluksiz ishladi. Xalqaro patent arizalari, ilmiy-tadqiqot ishlariga sarflanadigan
xarajatlar, ilmiy maqolalarning nashri va boshqa asosiy innovatsion ko‘rsatkichlar ham
o‘sishda davom etdi, deydi Jahon intellektual mulk tashkiloti (WIPO) bosh direktori Daren
Tang.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
274
Global
innovatsiyalar indeksiga ko‘ra Shvetsariya yana dunyodagi birinchi raqamli
innovatsion davlat etib belgilandi. Bu mamlakat ketma-ket 13-marta eng innovatsion 10 ta
davlat qatoriga kirdi. Tabiiy resurslarning yetishmasligi tufayli Shvetsariya uzoq vaqt
davo
mida tadqiqot va ishlanmalarga e’tibor qaratgan. Vaqt o‘tishi bilan u dunyoga mashhur
ko‘plab universitetlarga sarmoya kiritdi va moliyalashtirdi. Bu universitetlar, o‘z navbatida,
yuqori malakali xodimlarni ish bilan ta’minlaydigan transmilliy kompaniyala
rni jalb qildi.
Masalan, 2020-yilda har 1 million aholiga 966 ta patent talabnomasi bilan Shvetsariya dunyo
boʻylab 3
-
oʻrinni egallab turdi (Country Navigator veb sayti).
Shvetsariya innovatsiyalarni boshqarishni muvaffaqiyatli amalga oshirmoqda va o‘zinin
g
eng yuqori mavqeiga erishmoqda degan xulosaga kelishimiz mumkin. Madaniy qadriyatlar va
tashkiliy muhitni to‘g‘ri moslashtirish bo‘yicha samarali rejalashtirish va strategiyalarni amalga
oshirish orqali Shvetsariya innovatsiyalar qilish bo‘yicha farmatse
vtika sohasida bozor
yetakchisiga aylanadi. Mamlakatda barcha xodimlarning innovatsion jarayonga bo‘lgan
yondashuvi, strategik qarashlari va rivojlanishdan to‘xtamay davom etishlari uchun juda yaxshi
muhit yaratilgan. Ular eng so‘nggi texnologik yutuqlarda
n foydalangan holda mijozlarning
talabi va qoniqishi asosida o‘zlarining butun boshqaruv jarayonlarini ishlab chiqadilar.
O‘zbekiston misolida aytish mumkinki, sohadagi xodimlar kuchli salohiyatga ega hamda
yuksalib bormoqdalar. Innovatsiyalar so‘zi O‘zbekiston uchun yangi atama emas va so‘nggi
kunlarda ularning ahamiyati yanada chuqurroq o‘rganib borilmoqda. Innovatsiyalarni
boshqarish murakkab bo‘lganligi uchun mamlakatimizda ko‘proq yangi texnologiyalarni
o‘rnatishga va innovatsiyalarga jiddiy yondashgan
holda rivojlanish uchun samarali
strategiyalarni ishlab chiqishga e’tibor qaratish lozim.
Xulosa va takliflar.
Innovatsion jarayonda kompaniya yaxshi strategiyaga ega bo‘lsa, innovatsiyalarning
muvaffaqiyatlilik darajasi tezda oshadi. Shubhasiz, kompaniya uchun unga qiymat keltiradigan
natijalarni beradigan aniq va maqsadga yo‘naltirilgan strategiya bo‘lishi kerak. Innovatsion
strategiyani ishlab chiqish uchun foydalanish mumkin bo‘lgan model:
1. Kashfiyot.
Amalga oshirish mumkin bo‘lgan eng yaxshi innova
tsion strategiyani ishlab chiqish uchun
innovatsiyalarning ichki va tashqi tomonlari bo‘yicha tahlil o‘tkazilishi kerak. Boshlash uchun
joriy strategik rejalar qanchalik samarali ekanligini o‘rganish va yetarli darajada bozor
tadqiqotlarini o‘tkazish mumki
n. Quyida bajariladigan qadamlar aniq keltirilgan:
• Bozor tahlili;
• Innovatsion tendensiyalar va ishlanmalar bo‘yicha tadqiqotlar;
• Mijozlar, hamkorlar va xodimlarni fikr
-mulohazalarni taqdim etishga jalb qilish;
Bu yerda to‘plangan ma’lumotlardan keyin SWOT, ko‘rsatkichlar va boshqalar kabi
modellar to‘plamlaridan foydalanish mumkin.
2. Rivojlanish.
Ushbu bosqichda dastlabki tadqiqot va xulosalar asosida innovatsion strategiyaning asosi
quriladi. Strategiya qanday qismlardan iborat b
o‘lishini ishlab chiqish. Masalan ba’zi
elementlarni ko‘rishimiz mumkin:
• Kutilmalar va missiya;
• Asosiy qiymatlar;
• Strategiyalar;
• Prognoz va maqsadlar;
Bu jarayonda muhim maqsadli guruhlarni aniqlash, mijozlar, xodimlar va muhim
hamkorlarni jalb qilish mumkin. Jarayonni iloji boricha optimallashtirish uchun innovatsion
poydevor qo‘yilishi kerak.
3. Rejalar.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr
www.e-itt.uz
275
Barcha joyda aytilganidek, “Agar u qog‘ozda bo‘lmasa, u mavjud emas”. Ushbu bosqichda
innovatsion strategiya rejasi tuziladi, chunki strategiyada bajariladigan vazifalar yanada
aniqroq bo‘ladi va ilk xulosalar chiqariladi. Rejalarni jismoniy ravishda qog‘ozga yozish shart
bo‘lmasa
-
da, korxona quyidagilarni o‘z ichiga olgan yo‘l xaritasidan foydalanishi mumkin:
• Uzoq muddatli ma
qsadlar;
• Qisqa muddatli maqsadlar (uzoq muddatli maqsadlarga erishish uchun qo‘yiladigan bir
nechta kichik qadamlar);
Bundan tashqari, yuqori sifat darajasidagi reja va uning asosiy ko‘rsatkichlar belgilanishi
kerak. Bu yerda tashkilot ichidagi har bir b
o‘lim uchun rejalar bilan birga barcha xodimlarning
mas’uliyati ham ko‘rib chiqiladi. Bundan tashqari, kerak bo‘lganda zarur yangilanishlarni
tavsiya qilish uchun muntazam yig‘ilishlarni tashkil qilish ham muhimdir.
4. Ishga tushirish.
Strategik reja rasmi
ylashtirilgandan so‘ng, faqat uni ishga tushirish qoldi. Manfaatdor
tomonlar erishilishi kerak bo‘lgan maqsadlardan xabardor bo‘lishlari kerak. Ishga tushirish
qanchalik yaxshi bo‘lsa, innovatsion strategiya shunchalik yaxshi bo‘ladi.
5. Ijro.
Endi strate
giya ishga tushirilgandan so‘ng, keyingi qism rejalarni amalga oshirish bo‘ladi.
Innovatsion strategiya -
bu har yili qayta ko‘rib chiqiladigan va o‘sha yil davomida amal
qiladigan reja. Hammani bir kemada ushlab turish va to‘g‘ri narsalarga e’tibor qarati
shning eng
yaxshi usullari raqamlar haqida tushuncha berish, muntazam ravishda qisqa maslahatlashuvlar
o‘tkazishdir hamda muloqot va ijobiy xatti
-harakatlar orqali strategiyani saqlab qolishdir
(Accept Mission veb sayti).
Adabiyotlar/ Литература/ Referenc
e:
Juan Carlos, José Fernando, José Luis (2019). Technological management and innovation in
organizations: A systematic review of the literature, 20.
Nishat Jahan Islam, Mohammad Shafiul Basar (2022). A comparative study on Innovation
management processes in the context of developing and developed countries.
Pouran Yasini (2016). Specific characteristics of innovation management process.
International Journal of Organizational Leadership 5, 162-171.
Rasmus Lema, Erika Kraemer-Mbula, Marija Rakas (2021). Innovation in developing
countries: examining two decades of research. Innovation and development, 189
–
210.
Soumitra Dutta, Bruno Lanvin, Lorena Rivera León, Sacha Wunsch
-Vincent (2023). Global
Innovation Index 2023 Innovation in the face of uncertainty, 16
th
ed. World Intellectual Property
Organization, 191-205.
https://www.countrynavigator.com/blog/top-10-innovative-countries-in-the-world/
https://www.acceptmission.com/blog/innovation-strategy/
https://www.visualcapitalist.com/most-innovative-countries-in-2023/
