Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
227
TOGʻ
TURIZMINI RIVOJLANTIRISH MANFAATLARI YOʻLIDA INVESTITSIYA
RESURSLARINI TOʻPLASH
MEXANIZMLAR ISHLAB CHIQISH
Xidirov Alimardon Dagarovich
Samarqand davlat arxitektura qurilish universiteti
ORCID: 0000-0001-5281-9411
Аnnotatsiya:
ushbu maqolada mamlakatimiz turizmni rivojlantirish orqali iqtisodiy
samaradorlikka erishish b
o‘yicha ulkan salohiyatga ega ekanligiga alohida eʼtibor qaratilgan
. Rossiya
mintaqalarida, ayniqsa Shimoliy Kavkazda va Karachay-Cherkes Respublikasida tog
ʻ
-chang
ʻ
i
kurortlarini rivojlantirishda investitsiya resurslarini t
o‘
plashning institutsional va iqtisodiy
sharoitlari va mexanizmlarini nazariy asoslash va ishlab chiqish.
Kalit so
ʻ
zlar:
ijtimoiy-iqtisodiy, kapital qo
ʻ
yilmalar, Karachay-Cherkesiyada, Sayyohlik-
rekreatsion, institutsional, byudjeti, mintaqa, kurort-rekreatsion, infratuzilmasini, orqali
institutsional, imidjini, subregion, landshaftga.
РАЗРАБОТКА МЕХАНИЗМОВ СБОРА ИНВЕСТИЦИОННЫХ РЕСУРСОВ ДЛЯ
ПОЛЬЗЫ РАЗВИТИЯ ГОРНОГО ТУРИЗМА
Хидиров Алимардон Дагарович
Самаркандский
государственный
архитектурно
-
строительного университет
Аннотация
.
В данной статье акцентируется внимание на том, что наша страна
имеет большой потенциал для достижения экономической эффективности за счет
развития туризма. Теоретическое обоснование и разработка институционально
-
экономических условий и механизмов развития
горнолыжных курортов в регионах России,
особенно на Северном Кавказе и в Карачаево
-
Черкесской Республике.
Ключевые слова:
социально
-
экономические, капитальные вложения, в Карачаево
-
Черкесии, Туристско
-
рекреационный, институциональный, бюджет, регион, курортно
-
рекреационный, инфраструктура, через институциональный, имидж, субрегион, ландшафт.
DEVELOPMENT OF MECHANISMS FOR COLLECTING INVESTMENT RESOURCES
FOR THE BENEFIT OF MOUNTAIN TOURISM DEVELOPMENT
Khidirov Alimardon Dagarovich
Samarkand State University of Architecture and Civil Engineering
Abstract.
This article focuses on the fact that our country has a great potential to achieve
economic efficiency through the development of tourism. Theoretical justification and development of
institutional and economic conditions and mechanisms for the development of ski resorts in the
regions of Russia, especially in the North Caucasus and the Republic of Karachay-Cherkessia.
Key words:
socio-economic, capital investments, in Karachay-Cherkessia, Tourism-recreational,
institutional, budget, region, resort-recreational, infrastructure, through institutional, image,
subregion, landscape.
UO
‘
K: 338.486
XII SON - DEKABR, 2024
227-232
0
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
228
Kirish.
Iqtisodiy rivojlanishning jadal sur'atlarini ta'minlashga b
o‘
lgan ehtiyojning ortib
borayotgani sarmoyaga y
o‘
naltirilgan iqtisodiy muhitni yaratishni taqozo etmoqda. Aynan
investitsiyalarning kirib kelishi ishlab chiqarish k
o‘
lamining kengayishini va iqtisodiyotning
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning yangi, yuqori po
g‘
onasiga
chiqishini ta’minlaydi. Shu bilan
birga, investitsiya siyosati mintaqa iqtisodiyoti samaradorligini oshirishni belgilaydigan kapital
q
o‘
yilmalarning ustuvor y
o‘
nalishlarini belgilashi kerak.
Bugungi kunda Karachay-Cherkesiyada to
g‘
turizmi mintaqaviy sanoatni rivojlantirishda
multiplikativ effekt yaratishi mumkin b
o‘
lgan soha sifatida qaraladi va ba'zi hududlarda
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish uchun asos b
o‘ladi. Turizmni rivojlantirish boʻyicha investitsiya
konsepsiyasini amalga oshirish pirovardida Qorachay-
Cherkesiyaga qoʻshimcha sayyohlar
oqimini jalb qiladi va buning natijasida ijtimoiy-madaniy xizmatlar va turizm sohasida yangi ish
oʻrinlari yaratiladi.
Adabiyotlar sharhi.
Jahon x
o‘
jaligining globallashuvi va integrasiyalashuvi kuchayib borayotganbir davrda
turizm tushunchasining mohiyatini t
o‘g‘
ri talqin etish va uning mohiyatini t
o‘g‘
ri anglab
yetish ham nazariy, ham amaliy ahamiyat kasb etadi. Bu haqda xorijiy va mahalliy olimlarning
fikri turli-tuman b
o‘
lib, turlicha qarash va konsepsiyalar mavjud.
Rossiyalik iqtisodchi olim Vinokurov
(2004)
turizmga “Turizm bu –
hordiq chiqarish,
davolanish, sport bilan shu
g‘
ullanish, ziyorat qilish, biznes qilish maqsadida inson tomonidan
b
o‘
sh vaqtda amalga
oshiriladigan sayohatdir” deb ta’rif bergan
.
O‘
zbekistonlik iqtisodchi olim T
o‘
xliyevning
(2010)
ta’rifiga
k
o‘
ra, turizm bu
–
turistlar
tomonidan amalga oshiriluvchi, aniq belgilangan turistik maqsadlarga ega ommaviy sayohatlar
turidir.
Jumladan, Aleksandrova (2002)
«Kishilarning
doimiy turar joylari va ishlaridan
farqlanuvchi joylarga yetib kelishi va joylashishi vaqtida yuzaga keladigan munosabatlar va
hodisalar yi
g‘
indisi
turizmdir»,
- deb
ta’kidlab
o‘
tgan.
Tishukov (2007) esa
“Turizm
–
mamlakat fuqarolari, xorijlik fuqarolar vafuqarolikka ega
b
o‘
lmagan shaxslarning doimiy turarjoylaridan so
g‘
lomlashtirish, tanishish, kasbiy-
ishbilarmonlik, sport,diniy va boshqa maqsadlarda vaqtinchayashab turgan mamlakatidagi haq
t
o‘
lanadigan faoliyat bilan band b
o‘lmagan holda vaqtinchalik sayohatlaridir”,
- degan fikrni
bildiradi.
Shuni ta’kidlab o‘
tish joizki, ayrim xorijiy va mahalliy olimlar turizmning jadal taraqqiyoti
alohida tarmoq holidagi industriyadir, degan fikrlarni ol
g‘
a surishmoqda.
Tishukov (2007)
o‘
z risolasida
“Turizm
industriyasi
–
bu mehmonxona va boshqa
joylashtirish vositalari, transport vositalari, umumiy ovqatlanish obyektlari, dam olish
obyektlari va vositalari, tanishish, ishbilarmonlik, so
g‘
lomlashtirish, sport va boshqa
maqsadlardagi obyektlar, turoperatorlik va turagentlik faoliyatini amalga oshiruvchi
tashkilotlar, shuningdek, ekskursiya xizmatlari va gid-tarjimonlar xizmatini namoyon etuvchi
tashkilotlar t
o‘plamidir”,
-
deb e’tirof etgan.
Birjakov (2003) esa
“Turistik
xizmat
–
turizm maqsadlari, turistik xizmatning y
o‘
nalishi
va tabiati, turistik mahsulotga javob beruvchi, umuminsoniy axloq va tartib tamoyillariga mos
keluvchi ekskursant yoki turistning ehtiyojlarini
ta’minlash
va qanoatlantirishga y
o‘
naltirilgan
xizmat k
o‘
rsatish sohasidagi maqsadlarga y
o‘
naltirilgan harakatlar yi
g‘indisidir”,
- degan fikrni
bildiradi.
Tadqiqot metodologiyasi.
Mazkur maqolada bilish nazariyasining mantiqiy yondashuv, induktsiya va deduktsiya,
qiyosiy va omilli tahlil, zamon va makon, taqqoslash, monografik k
o‘
zatish kabi usullardan
foydalanildi.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
229
Tahlil va natijalar muhokamasi.
O‘
zining noyob tabiiy sharoitiga ega b
o‘
lgan Karachay-Cherkesiya uchun turizm sohasida
iqtisodiy jihatdan eng foydali biznes turlaridan biri katta, zamonaviy, yuqori darajadagi
qulaylik va xizmat k
o‘
rsatish darajasiga ega b
o‘
lgan to
g‘
-chan
g‘
i kurortlarini qurish va ulardan
foydalanish hisoblanadi. To
g‘
-chan
g‘
i kurortlarini shunday hajmda va sifatli qurish kerakki,
ular respublika iqtisodiyotini rivojlantirish uchun omil b
o‘
lsin.
Viloyatda to
g‘
turizmini rivojlantirish manfaatlari y
o‘
lida investitsiya resurslarini
t
o‘
plashning institutsional va iqtisodiy mexanizmlarini shakllantirish bugungi kunning bir
qator eng muhim vazifalari, xususan, viloyat byudjeti daromadlarini k
o‘
paytirish, q
o‘
shimcha
ish
o‘
rinlari yaratish, turizm darajasini oshirish kabi bir qator muhim vazifalarni hal etishga
yordam beradi. dissertatsiya tadqiqoti mavzusini ishlab chiqishning dolzarbligini belgilaydigan
kurort va rekreatsion mintaqa aholisining farovonligi va boshqalar.
Rossiya iqtisodiy rivojlanishining hozirgi bosqichida mintaqaviy iqtisodiyotga
investitsiyalarni jalb qilishning mintaqaviy muammolarini, xususan, turizmni rivojlantirishga
investitsiyalarni jalb qilish muammolarini
o‘
rganishga e
’
tibor va qiziqish ortib bormoqda.
Turistik xizmatlar sohasini rivojlantirishning nazariy va uslubiy muammolari, uning
mintaqa iqtisodiyotiga ta'siri, investitsiya faolligini ra
g‘
batlantirish mexanizmlarini ishlab
chiqish rus va xorijiy olimlarning ishlarida
o‘
rganilgan.
Shu bilan birga, mintaqada turizmni rivojlantirishda investitsiya resurslarini t
o‘
plash
muammolari b
o‘
yicha keng k
o‘
lamli tadqiqotlar olib borilayotganiga qaramay, ijtimoiy-
iqtisodiy, tashkiliy, moliyaviy, huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, iqtisodiy va iqtisodiy sohalarni
rivojlantirishning ilmiy jihatdan yetarli darajada tadqiq etilmaganiga e'tibor qaratilmoqda.
kurortga y
o‘
naltirilgan mintaqada kon turizmi sohasida investitsiya faoliyatini ra
g‘
batlantirish
b
o‘
yicha mintaqaviy siyosatni amaliyotga tatbiq etish bilan bo
g‘
liq masalalar.
Mavzu maqsadiga erishish quyidagi vazifalarni hal qilishni talab qiladi:
- Rossiyada to
g‘
turizmini rivojlantirishning ustuvor y
o‘
nalishlarini aniqlash;
- to
g‘
turizmini rivojlantirish b
o‘
yicha jahon tajribasini k
o‘
rib chiqish;
- Shimoliy Kavkazda to
g‘
turizmini rivojlantirishga investitsiyalarni jalb qilishning
dolzarbligini asoslash va Shimoliy Kavkaz milliy respublikalarining to
g‘
li hududlarida
investitsiya muhitini shakllantirish xususiyatlarini yoritib berish.
- hududda turizm sohasi holatini monitoring qilish va uni rivojlantirishga y
o‘
naltirilgan
investitsiyalarni tahlil qilish;
- hududiy bozor segmenti sifatida to
g‘
turizmini rivojlantirishning istiqbolli
y
o‘
nalishlarini belgilash;
- to
g‘
turizmini rivojlantirishga investitsiya resurslarini jalb qilishni osonlashtiruvchi va
t
o‘
sqinlik qiluvchi omillarni aniqlash;
- kurort-rekreatsion mintaqa turizmi sohasidagi investisiya faoliyatini davlat tomonidan
tartibga solish mexanizmlarini asoslash;
- Qorachay-Cherkes Respublikasida to
g‘
turizmiga investitsiya manbalarini t
o‘
plash
jarayonini axborot bilan ta'minlash y
o‘
nalishlarini belgilash;
- to
g‘
turizmi sohasida investitsiya faoliyatini ra
g‘
batlantirishning institutsional
vositalarini ishlab chiqish
To
g‘
turizmi sektorining faoliyatini tartibga soluvchi me'yoriy-huquqiy baza Rossiya
Federatsiyasi Qonunchilik Assambleyasi tomonidan qabul qilingan davlat huquqiy hujjatlari,
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmonlari, Rossiya Federatsiyasi Hukumatining
farmonlari va qarorlari bilan ifodalanadi.
Hududni rivojlantirish uchun qulay tabiiy sharoitga va ancha yuqori iqtisodiy salohiyatga
ega b
o‘
lgan Shimoliy Kavkazning tushkun mintaqalarida to
g‘
turizmini rivojlantirish
multiplikativ ta
’
sir k
o‘
rsatishi haqidagi pozitsiyani asoslashdan iborat. Butun mintaqaning
hududiy-iqtisodiy kompleksi va mintaqaning rekreatsion resurslarining raqobatbardosh
afzalliklarini kapitallashtirishga, umuman mintaqada ham qulay investitsiya muhitini
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
230
yaratishga qaratilgan tizimli institutsional va iqtisodiy sharoitlar va mexanizmlarni
shakllantirish orqali institutsional kamchiliklarni bartaraf etishni
o‘
z ichiga oladi va ayniqsa,
to
g‘
turizmi rivojlanayotgan hududlarda muhim ahamiyat kasb etadi. Bularga:
1. Turizm sohasining xizmat k
o‘
rsatish sohasining muhim b
o‘g‘
ini sifatida kurortga
y
o‘
naltirilgan hududning iqtisodiy tizimidagi ahamiyati, turdosh tarmoqlarning rivojlanishiga
turtki b
o‘
lishi strategiyasini ishlab chiqishni taqozo etadi. to
g‘
-chan
g‘
i kurortlarini
rivojlantirishga investitsiyalarni jalb etish b
o‘
yicha investitsiyalardan maksimal dividend
olishga qaratilgan investorlarning manfaatlarini, shuningdek, tabiiy resurslarni saqlash,
ekologik tozalikni saqlash bilan bo
g‘
liq mintaqaviy ustuvorliklarni hisobga olgan holda
kompleks chora-tadbirlar belgilandi. hudud, mahalliy aholining daromadlari darajasini va
ularning farovon yashashini ta'minlash.
2. Qorachay-Cherkes Respublikasi rekreatsion-turistik majmuasining hozirgi holati
quyidagi xususiyatlar bilan tavsiflanadi: mehmonxona x
o‘
jaligining etarli darajada
rivojlanmaganligi, umuman olganda etarli darajada emasligi; chan
g‘
i liftlari va chan
g‘
i
yonbag
‘
irlarida yuqori darajada eskirish; maxsus y
o‘
naltirilgan turizm infratuzilmasi va
tayyorlanayotgan kadrlar yetarli darajada rivojlanmaganligi; joriy turistik ma'lumotlar bilan
yomon axborot ta'minoti; turizm mahsulotlarini ilgari surish masalalarida harakatlarni
muvofiqlashtirishning y
o‘
qligi, shuningdek, zamonaviy yuqori tezlikdagi Kavkaz
kommunikatsiyalarining y
o‘
qligi; ishbilarmonlik muhitida investitsiya xavfi ortib borayotgan
hudud sifatida rivojlangan mintaqa imidji.
3. Investitsiya faoliyatiga ta'sir qilish dastaklaridan biri tegishli bozor institutlarini
shakllantirish va ularni mintaqadagi tadbirkorlik faoliyatining ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlariga
moslashtirish b
o‘
lishi mumkin. Kurort va rekreatsion mintaqaning investitsiya bozorida
muvozanatga erishish tadbirkorlik faoliyatini ra
g‘
batlantiradigan va mintaqaviy
iqtisodiyotning ushbu sohasiga (kredit, su
g‘
urta, moliyaviy va boshqalar) moliyaviy resurslarni
jalb qiladigan t
o‘
liq institutsional mexanizmlarni shakllantirish bilan bo
g‘
liq. Karachay-
Cherkesiya iqtisodiyoti turistik-rekreatsion kompleks hududini rivojlantirish va rivojlantirish
kabi keng k
o‘
lamli muammolarni hal qilish uchun uzoq vaqt davomida
o‘
z moliyaviy
resurslarining etishmasligi bilan tavsiflanadi.
4. Dombay-Arxiz turistik va turizm boshqarmasi negizida tashkil etilgan axborot tarmo
g‘
i
orqali korxonalar t
o‘g‘risidagi ma’lumotlarni oshkor qilish t
izimi asosida korxonalar
faoliyatining shaffofligini oshirish hududga sarmoya jalb etishning muhim vazifalaridan biridir.
sayyohlik korxonalariga taklif etilayotgan investitsiya loyihasi haqidagi ma'lumotlarni k
o‘
proq
potentsial investorlar e'tiboriga etkazish imkonini beradigan dam olish majmuasi
5. To
g‘
turizmiga sarmoya kiritish manbalarini t
o‘
plash jarayonini axborot bilan
ta’minlash bir
vaqtning
o‘
zida ikki y
o‘
nalishda amalga oshirilishi kerak: potentsial investorlarni
hududning turizm-rekreatsion kompleksining investitsiya salohiyati va hududiy hokimiyat
organlari tomonidan yaratilgan qulay soliq muhiti t
o‘g‘
risida xabardor qilish. Karachay-
Cherkes Respublikasida turizm sohasida, shuningdek, mintaqaning to
g‘
-chan
g‘
i turizmi
markazi sifatida imidjini axborot bilan ta'minlash, mintaqaviy turizm mahsulotlarini potentsial
xaridorlarga qaratilgan.
6. Davlat hokimiyatining hududiy tuzilmalarini zamonaviy bozor turizmi infratuzilmasini
–
Dombay-Arxiz sayyohlik-rekreatsion kompleksi boshqarmasi huzurida tadbirkorlarga
yuridik xizmatlar k
o‘
rsatuvchi maslahat byurolari tashkil etishni yaratishga y
o‘
naltirish
maqsadga muvofiq; mehmon uylari qurish uchun ipoteka krediti berish (turizm sohasida kichik
biznes sohasida faoliyat yurituvchi tadbirkorlar); tadbirkorlarni hududlararo darajada axborot
bilan ta'minlash (konferentsiyalar, k
o‘
rgazmalar, ma'lumot turlarida ishtirok etish).
7. Mintaqada togʻ turizm
ini rivojlantirishga investitsiyalarni jalb etishning asosiy
mexanizmlaridan biri sifatida Qorachay-
Cherkes Respublikasida togʻ kurortlarini
rivojlantirishning maqsadli dasturini ishlab chiqishda maqsadli dasturiy yondashuvdan
foydalanish maqsadga muvofiq
koʻrinadi. mintaqa xalq xo‘
jaligi kompleksining cheklangan,
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
231
lekin asosiy rivojlanish pozitsiyalarida iqtisodiy jarayonlarga bevosita ta’sir ko‘
rsatish
imkoniyatini beradi
Turistik-rekreatsion mintaqa sharoitlariga moslashtirilgan to
g‘
turizmi sohasida
investitsiya jarayonini ra
g‘
batlantirishning institutsional-iqtisodiy sharoitlari va mexanizmlari
majmuasini ishlab chiqishdadir .
1. To
g‘
turizmi sohasida turistlar oqimini shakllantirish jarayonlarining
o‘
ziga xos
xususiyatlari aniqlandi, bunga bir qator omillar asosan ta'sir qiladi: narx omillari (turning narxi,
obuna, xizmat k
o‘
rsatish); y
o‘
llar taklifi (qiyinchilik darajasi, jihozlar); transportdan
foydalanish imkoniyati (t
o‘g‘
ridan-t
o‘g‘
ri charterlar, parvoz vaqtlari); tabiiy va iqlimiy omillar
(ob-havoning barqarorligi, muzlik chan
g‘
isi, qor qoplamining xususiyatlari) va boshqalar
(valyuta kurslari, bojxona rasmiylashtiruvlari va boshqalar).
2. Turistik mintaqaning tabiiy sharoiti va resurslari, turistik -rekreatsion qiymati va
infratuzilmaviy tarkibiy qismining umumiy iqtisodiy bahosi berilgan va Qorachay-Cherkes
Respublikasining to
g‘
-chan
g‘
i kurortlari hududining iqtisodiy salohiyati tahlil qilingan. to
g‘
turizmi sektori mintaqada uzoq muddatli iqtisodiy
o‘
sishning muhim tarkibiy qismi sifatida
qaraladi.
3. Turizmni rivojlantirishga t
o‘g‘
ridan-t
o‘g‘
ri investitsiyalarni jalb etishga qaratilgan
chora-tadbirlar belgilandi, jumladan:
• to‘g‘
ridan-t
o‘g‘
ri investitsiyalarni davlat tomonidan q
o‘
llab-quvvatlash, mintaqadagi
investitsiya faoliyatini moliyaviy q
o‘
llab-quvvatlash va yordam berish;
• potentsial investorlarni jalb qilish bo‘
yicha ra
g‘
batlantirish strategiyalarini amalga
oshirish;
• salohiyatli investorlar uchun samarali axborot tizimini yaratish;
• potentsial inve
storlar oldida mintaqaning qulay imidjini shakllantirish uchun
investitsiya strategiyasini amalga oshirish.
4. Qorachay-
Cherkes Respublikasida togʻ turizmini rivojlantirish boʻyicha istiqbolli
investitsiya loyihalarini kompleks iqtisodiy baholash amalga oshirildi, uning asosida Dombay
va Arxiz togʻ
-
changʻi kurortlarini elita togʻ
-
changʻi sporti sifatida rivojlantirish strategiyasi
taklif etildi. tog 'iqlim kurortlari birinchi navbatda havaskor chan
g‘
ichilar uchun.
5. “Dombay
-
Arxiz” turistik
-rekreatsion komp
leksi maʼmuriya
tida yagona hududiy turistik
operator boʻlimi, axborot markazi, konsalting boʻlimlari, sugʻurta jamgʻarmasi, audit palatasini
oʻz ichiga olgan yangi boshqaruv tuzilmasi taklif etildi.
6. Turizm sohasida davlat tomonidan q
o‘
llab-quvvatlash chora-tadbirlarini amalga
oshirish mexanizmi ishlab chiqildi, jumladan:
• hududlarda vakolatxonalar tarmog‘
iga ega b
o‘
lgan respublika axborot-tahliliy turizm
markazini (RRIM) tashkil etish;
• PR kampaniyalarini o‘
tkazish va Karachay-Cherkesiyaning turizm uchun qulay hudud
sifatida imidjini yaratish b
o‘
yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish;
• mahalliy davlat hokimiyati organlarini jalb qilgan holda yirik mintaqalararo, Rossiya va
xalqaro turizm k
o‘
rgazmalarida yagona hududiy integratsiyalashgan stend bilan ishtirok
etishni tashkil etish;
• kichik biznes sohasida investisiya loyihalarini ishlab chiqish va amalga oshirishni davlat
tomonidan q
o‘
llab-quvvatlash;
• ustuvor turistik hududlarda ijtimoiy va transport infratuzilmasini
qurish va
rekonstruksiya qilishni moliyalashtirish;
• federal va mintaqaviy maqsadli dasturlarda Karachay
-Cherkes Respublikasining
ishtiroki b
o‘
yicha ishlarni faollashtirish;
• mahalliy davlat hokimiyati organlariga o‘
z hududlarida turizmni rivojlantirishga
k
o‘
maklashish;
• tog‘
turizmi sohasida faoliyat yurituvchi korxona, firma va kompaniyalarning
tarmoqlararo va hududlararo
o‘
zaro hamkorligini muvofiqlashtirish;
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr
www.e-itt.uz
232
• statistik hisobni tashkil etish va turizm resurslari, turizm faoliyati sub'ektlari reyestr
larini
yaratish, shuningdek, turistik oqimlar monitoringi.
To
g‘
-chan
g‘
i sohasida xalqaro sayyohlik sayohatlarining aniq qaydlari y
o‘
q. Faqatgina milliy
chan
g‘
i assotsiatsiyalarining tarqoq ma'lumotlariga asoslanib, xizmat k
o‘
rsatish sohasining ushbu
segmentida sayyohlar oqimi haqida ba'zi taxminlarni aytish mumkin.
Jahon bozorining potentsiali 70 million chan
g‘
ichilarni tashkil etadi, ulardan 55 millioni to
g‘
chan
g‘
ichilari b
o‘
lib, Shimoliy Amerika (20 million kishi), Yaponiya (24 million kishi), Evropa (25
million kishi) asosiy y
o‘
nalishlar hisoblanadi. Chan
g‘
ichilarning Yevropa oqimi Germaniya (5,5
million kishi), Frantsiya (5 million kishi), Skandinaviya (5 million kishi), Avstriya (4 million kishi)
va boshqalarda shakllangan.
Rossiyada aholi daromadlarining
o‘
sishi va so
g‘
lom turmush tarzini ommalashtirish,
k
o‘
kalamzorlashtirishga b
o‘
lgan talablarning oshishi Rossiya Federatsiyasida sayyohlar -
chan
g‘
ichilar oqimining k
o‘
payishiga olib keladi. Shu bilan birga, chan
g‘
ichilarning turistik oqimi
ichki va tashqi turlarga b
o‘
linadi. Yuqori daromadli iste'molchilar Avstriya, Frantsiya va
Shveytsariyadagi chan
g‘
i markazlariga sayohat qilishga k
o‘
proq e'tibor berishadi. Ichki to
g‘
turizmi
asosan shahar aholisining qishloq turistik markazlariga sayohatlari yoki to
g‘
li hududlarda
joylashgan sanatoriylarda y
o‘
llanmalar b
o‘
yicha dam olishlari bilan ifodalanadi.
Narx darajasi mezoniga k
o‘
ra, quyidagi guruhlar ajratiladi:
- qimmat xizmatlarga ega mamlakatlar (Frantsiya, Shveytsariya);
- oraliq guruh (Avstriya, Italiya, Skandinaviya, Amerika);
Ebzeev X I Rossiya Federatsiyasi mintaqalarida to
g‘
turizmini rivojlantirish istiqbollari
(Qorachay-Cherkes respublikasi misolida) Diss Sochi 2003 C 131 C 122.
- arzon bozorlar (Sharqiy Yevropa, Turkiya).14
Evropada chan
g‘
ichilarni an'anaviy ravishda qabul qiladigan asosiy davlatlar Avstriya,
Shveytsariya va Frantsiyadir
Avstriya 35%
Frantsiya 18%
Shveytsariya 19%
Boshqa 18%
Italiya 10%
Rossiyaning to
g‘
-chan
g‘
i kurortlari dunyo miqyosida kam tanilgan, bundan tashqari, s
o‘
nggi
yillarda Rossiyadan Evropadagi to
g‘
-chan
g‘
i kurortlariga sayyohlar oqimi k
o‘
paymoqda. To
g‘
-
chan
g‘
i turizmining jadal rivojlanishi taxminan 10 yil oldin boshlangan. Bu vaqt ichida u mavsumda
taxminan 100 million dollar aylanmasi bilan ommaviy dam olish shakliga aylandi.
Xulosa va takliflar.
Yuqoridagilardan xul
osa qilib aytadigan bo‘lsak s
ayyohlik-rekreatsion kompleks va uning
qismi b
o‘
lmish to
g‘
turizmining rivojlanishi bir qator ijobiy va salbiy natijalar bilan birga keladi, bu
esa turizmning tarmoqlararo kompleks sifatidagi
o‘
ziga xos xususiyatlarini hisobga oladigan
yanada takomillashtirilgan boshqaruv mexanizmini yaratishni taqozo etadi. respublika
iqtisodiyotining bir qancha tarmoqlarini birlashtiradi, hosil qiladi va rivojlanishini q
o‘
llab-
quvvatlaydi. Turizmning iqtisodiy klasterlardan biri sifatida rivojlanishi iqtisodiyotni tarkibiy qayta
qurishga yordam beradi va uning jadal rivojlanishini ra
g‘
batlantiradi.
Adabiyotlar
/Литература/Reference:
Тўхлиев
И
.
С
.,
Қудратов
Ғ
.
Х
.,
Пардаев
М
.
Қ
. (2010)
Туризмни
режалаштириш
.
Дарслик.
-
Тошкент, «Иқтисодиёт
-
молия» нашриёти.
-
254 бет.
Винокуров М.А.
(2004)
Что такое туризм?/научная статья
Тишуков Ю.В.
(2007)
Потребитель на рынке туристических услуг. –Ростов
-
на
-
Дону:
Феникс,
. -
4 с
.
Биржаков М.Б.
(2003)
Туристические услуги, работы, товары. –Москва–Санкт
-
Петербург: Издательство «Невский фонд» –
«Издательский дом Герда»,
С.108.
Александрова А.Ю.
(2002)
Международный туризм
.
Учебник. –М.: Аспект Пресс,
. 470
с.
