Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, fevral
www.e-itt.uz
65
MICE TURIZMI RIVOJLANISHINING IJTIMOIY AHAMIYATI
Madrimova Aziza Ambiyat qizi
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
ORCID:
0009-0007-4981-0388
Annotatsiya.
Maqolada MICE turizmi rivojlanishining ijtimoiy sohaga taʼsiri masalalari
koʻrib chiqiladi. MICE turizmini rivojlantirish orqali mamlakatni ijtimoiy sohasini rivojlantirish,
Oʻzbekistonda MICE turizmini rivojlantirish orqali erishiladigan natijalar, infratuzilmaning
rivojlanishi oʻz navbatida ijtimoiy hayotning yaxshilanishiga olib kelishi, jamiyat hayotiga taʼsiri,
yangi ish oʻrinlarini yaratilishi orqali mahalliy aholining bandligini taʼminlash toʻgʻrisida fikr va
mulohazalar keltirildi.
Kalit soʻzlar:
MICE turizm, turizm infratuzilmasi, turistik xizmatlar, biznes tadbirlar,
ishbilarmonlik turizmi, ijtimoiy rivojlanish, yangi ish o‘rinlari.
СОЦИАЛЬНОЕ ЗНАЧЕНИЕ РАЗВИТИЯ MICE-ТУРИЗМА
Мадримова Азиза Амбият кизи
Ташкентский государственный экономический университет
Аннотация.
В статье рассматриваются вопросы влияния развития MICE-туризма
на социальную сферу. Были представлены мнения и соображения о развитии социальной
сферы страны через развитие MICE-туризма, о результатах, достигнутых за счет
развития MICE-туризма в Узбекистане, о том, как развитие инфраструктуры, в свою
очередь, приведет к улучшению социальной жизни, повлияет на жизнь общества,
обеспечит занятость местного населения за счет развития MICE-туризма.
Ключевые слова:
MICE туризм, инфраструктура туризма, туристические услуги,
бизнес-мероприятия, деловой туризм, социальное развитие, новые рабочие места.
THE SOCIAL SIGNIFICANCE OF THE DEVELOPMENT OF MICE TOURISM
Madrimova Aziza Ambiyat qizi
Tashkent State University of Economics
Abstract.
The article examines the issues of the impact of the development of MICE tourism
on the social field. Feedbacks and reviews have been given to develop the social sphere of the
country through the development of MICE tourism. The results have been achieved by the
development of MICE tourism in Uzbekistan in order to develop the infrastructure, in turn it can
lead to improve in social life, to have a positive impact on the life of society, to provide the
employment of local residents through creating new jobs.
Keywords:
MICE tourism, tourism infrastructure, tourist services, business events, business
tourism, social development, new jobs.
UOʻK: 338.48
II SON - FEVRAL, 2025
65-69
00
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, fevral
www.e-itt.uz
66
Kirish.
Zamonaviy dunyoda turizm inson faoliyatining koʻplab sohalarini birlashtiradi va
insonning oʻziga ham, uning hayotining barcha sohalariga va umuman jamiyat hayotiga taʼsir
qiladi, kognitiv funktsiyani bajaradi. Jamiyatda oʻzgarishlar roʻy bermoqda – ishchi kuchining
turizm faoliyati bilan bogʻliq kasblarga yoʻnaltirilishi kuzatilmoqda. Bu esa, oʻz navbatida,
malakali kadrlarga (gidlar, tarjimonlar) va bunday mutaxassislarni tayyorlash boʻyicha
muassasalar yaratish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Bunday taʼlim tashkilotlarini yaratish
atrof-muhitning oʻzgarishiga olib keladi. Universitetlar, xizmat koʻrsatish markazlari paydo
boʻlmoqda, hududlar va umuman aholi punktlari tarkibi oʻzgartirilmoqda.
Turizm murakkab va ko‘p tarmoqli jarayondir. Rivojlangan shakllarda u insonning o‘ziga
ham, uning hayotining ko‘p sohalariga – mehnat va dam olishni tashkil etishga, iqtisodiy va
ijtimoiy rivojlanishga kuchli taʼsir koʻrsatadi va oʻzi rivojlanayotgan mintaqadagi muhitni
oʻzgartiradi. Hozirgi vaqtda turizm oʻzining kontseptual apparati, funksiyalari va taʼsir
doirasiga ega boʻlgan ilmiy tadqiqot predmeti sifatida qaralmoqda. Turizm nafaqat
odamlarning sayohati bilan bogʻliq boʻlmagan, balki individual jamiyat darajasida ham, jamiyat
darajasida ham oʻzini namoyon qiladigan ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, madaniy hususiyatdagi
qator funksiyalarni bajaradigan inson faoliyati sohasi. Yaʼni turizm inson salomatligini
yaxshilash, mehnat qobiliyatini tiklash va mehnat unumdorligini oshirishga yordam beradi.
Odatda turizm yangi ish oʻrinlari va daromadlarni yaratish orqali ijtimoiy farovonlikni
yaxshilash, yakuniy maqsadga erishish uchun yanada qulay rivojlanish darajasi deb taxmin
qilinadi.
MICE turizmi odatda global va milliy miqyosda kengaygan tarmoqlarni yaratish imkonini
beradi. U biznes va ilmiy tadbirlar orqali turli davlatlardan kelgan mutaxassislar, tadbirkorlar
va professionallarni birlashtiradi. Bu esa yangi aloqalar va hamkorlikni yaratish, turli
madaniyatlar oʻrtasida oʻzaro tushunishni rivojlantiradi. MICE tadbirlari koʻpincha madaniyat
va turizmni oʻz ichiga oladi, masalan, mehmonlarni mahalliy madaniyat bilan tanishtirish,
turistik obʼektlarni koʻrsatish va mahalliy anʼanalar va urf-odatlarni targʻib qilish. Bu esa
mahalliy jamoalarga global miqyosda oʻz madaniyatini namoyish etish imkoniyatini beradi.
Adabiyotlar sharhi.
Gutnikova (2019) MICE-turizm tushunchasini quyidagicha yoritgan: Zamonaviy dunyoda
biznes turizmi sohasida yangi yoʻnalish paydo boʻldi – MICE-turizm, uning rivojlanishi ustuvor
yoʻnalishlardan biri sifatida belgilanadi. Ishbilarmonlik turizmi koʻplab mamlakatlarning
rivojlanishi uchun juda katta ahamiyatga ega destinatsiyalar. "MICE-Tourism" atamasi biznes
turizmining segmenti sifatida belgilanadi. MICE-turizm bu barqaror yuqori oʻsish va nisbiy
qarshilik bilan tavsiflanadi iqtisodiy, siyosiy, tabiiy va boshqa omillarning taʼsiri
.
Kurpiyashkina (2021) esa tadqiqotlarida MICE sanoatiga quyidagicha yondashgan:
Xozirgi kunga kelib kongress tadbirlari ayniqsa mashhur. MICE sanoati rivojlanishi orqali butun
dunyo mamlakatlarining yalpi ichki mahsulotidagi daromadlari oshmoqda. Har yili biznes
maqsadlari bilan 100 milliondan ortiq sayohat amalga oshirilmoqda.
Ragʻbatlantiruvchi sayohat MICE sayohatining eng qiyin qismlaridan biri boʻlishi mumkin,
chunki u guruh tadbirlarini oʻz ichiga olmaydi. Buning oʻrniga, ragʻbatlantiruvchi sayohat
odatda xodimlarga mukofot sifatida taqdim etiladi. Ragʻbatlantiruvchi sayohatlar odatda ish
yoki aniq taʼlim komponentiga ega emas, balki unumdorlikni yanada ragʻbatlantirish
maqsadida notijorat taʼtillaridir (Stiven va Hayes, 2009).
“Turizm statistikasi boʻyicha xalqaro tavsiyalar” hujjatiga koʻra, “ishbilarmon tashrif
buyuruvchilar” turistik sayohatning asosiy maqsadi biznes va kasbiy maqsadlar toifasiga mos
keladigan tashrif buyuruvchilardir (UNWTO, 2010).
Xalqaro Kongress va Konvensiya Assotsiatsiyasi (ICCA) ishbilarmonlik turizmiga
quyidagicha taʼrif beradi: ishbilarmonlik turizmi har yili biznes uchrashuvlari, kongresslar,
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, fevral
www.e-itt.uz
67
koʻrgazmalar, biznes tadbirlari, ragʻbatlantiruvchi turlar va korporativ mehmondoʻstliklarda
qatnashadigan millionlab delegatlarga xizmat koʻrsatishdir (Pisarevskiy, 2014)
Vitalyevich (2009) MICE sanoatiga quyidagicha taʼrif beradi: “Aksariyat
mutaxassislar
biznes
turizmini
“uchrashuvlar industriyasi”
deb taʼriflaydilar.
U,
oʻz
navbatida,
bir
qator
boʻlimlarga boʻlinib, "MICE
sanoati"
tushunchasini
shakllantiradi
(Meetings-uchrashuvlar
,
Incentives- ragʻbatlantiruvchi sayohatlar, Conferences- konferensiyalar, Exhibitions-
koʻrgazmalar).
Shunday
qilib
,
ishbilarmon turizmi nafaqat xususiy ishbilarmonlik tashriflarini
balki bir necha minglik xalqaro konferensiyalarda, koʻrgazmalarda, yamarkalarni tashkil etish
va qoʻllab-quvvatlash ishlarini oʻz ichiga oladi”
.
Sanoat davrida ishbilarmonlik turizmiga boʻlgan talab ortib bordi va Yevropa koloniyalari
va ularning metropoliyalari oʻrtasidagi savdo bilan bogʻliq boʻlib, bunga transport tizimining
jadal rivojlanishi ham yordam berdi. 20-asr boshlarida ishbilarmonlik turizmining markazi
Yevropadan AQSHga koʻchib oʻtdi, oʻsha paytda kongress turizmi va turli konferentsiyalar
tashkil etish rivojlana boshladi- biznes sayohat va turizm kitobida Svarbruk va Xorner (2015)
shunday taʼrif bergan.
“Kelantan istiqbollari asosida MICE turizmini rivojlantirish” maqolasi muallifi MICE
sektori sayyohlik sanoatining dam olishdan koʻra ishbilarmonlik faolligiga yoʻnaltirilgan eng
faol va muhim tarmoqlaridan biri, deb hisoblaydi (Hamid va boshq., 2016).
Tadqiqot metodologiyasi.
Maqola ilmiy mushohada, kuzatish, abstrakt-mantiqiy, qiyosiy va tizimli tahlil,analiz va
sintez, induksiya va deduksiya usullaridan foydalanilgan. Ushbu maqolada mamlakatimizda
MICE turizmini rivojlantirishda xorij tajribasidan foydalanish yoʻlarini koʻrib chiqamiz.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Mamlakatimizda MICE-turizmni rivojlantirish aholining ijtimoiy hayotiga ham albatta
ijobiy taʼsirini oʻtkazadi. MICE tadbirlar oʻtkazilishi mahalliy aholining turmush darajasi
yaxshilashiga, mahalliy infratuzilmalarning rivojlanishiga va asosiysi aholining bandlik bilan
taʼminlanishiga sabab boʻladi. MICE turizmining rivojlanishi infrastrukturani rivojlantirishga
ijobiy taʼsir koʻrsatadi.
Turizm — jismoniy shaxsning vaqtincha boʻlish mamlakatidagi (joyidagi) manbalardan
daromad olish bilan bogʻliq boʻlgan faoliyat bilan shugʻullanmagan holda doimiy yashash
joyidan joʻnab ketishi (sayohat qilishi) (Qonun, 2019).
MICE sinonimlari koʻpincha "uchrashuv sanoati", "biznes turizmi" iboralaridir.
MICE atamasining toʻliq yoyilmasi quyidagicha:
M (uchrashuvlar) — ish uchrashuvlari, muzokaralar, taqdimotlar;
I (incentives) — insentiv: ragʻbatlantiruvchi turizm-ragʻbatlantiruvchi dasturlar,
motivatsion dasturlar, bayramlar, jamoa qurish;
S (sonferences) — kongresslar, konferentsiyalar, sammitlar, anjumanlar, simpoziumlar,
konferentsiyalar, davra suhbatlari, seminarlar;
E (ehhibitions) koʻrgazmalar, press — turlar, imidj tadbirlari, yarmaklar, koʻrgazmalar va
boshqalar.
MICE turizmining rivojlanishi, shuningdek, dunyo mintaqalari va ular ichidagi madaniy
aloqalarning kengayishi va mustahkamlanishiga taʼsir qiladi. MICE turizmi orqali amalga
oshiriladigan boshqa mamlakatlarning madaniyati, turmush tarzi, urf-odatlari haqidagi
bilimlar ommaviy axborot vositalaridan olingan maʼlumotlarga qaraganda mamlakatlar
toʻgʻrisida ancha toʻgʻri tasavvur beradi, bu esa boshqa jamiyatlar haqidagi stereotipik
gʻoyalarni yoʻq qilishga yordam beradi.
MICE turizmining ijtimoiy ahamiyati biznes turizm sohasini rivojlantirish va ehtiyojlarini
qondirish uchun zarur boʻlgan keng turdagi xizmatlarni taqdim etishdan iborat. Bu, oʻz
navbatida, ish oʻrinlari va aholi daromadlarining koʻpayishiga olib keladi. Ishbilarmonlik turizm
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, fevral
www.e-itt.uz
68
bozori yuqori darajadagi malaka va bilimlarni talab qiladi, bu esa yoshlarni oʻqitish boʻyicha
oʻquv dasturlarining paydo boʻlishiga yordam beradi. Yangi faoliyat turlarini shakllantirish, fan
va texnikaning soʻnggi yutuqlari va ishlanmalarini amaliyotga tatbiq etish jarayonini
ragʻbatlantirish MICE turizmining innovatsion ahamiyatini belgilaydi
1-jadval
MICE turizmining tarkibiy elementlari
Meetings
(korporativ
uchrashuvlar, taqdimotlar,
muzokaralar )
Muzokaralar va biznes konferensiyalarda bunday uchrashuvlar
natijasida hamkorlar va mijozlar bilan yangi aloqalar o‘rnatiladi,
bitimlar tuziladi, korxonalar kengaytiriladi yoki yangi
hamkorliklar yaratiladi.
Incentives
(xodimlar
uchun motivatsion va
ragʻbatlantiruvchi
sayohatlar )
Ichki korporativ tadbirlar xodimlarni samarali rag‘batlantiradi va
ularning dam olish va o‘zini-o‘zi rivojlantirish ehtiyojlarini
qondiradi. Hissiy ishtirok kompaniya muvaffaqiyatida ishtirok
etish hissini kuchaytiradi. Treninglar va intensiv kurslar esa
malaka oshirish imkoniyatini beradi.
Confrences
(biznes
konferensiyalari,
kongresslar, forumlar,
seminarlar )
Ishbilarmonlik tadbirlari turli biznes vakillari o‘rtasida aloqa
o‘rnatish uchun cheksiz imkoniyatlar beradi va tadbirlarda
shaxsiy uchrashuvlar biznes maqsadlariga erishishda katta rol
o‘ynaydi.
Exhibition
(koʻrgazmalar,
PR tadbirlari )
Ko‘rgazmalar va taqdimotlar kompaniyani targ‘ib qiladi va
bozorga chiqarayotgan mahsulotiga e’tiborni qaratadi,
shuningdek, savdoni rag‘batlantiradi.
Biroq, turizm aholini ish bilan taʼminlanishiga, valyuta oqimini ortishiga, zamonaviy
texnologiyalarning kirib kelishiga va koʻplab sohalarni rivojlanishiga ijobiy tasʼir etgan bir
vaqtda, hozirgi kunning global muammosi hisoblanadigan ekologiyaga esa aksincha, salbiy
taʼsir etishi ehtimoli yoʻq emas. Misol uchun, rejasiz yoki ruxsatsiz sayohatlar tarixiy-maʼdaniy
maskanlarni, tabiiy landshaftlarni, noyob oʻsimlik yoki xayvonlarni yoʻq qilinishiga olib kelishi
mumkin. Bu esa oʻz oʻrnida kelgusida mamlakatning (yoki ayrim regionlarning) turistik
jozibadorligi kamayishiga yoki butunlay yoʻqolishiga sabab boʻlishi xavfini vujudga keltiradi.
Bugungi kunda MICE turizm bozori hududiy infratuzilmalarni rivojlantirish, texnologik
yutuqlar va boshqalarga investitsiyalarning koʻpayishi hisobiga iqtisodiyot sohalarining
sezilarli oʻsishiga sababchi boʻlib borayotganligi hech kimga sir emas.
Ko
‘
pgina korxonalar jamoadagi muhitni yaxshilash va xodimlar o
‘
rtasidagi aloqalarni
mustahkamlash uchun ko
‘
pincha MICE turizmiga murojaat qilishadi. Bunday kompaniyalar
guruh safarlari, teambuildinglar, seminarlar va korporativ tadbirlarni muntazam ravishda
o
‘
tkazib keladilar.
MICE turizmi yoki ishbilarmonlik turizmi sohasida isteʼmolchilarning ehtiyojlarini
qondirish uchun zarur boʻlgan keng koʻlamli xizmatlar yangi ish oʻrinlari yaratilishiga,
shuningdek, daromadlarning oshishiga olib keladi. MICE turlarini amalga oshirish jarayonida
biznes hamkorlar o‘rtasida maʼlumot almashish va tajriba almashish turizmning ushbu turi
vakillarining o‘zini-o‘zi rivojlantirishiga olib keladi. MICE turizm dunyo mamlakatlari va
mintaqalar o‘rtasida daromadlarni qayta taqsimlashning samarali usuli boʻlib, bu mamlakat va
mintaqalar iqtisodiyotining yanada teng rivojlanishiga olib keladi.
Shunday ekan, biz soha mutaxassislari sifatida mamlakatimiz tabiiy resurslarini asrab-
avaylash va ularni kelgusi avlodga yetkazish maqsadida yurtimizda MICE turizmini yanada
rivojlantirishni maqsadga muvofiq boʻladi degan fikrni qoʻllab-quvvatlaymiz. MICE turizmining
boshqa koʻngil ochar turizm turlaridan farqi bu ishbilarmon sayyohlar segmenti sayohatlar
vaqtida oddiy sayyohlar segmentiga nisbatan qimmatroq xizmatlardan foydalanishlaridir.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, fevral
www.e-itt.uz
69
Xulosa va takliflar.
Yuqoridagilardan koʻrishimiz mumkinki, MICE turizmining rivojlanishi nafaqat turizm
sohasida, balki hududlarning turizm salohiyati xavfsizligini taʼminlashda, aholining doimiy va
mavsumiy bandligini oshirishda va iqtisodiyotning boshqa shu kabi faktorlarida katta oʻrin
tutadi va mamlakat hududlari iqtisodiy rivojlanishiga sezilarli ijobiy taʼsir koʻrsatadi.
Shunday qilib, MICE sanoati mintaqaviy iqtisodiyotning oʻsishiga va uning alohida
shaharlari va hududlari gullab-yashnashiga katta hissa qoʻshishi mumkin. Oʻzbekistonda MICE
turizmini rivojlantirish turistik mavsumiylikka chek qoʻyishda ham muhim ahamiyat kasb
etishi, turizm sohasida faoliyat olib borayotgan xodimlarni yilning 12 oyida ham muqim ish
bilan taʼminlashi mumkin. Biznes sayyohlar uchun infratuzilmaning (aeroport, vokzallar,
mehmonxonalar, koʻngil ochar manzillar) zamonaviylashuvi esa oʻz navbatida mahalliy
aholining turmush darajasiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.
Konferensiyalar, kongresslar, forumlar va boshqa ishbilarmonlik tadbirlarini tashkil etish
shahar iqtisodiyotining rivojlanishiga sezilarli multiplikativ ta
‘
sirini o
‘
tkazadi. Ishbilarmonlik
tadbirlari barcha toifadagi pudratchilar uchun yil davomida, shu jumladan past turistik
mavsumda ham doimiy daromad keltiradi.
Adabiyotlar /Литература/Reference:
Maisarah Abd Hamid A.A., Mohd Fuza Z.I., Ismoil N. (2016) MICE turizmining rivojlanishi:
Kelantan nuqtai nazaridan misol. // Tadbirkorlik va biznes boʻyicha 3- xalqaro seminar.
Pisarevskiy E.L. (2014) Turizm asoslari. M.: Federal Turizm agentligi. Kongresslar va
konferentsiyalar
xalqaro
assotsiatsiyasining
rasmiy
sayti.
[Elektron
resurs]
URL:https://www.iccaworld.org/ 384 b.
Qonun (2019) O‘RQ-549-son “Turizm to‘g‘risida” 18.07.2019.
Stiven W.C. va Hayes D.K.(2009) Mehmondo'stlik qonuni. Mehmondo'stlik sanoatida huquqiy
masalalarni boshqarish / - 3-nashr. Wiley, 462 b.
Svarbruk J., Xorner S. (2015) Biznes sayohat va turizm. // Butterworth-Heinemann, 384 b.
UNWTO (2010) Turizm statistikasi boʻyicha xalqaro tavsiyalar. Iqtisodiy va ijtimoiy
masalalar. Par. 3.17.2. Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Nyu-York, 2010. [Elektron resurs] URL:
https:// unstats.un.org/unsd/publication/seriesm/seriesm_83rev1e.pdf.
Витальевич В. (2009) Диссертаци н соискани учено степени кандидат экономически
наук, развити и продвижени индустрии деловог туризм н туристско рынке (н пример
Санкт-Петербурга), Санкт-Петербур –РИЦЦ.
Гутникова М. Е. (2019) Выпускная квалификационная работа, Развитие MICE-
туризма в республике АЛтай, Санкт-Петербург.
Куприяшкина А.Е. (2021) Статья "Экономика и социум" №6(85) ч.1 История
формирования MICE-туризма, Кубанский государственный университет Россия,
Краснодар.
