Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
184
KORXONALAR FAOLIYATIDA KURS FARQLARINI BUXGALTERIYA HISOBIDA
TAN OLISH QOIDALARINI TAKOMILLASHTIRISH
Umarova Shahnoza
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
ORCID: 0000-0002-0624-2380
shahnozaumarova09051995@gmail.com
Annotatsiya.
Maqolada korxonalarning moliyaviy-x
o‘
jalik faoliyati davomida turli chet el
kompaniyalari bilan bog
‘
liq operatsiyalar natijasida yuzaga keladigan valuta kurs farqlarining
turlari hamda ularning korxona buxgalteriya hisobi tizimida hamda soliq qonunchiligiga k
o‘
ra
tan olinishi
o‘
rganilgan. Olib borilgan tadqiqotlar b
o‘
yicha xulosa hamda takliflar berilgan.
Kalit so‘zlar:
milliy valuta, xorijiy valuta, kurs farqi, ijobiy kurs farqi, salbiy kurs farqi, foyda
soli
g‘
i, aylanmadan olinadigan soliq, eksport, import, debitorlik qarzi, kreditorlik qarzi.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРАВИЛ УЧЕТА КУРСОВЫХ РАЗНИЦ В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
ПРЕДПРИЯТИЙ
Умарова Шахноза
Самаркандский институт экономики и сервиса
Аннотaция.
В статье рассмотрены виды курсовых разниц, возникающих в
результате оперaций с различными иностранными компаниями в ходе финансово
-
хозяйственной деятельности предприятий и их признания в системе бухгалтерского
учета предприятия и согласно налоговому законодательству. По проведенным
исследованиям даны выводы и предложения.
Ключевые слова:
нaциональная валюта, иностранная валюта, курсовая разница,
положительная курсовая разница, отрицательная курсовая разница, налог на прибыль,
налог с оборота, экспорт, импорт, дебиторская задолженность, кредиторская
задолженность.
IMPROVING THE RULES FOR THE ACCOUNTING OF FOREIGN CURRENCY DIFFERENCES
IN THE ACTIVITIES OF ENTERPRISES
Umarova Shahnoza
Samarkand Institute of Economics and Service
Abstract.
The article examines the types of exchange rate differences that arise as a result
of transactions with various foreign companies during the financial and economic activities of
enterprises and their recognition in the accounting system of the enterprise and according to tax
legislation. Conclusions and suggestions are given on the conducted researches.
Key words
:
national currency, foreign currency, exchange rate difference, positive exchange
rate difference, negative exchange rate difference, profit tax, turnover tax, export, import,
receivables, payables.
UO‘K:
336.748.1
XII SON - DEKABR, 2024
184-189
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
185
Kirish.
Globallashuv sharoitida korxonalar
o‘
z faoliyatlarini nafaqat mahalliy korxonalar bilan
hamkorlik qilishmoqda, balki chet el korxonalari bilan ham hamkorlikda
o‘
z bizneslarini
rivojlantirishga harakat qilishmoqda.
Х
orijiy valutadagi pul mabla
g‘
larini va xorijiy valuta
operatsiyalarini har bir korxona amalga oshirishi mumkin.
Х
orijiy valuta operatsiyalarini
rasmiylashtirish uchun bankda valuta joriy schyotini ochish kerak.
O‘
zbekiston Respublikasi
Markaziy banki tomonidan xorijiy valuta operatsiyalarini amalga oshirishga ruxsat (litsenziya)
berilgan banklarda valuta schyoti ochish mumkin.
21-
sonli “Valyuta kurslaridagi o‘
zgarishla
rning ta’sirlari” nomli BHXSga asosan
tadbirkorlik subyekti ikki usulda xorijiy operatsiyalarni amalga oshirishi mumkin. U xorijiy
valyutada ifodalangan operatsiyalarni amalga oshirishi mumkin yoki u xorijdagi b
o‘
linmaga ega
bo‗lishi mumkin. SHu bilan birg
a, tadbirkorlik subyekti
o‘
z moliyaviy hisobotlarini xorijiy
valyutada taqdim etishi mumkin. Shuningdek, mazkur standartda kurs farqiga quyidagicha
ta’rif berib o‘tilgan: “Kurs farqi –
bu bir valyuta birliklarinin
g ma‘lum summasini boshqa
valyutaga turli valyuta kurslarida o‗tkazishdan yuzaga keladigan farqdir”
(21-BHXS, 2009).
Adabiyotlar sharhi.
Valyuta kurslari b
o‘
yicha xalqaro va milliy miqyosda k
o‘
plab iqtisodchi-moliyachi olimlar
o‘
z fikrlarini bildirib
o‘
tishgan. Jumladan, Vaxobov, Jumayev va
Burxanov “Xalqaro moliya
munosabatlari” nomli darsligida valuta kursi risklari va o‘
zgarishlari quyidagicha munosabat
bildirishgan: “ Valyuta risklari yuzaga kelishining asosiy sababi —
valyuta kurslari
o‘
zgarishi
hisoblanadi. Bunday
o‘
zgarishlar xamma shaxslarga: ishbilarmon firmalar va davlat
tuzilmalariga ham ta’sir ko‘
rsatadi. K
o‘
pgina hollarda, ularning faoliyati eksport-import
operatsiyalari bilan bo
g‘
liq va shu sababli, kreditorlar va qarz oluvchilar, investorlar va
chayqovchilar, x
o‘
jalik subyektlari
o‘
z bizneslarini milliy valyutaga nisbatan xorijiy
valyutalarda amalga oshirishni ma’qul ko‘radilar.”
Shuningdek, Karimov (2020), Islomov va Avloqulovlar tomonidan yozilgan
“Buxgalteriya
hisbi” nomli darsigida valuta
kursi farqlarining konsolidatsiyalashgan hisobot tuzishda
ahamiyatiga alohida t
o‘
xtalib
o‘tishgan hamda “
Korporatsiya foydasi taqsimlanishining
tortishuvli jarayon ekanligi hamda inflyatsiya sharoitida mamlakatlar valyuta kurslarining
doimiy
o‘
zgarib turishi konsolidatsiyalangan moliyaviy hisobotni tuzishda qiyinchilik
tu
g‘
dirmoqda. Demak, valyuta kurslarini qayta hisob-kitob qilish buxgalterlar oldida turgan eng
katta muammolardan biri b
o‘lib hisoblanadi” deb aytib o‘
tishgan.
Umarov, Eshboyev va Axmadjanovlarnin
g “Buxgalteriya hisobi” darsligida “Kurs farqlari
—
bu ularni buxgalteriya hisobida r
o‘
yxat qilingan sanasi va xaqiqatda amalga oshirilgan hisob-
kitob sanasi kursi b
o‘
yicha valyuta aktivi va passivi baholari
o‘rtasidagi farqdir”,
- deb
keltirilgan.
Xorijiy olimlardan, Barbara Cook kurs farqlarini buxgalteriya hisobida aks ettirish
b
o‘yicha quyidagi fikrlarni bildirga: “Chet el valyutasidagi operatsiyalarni hisobga olish uchun
sanalarni tranzaksiya tan olingan sanada va t
o‘
lov amalga oshirilgandan keyin va keyinroq
amalga oshirilgandan keyin hisobga olish kerak.Vaqt
o‘
tishi bilan, har bir operatsiya b
o‘
yicha
funktsional valyuta va xorijiy valyuta kursi
o‘
rtasidagi har qanday
o‘
zgarishlar uchun
tranzaktsiyalar b
o‘
yicha daromad va zararlar qayd etilishi kerak. Va bu ikki tomonlama
buxgalteriya operatsiyalari b
o‘
yicha debitorlik va kreditorlik qarzlari qoldiqlari ushbu
kutilayotgan valyuta
o‘
zgarishlari uchun vaqt
o‘
tishi bilan bosh kitob hisoblarida va balansda
tuzatiladi.”
Tadqiqot metodologiyasi.
Maqolaning metodologik asoslarini
respublikamiz qonunlari, Prezidentimiz farmonlari,
qarorlari, asarlari va ma’ruzalari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari, buxgalteriya hisobi oid
milliy va xalqaro standartlar, Nizomlar, y
o‘
riqnomalar, xorijda va respublikamizda chop
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
186
qilingan ilmiy ishlar, darsliklar va q
o‘
llanmalar, ilmiy maqolalar, internet tarmo
g‘
i materiallari
hamda izlanishlar olib borilgan korxonalarning amaliy materiallari tashkil etadi. Maqolada
analiz va sintez, induksiya va deduksiya, baholash, hujjatlashtirish, guruhlashtirish,
adabiyotlarga qiyosiy tahlil va boshqa usullardan foydalaniladi.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Milliy qonunchiligimizga asosan korxonalar buxgalteriya hisobi va soliqqa tortish uchun
O‘
zbekiston Respublikasi Markaziy bankining kursi b
o‘
yicha barcha valyuta operatsiyalarini
s
o‘
mga qayta hisoblab chiqadilar. Valyuta kursi doimiy ravishda
o‘
zgarib turishi sababli, tovar
yoki mulk qiymati va t
o‘
lov
o‘
rtasida farqlar paydo b
o‘
ladi. Farqlar esa ijobiy va salbiy kurs
farqlariga olib keladi.
Agar korxona tovar narxidan s
o‘
mda k
o‘
proq pul t
o‘
lagan b
o‘
lsa, u zarar k
o‘
rgan - bu salbiy
kurs farqi. Va agar korxona kamroq t
o‘
lagan b
o‘
lsa, ijobiy kurs farqi shaklida daromad oladi. Bu
holat import qiluvchilar uchun, eksportchilar uchun aksincha b
o‘
ladi (1-rasm).
1-rasm. Ijobiy va salbiy kurs farqlari
Yuqoridagi rasmga izoh sifatida Import qiluvchilar va eksportchilar uchun kurs farqlarini
hisoblash misollarini keltiramiz.
Import qiluvchilar uchun misol:
A korxona Xitoydan qayta sotish uchun sumka va kamar sotib oladi. 2024 yil 13-iyulda u
3500 dollarlik tovarlarni oldi va ularni 1 dollar = 11 900 s
o‘
m miqdorida hisobga oldi. Hammasi
b
o‘
lib 41 650 000 s
o‘mni tashkil etdi (3500 × 11 900). Bu kreditor
lik qarzi.
2024-yil 18-iyulda A korxona xitoylik yetkazib beruvchiga 3500 dollar
o‘
tkazdi va 1 dollar
uchun 11 890 s
o‘
m kursi b
o‘
yicha 41 615 000 s
o‘
m miqdorida t
o‘
lovni qayd etdi.
A korxona qarzni t
o‘
ladi, ammo Markaziy bankda valuta qadrsizlanishi tufayli kamroq
miqdorda b
o‘
lgan. Shunday qilib, A korxona ijobiy kurs farqiga ega edi: (11 900-11 890) x 3500
= 35 000.
Agar 18 iyulda kurs 11 920 s
o‘
m b
o‘
lsa, A korxona zarar k
o‘
rgan b
o‘
lardi. (11 900-
11 920)*3500=-70 000 s
o‘
m miqdoridagi salbiy kurs farqi paydo b
o‘
lardi, chunki korxona
tovarlar uchun kerak b
o‘
lganidan k
o‘
proq pul t
o‘
lagan b
o‘
lardi.
Eksport qiluvchilar uchun misol:
B korxona Turkiyaga bu
g‘
doy sotadi. 2024-yil 13-iyulda u 10 000 dollarlik tovarlarni
yetkazib berdi va 1 dollar = 11 900 s
o‘
m miqdorida savdoni qayd etdi. Umumiy summasi
119 000 000 s
o‘
mni tashkil etdi va korxonada debitorlik qarzi paydo b
o‘
ldi.
2024 yil 18 iyulda turk xaridori 10 000 dollar t
o‘
ladi va B korxona 1 dollar uchun 11 890
s
o‘
m kursi b
o‘
yicha 118 900 000 s
o‘
m miqdoridagi qarzni qoplanganini hisobga oldi.
Kurs farqi
Ijobiy
Import qiluvchi
so'mda tovar
bahosidan kamroq
to'ladi
Eksport qiluvchi
so'mda tovar
bahosidan ko'proq
pul oldi
Salbiy
Import qiluvchi
so'mda tovar
bahosidan ko'proq
to'ladi
Eksport qiluvchi
so'mda tovar
bahosidan kamroq
pul oldi
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
187
B korxona salbiy kurs farqi bilan yakunladi, chunki u pulni pastroq kursda oldi: (11 900
–
11 890) x 10,000 =100 000 s
o‘
m zarar.
Yuqorida oddiy misollar keltirdik, ammo t
o‘
lov har doim ham yetkazib berishdan keyin
darhol amalga oshirilmaydi: avans t
o‘
lovi, qarzni qisman t
o‘
lash turli oylarda b
o‘
lishi mumkin.
Va bu yerda kurs farqlarining asosiy qoidasi debitorlik yoki kreditorlik qarzlarini keyinchalik
soliq hisob-kitoblariga kiritish uchun qayta hisoblash uchun t
o‘g‘
ri sanani tanlashdir.
Foyda soli
g‘
ini hisoblash uchun kurs farqlari quyidagicha hisobga olinadi:
ijobiy kurs farqlari daromad sifatida tan olinadi;
salbiy kurs farqlari - xarajatlardir.
Berilgan (qabul qilingan) avanslarni qayta baholashdan kelib chiqadigan kurs farqlari
soliq solish maqsadida hisobga olinmaydi. Bu buxgalteriya hisobi va soliq maqsadlari uchun
kurs farqlari qiymatlarining farqlanishiga olib keladigan omillardan biridir.
Shu munosabat bilan, daromad soli
g‘
ini (aylanma solig
‘
ini) hisoblashda avans
t
o‘
langanidan keyin olingan tovarlar (xizmatlar), shuningdek, avans olinganidan keyin tan
olingan tovarlar (xizmatlar)ni sotishdan olingan daromadlar hisobga olinishi muhimdir.
Avansni t
o‘
lash (qabul qilish) kunidagi kurs b
o‘
yicha hisoblangan qiymati soliq hisobida aks
ettirilishi kerak.
Shu bilan birga, sotib olingan tovarlar (xizmatlar) va sotishdan tushgan tushumlarni
hisobga olish buxgalteriya standartlari (BHXS yoki BHMS) b
o‘
yicha amalga oshiriladi. Shu
sababli, soliq va buxgalteriya hisobida hisobga olingan tovarlar (xizmatlar) qiymati va
daromadlar (xarajatlar) miqdori farq qilishi mumkin.
BHMS b
o‘
yicha valyuta kurslari farqlarini hisobga olish va soliq maqsadlarida qanday farq
bor?
4-sonli BXMSga muvofiq, chet el valyutasiga sotib olingan tovarlar (xizmatlar) qiymati
ular buxgalteriya hisobiga qabul qilingan kundagi Markaziy bank kursi b
o‘
yicha milliy
valyutada belgilanadi.
Shunga k
o‘
ra, agar etkazib beruvchiga chet el valyutasida avans t
o‘
langan b
o‘
lsa, kurs
farqi tovarlar (xizmatlar) buxgalteriya hisobiga qabul qilingan paytda paydo b
o‘
lishi mumkin.
Biroq, soliq hisob-kitoblarida bunday farq b
o‘
lmaydi - na daromadda, na xarajatlarda, na sotib
olingan tovarlar (xizmatlar) qiymatida.
Shuni hisobga olish kerakki, ba'zi hollarda shartnoma shartlari b
o‘
yicha avans t
o‘
lovi
qaytarilishi mumkin. Bunday holda, bunday vaziyat yuzaga kelganda, avans qayta baholanishi
kerak, chunki u chet el valyutasida belgilangan da'vo (yoki majburiyat) ga aylanadi.
Valyuta kurslaridan daromad yoki zararlar hisobi
O‘
zbekiston Respublikasi buxgalteriya
hisobining milliy standarti (22-
son BHMS) «Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va
majburiyatlarning hisobi» orqali tartibga solinadi hamda mazkur standartda valyuta
kurslari
farqlari b
o‘
yicha quyidagi qoidalar belgilab q
o‘yilgan: “To‘g‘
ridan-t
o‘g‘
ri olib borish usulida
kurs farqlari moliyaviy-x
o‘
jalik faoliyati natijalariga paydo b
o‘
lishiga qarab olib boriladi. 2019
yil 1 yanvardan boshlab jam
g‘
arish usuli q
o‘
llanilmaydi. 2019 yil 1 yanvargacha jam
g‘
arilgan
kurs farqlari moliyaviy-x
o‘
jalik faoliyati natijalariga quyidagicha olib borilishi mumkin:
a) chet el valyutasidagi debitorlik va kreditorlik qarzlari b
o‘yicha ― ularning to‘
lanishiga
(yoki hisobdan chiqarilishiga) qarab;
b) qolgan hollarda ― balansning tegishli valyuta moddalari bilan xo‘
jalik
operatsiyalarining sodir etilishiga qarab.
Jam
g‘
arilgan kurs farqlari moliyaviy natijalarga chet el valyutasining bir birligiga t
o‘g‘
ri
keladigan kurs farqlarining
o‘
rtacha miqdori b
o‘
yicha olib borilishi mumkin.
Kurs farqini olib borishda q
o‘
llanayotgan usullar majburiy ravishda x
o‘
jalik yurituvchi
sub’ektning hisob siyosatida aks ettirilishi kerak. Balansning turli xildagi valyuta moddalariga
kurs farqini olib borishning turli usullari q
o‘
llanishiga y
o‘
l q
o‘
yiladi.
Kurs farqlarini olib borishning jam
g‘
arish usulidan t
o‘g‘
ridan-t
o‘g‘
ri olib borish usuliga
o‘
tishda balansning valyuta moddalarini har oyda qayta baholash natijasida oldingi
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
188
jam
g‘
arilgan kurs farqlari x
o‘
jalik y
urituvchi sub’ektning moliyaviy
-x
o‘
jalik faoliyati natijalariga
hisob siyosati qabul qilingan kalendar yilining
oxirigacha har oyda (bir me’yorda) hisobdan
chiqariladi.
X
o‘jalik yurituvchi sub’ektning moliyaviy natijalariga olib borilgan ijobiy (salbiy) ku
rs
farqi moliyaviy faoliyatning daromadlari (xarajatlari) tarkibida hisobga olinadi.
Buxgalteriya hisobida ta’s
ischilarning ustav kapitaliga ulushini chet el valyutasida
kiritishi, ulushni kiritish sanasidagi Markaziy bankning kursi b
o‘
yicha amalga oshiriladi.
Ustav kapitali miqdori chet el valyutasida belgilangan va ustav kapitaliga ulushlar kiritish
legitim s
o‘
mlarda amalga oshirilgan hollarda ham, qayta hisoblash Markaziy bankning
ulushlarni kiritish sanasidagi kursi b
o‘
yicha amalga oshiriladi.
X
o‘jalik yurituvchi sub’ektning ustav kapitalini shakllantirishda ta’sis hujjatlarini
r
o‘
yxatdan
o‘
tkazish sanasidagi va ustav kapitaliga mabla
g‘
larni haqiqatda kiritish sanasidagi
Markaziy bank kurslari
o‘
rtasidagi vujudga keladigan kurs farqi buxgalteriya hisobida
q
o‘
shilgan kapital sifatida aks ettiriladi (22-BHMS, 2004).
Soliq Qonunchiligi nuqtai nazaridan qaraydigan bo
‘
lsak, Balansning valyuta
hisobvaraqlarini qayta baholash cho
g‘
ida kursdagi ijobiy va salbiy farqlar
o‘
rtasidagi saldo
aylan
madan olinadigan soliqning soliq solish ob’ekti deb e’tirof etiladi. Kursdagi salbiy farqning
summasi kursdagi ijobiy farq summasidan ortiq b
o‘
lgan taqdirda oshib ketgan summa
aylanmadan olinadigan soliqni hisoblab chiqarishda soliq bazasini kamaytirmaydi (Lex.uz,
2019).
Masalan, ulgurji savdo korxonasining kurs farqi b
o‘
yicha k
o‘
rsatgichlar dinamikasi
quyidagicha b
o‘
lsin (1-jadval):
1-jadval
Kurs farqi b
o‘
yicha k
o‘
rsatgichlar dinamikasi
Davr
Kurs farqi (mln so‘m)
Saldo (mln so‘m)
Aylanmadan
olinadigan
soliq 4%
(mln so‘m)
Ijobiy
Salbiy
Chorak
uchun
Hisobot davri
uchun
I chorak
168
114
54
54
2.16
II chorak
74
35
39
93
3.72
III chorak
40
68
-28
65
2.6
IV chorak
30
97
-67
-2
-
Yuqoridagi jadval ma’lumotlaridan ko‘
rishimiz mumkinki, korxonada birinchi va
ikkinchi chorakda ijobiy kurs farqi mavjud va unga aylanmadan olinadigan soliq hisoblanyabdi.
Uchinchi chorakda salbiy kurs farqi yuqori b
o‘
lganligi sababli kurs farqidan daromadlar t
o‘
qqiz
oylik hisobot davri b
o‘
yicha kamaygan. T
o‘
rtinchi chorakda esa salbiy kurs farqi yi
g‘
ilgan ijobiy
kurs farqidan yuqori b
o‘
lganligi sababli, korxonaning yillik hisobotida aylanmadan olinadigan
soliqni hisoblashda kurs farqi b
o‘
yicha daromadlar mavjud emas. Salbiy kursning ijobiy
kursdan yuqori b
o‘
lishi aylanmadan olinadigan soliqni hisoblab chiqarishda soliq bazasini
kamaytirmasligi esa Soliq Kodeksida belgilab q
o‘
yilgan.
Xulosa va takliflar.
Soliq hisobotida kurs farqlarini aks ettirish uchun biz buxgalteriya hisobi va soliqqa
tortish maqsadida alohida qaydlarni yuritishni tavsiya qilamiz. Buxgalteriya hisobi uchun
aniqlangan ijobiy kurs farqi 9540 «Valyuta farqlari bo‘yicha daromadlar» schyotida
, salbiy
9620 «Valyuta farqlari bo‘yicha zararlar» schyotida aks ettiriladi.
Shunga k
o‘
ra, biz daromad soli
g‘
i (aylanma soli
g‘
i) b
o‘
yicha soliq solinadigan bazani
aniqlashda hisobga olinadigan kurs farqlarini alohida reestrda (yoki mustaqil soliq balansini
yuritish) hisobga olishni tavsiya qilamiz, ularning ma'lumotlari faqat soliq solish maqsadlarida
foydalaniladi va balans ma'lumotlariga ta'sir qilmaydi.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
189
Xorijiy valyutani sotib olish (sotish) kursining Markaziy bank kursidan chetlanishini
qanday izohlash mumkin
Chet el valyutasini sotib olish (sotish) operatsiyalari mamlakatning valyuta bozorida
amalga oshiriladigan valyuta operatsiyalari r
o‘
yxatiga kiritilgan. Ularni amalga oshirish tartibi
Qoidalar bilan belgilanadi.
Chet el valyutasini sotib olish va sotish b
o‘
yicha operatsiyalar valyuta bozoridagi talab va
taklifdan kelib chiqqan holda shakllangan tijorat kursi b
o‘
yicha amalga oshiriladi. Soliq va
buxgalteriya hisobi uchun valyuta hisobvaraqlarini qayta baholashdan kurs farqi Markaziy
bank kursi va chet el valyutasini sotib olish (sotish) paytida q
o‘
llaniladigan tijorat banki kursi
o‘
rtasidagi farq kurs farqi hisoblanmaydi.
Tijorat ayirboshlash kursining Markaziy bank kursidan ijobiy yoki manfiy chetga chiqishi
xorijiy valyutadagi operatsiyalar b
o‘
yicha daromad (yoki zarar) sifatida tan olinishi kerak. Bu
moliyaviy faoliyatdan olingan daromad (zarar).
Soliq solish maqsadida chet el valyutasini sotib olish (sotish) kursining Markaziy bank
kursidan chetga chiqishi kurs farqi sifatida tan olinmaydi. Bu, ayniqsa, aylanma soliq
t
o‘
lovchilar uchun juda muhimdir. Oborot soli
g‘
ini belgilashda tijorat ayirboshlash kursi va
Markaziy bank kursi
o‘
rtasidagi ijobiy o
g‘
ishlar soliq solinadigan bazaga boshqa daromadlar
sifatida kiritilishi kerak. Salbiy o
g‘
ishlar soliq solinadigan bazani kamaytirmasligi kerak.
Adabiyotlar/Литература/References:
21-
BHXS (2009) “Valyuta kurslaridagi o‘zgarishlarning ta’sirlari”, 1 iyul.
22-BHMS (2004)
O‘zbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti «Chet el
valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning h
isobi»(keyingi o‘zgartirish va
qo‘shimchalar bilan), 23 mart, 51
-son buyruq.
Karimov A., Kurbanbayev J., Jumanazarov S. (2020) Buxgalteriya hisobi. Darslik.
–
T.:
“Iqtisod
-
Moliya”,
-400b.
Lex.uz. (2019). 30.12.2019. Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодекси
. [online]
Available at:
Ortikov X.A. va boshqalar. (2018) Buxgalteriya hisobi bo‘yicha uslubiy qo‘llanmalar
to‘plami. Toshkent, “NORMA”,—
368-6.
Urazov K.B. (2014) Buxgalteriya hisobi nazariyasi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarga
asoslangan ko‘rgazmali ma’ruza matnlari to‘plami. SamISI.
