Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
184
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA TASHQI QARZ HOLATINING
IQTISODIY TAHLILI
Otajonova Charosxon
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
ORCID: 0009-0000-6841-8487
Annotatsiya.
Ushbu maqolada davlat qarzining mazmun-mohiyati, uning turlari, moliyaviy
manbalari, xorijiy investitsiya va davlat tashqi qarzi o‘rtasidagi farqlar yoritilgan. Shuningdek,
maqolada davlat qanday holatda, nima maqsadlarda qarz majburiyatlariga murojaat qilishi ham
bayon qilingan. Maqolada O‘zbekiston tomonidan olingan qarzlarning iqtisodiy
-moliyaviy holati
tahlili amalga oshirilgan bo‘lib, qaysi davlatlardan, xorijiy moliya institutlaridan qancha
m
iqdorda qarz olinganligi keltirilgan. Shuningdek, O‘zbekiston tomonidan olingan qarz
majburiyatlari qaysi tarmoq va sohalarga yo‘naltirilayotganligining statistik tahlili ham
keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
yalpi ichki mahsulot, davlat byudjeti, byudjet profitsiti, byudjet defitsiti, davlat
qarzi, tashqi qarz, ichki qarz, xalqaro moliyaviy tashkilotlar, xorijiy investitsiyalar, iqtisodiy o‘sish,
iqtisodiy rivojlanish, infratuzilma, kambag‘allikni qisqartirish.
ЭКОНОМИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ СИТУАЦИИ С ВНЕШНИМ ДОЛГОМ В РЕСПУБЛИКЕ
УЗБЕКИСТАН
Отажонова Чаросхон
Ташкентский государственный экономический университет
Аннотация.
В статье рассматривается сущность государственного долга, его
виды, источники финансирования, а также различия между иностранными
инвестициями и государственным внешним долгом. В статье также описывается, в
каких случаях и для каких целей государство прибегает к долговым обязательствам. В
статье анализируется экономическое и финансовое положение кредитов, полученных
Узбекистаном, а также перечислены страны, из которых и объемы кредитов,
полученных от иностранных финансовых институтов. Также представлен
статистический анализ секторов и отраслей, на которые направлены долговые
обязательства Узбекистана.
Ключевые слова:
валовой внутренний продукт, государственный бюджет,
профицит бюджета, дефицит бюджета, государственный долг, внешний долг,
внутренний долг, международные финансовые организации, иностранные инвестиции,
экономический рос
т, экономическое развитие, инфраструктура, сокращение бедности
.
UO‘K:
336.275.3
IV SON - APREL, 2025
184-189
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
185
ECONOMIC ANALYSIS OF THE EXTERNAL DEBT STATUS IN THE REPUBLIC OF
UZBEKISTAN
Otajonova Charoskhon
Tashkent State University of Economics
Abstract.
This article covers the essence of state debt, its types, financial sources, the
differences between foreign investment and state external debt. The article also describes in what
cases and for what purposes the state resorts to debt obligations. The article analyzes the
economic and financial situation of the debts received by Uzbekistan, and indicates from which
countries and foreign financial institutions the amount of debt was received. It also provides a
statistical analysis of the sectors and areas to which debt obligations received by Uzbekistan are
directed.
Keywords:
gross domestic product, state budget, budget surplus, budget deficit, state debt,
external debt, internal debt, international financial organizations, foreign investment, economic
growth, economic development, infrastructure, poverty reduction.
Kirish.
Davlat qarzi nafaqat rivojlanayotgan balki rivojlangan mamlakatlarda ham dolzarb
ahamiyat kasb etadi. Chunki davlat qarzi mamlakatning iqtisodiy holatini, moliyaviy
barqarorligini va kelajakdagi rivojlanish istiqbollarini belgilaydi.
K
o‘
pchilik tinglovchilar uchun qarz ayniqsa davlat qarzi tushunchasi salbiy tushuncha
sifatida e’tirof etiladi. Aslida esa davlat qarzi ijobiy tushuncha sifatida ham qabul qilish mumkin.
Davlat qarzi mamlakat iqtisodi uchun xatarli yoki xavfsiz ekanligini qarz qanday maqsadlar
uchun jalb qilinayotganligi hamda y
o‘
naltirilayotganligi belgilab beradi. Agar davlat qarzni
quyidagi maqsadlar uchun olsa bu iqtisodiy rivojlanishga olib keladi. Ular:
-
Kapital loyihalar ya’ni yo‘
llar, maktablar, shifoxonalar qurish kabi yirik infratuzilma
loyihalari uchun qarz olish davlatga xarajatlarni birdaniga t
o‘
lash
o‘
rniga vaqt
o‘
tishi bilan
taqsimlash imkonini beradi.
-
Iqtisodiy ra
g‘
batlantirish: Iqtisodiy tanazzul davrida davlat ra
g‘
batlantirish dasturlarini
moliyalashtirish yoki ish
o‘
rinlari yaratish va
o‘
sishga sarmoya kiritish uchun qarz olishi
mumkin. Ushbu maqsadda olingan qarz ham iqtisodiyot uchun ijobiy ahamiyat kasb etadi.
Budjet taqchilligini qoplash hamda olingan qarzlarni qayta moliyalashtirish uchun jab
etilayotgan qarzlar iqtisodiyot uchun xavfli b
o‘
lishi mumkin. Davlat qarzi quyidagi jihatlari
bilan dolzarblik kasb etadi:
Iqtisodiy barqarorlik va iqtisodiy
o‘
sish: davlat qarzi, ayniqsa davlatning tashqi qarzi
o‘
z
vaqtida va t
o‘g‘
ri boshqarilgan b
o‘
lsa, u iqtisodiyot uchun muhim b
o‘
lgan investitsiyalarni,
moliyaviy resurslarni jalb qilishga k
o‘
mak beradi. Ammo olingan qarz darajasi haddan ziyod
yuqori b
o‘
lsa, bu makroiqtisodiy barqarorlikni xavf ostiga q
o‘
yishi mumkin.
Inflyatsiya va valyuta kurslari: davlat qarzi
o‘
z navbatida inflyatsiya va valyuta kurslariga
ham ta’sir ko‘
rsatishi mumkin. Masalan davlat qarzini xorijiy valyutada olgan b
o‘
lsa,
valyutaning pasayishi qarzni qaytarishning qiyinlashishiga olib keladi.
Adabiyotlar sharhi.
Davlat qarzi iqtisodning markaziy mavzusi b
o‘
lib, k
o‘
plab iqtisodchilar uning oqibatlari,
sabablari va yechimlari haqida nazariyalar va tushunchalarni taklif qilishgan. Milliy qarzni keng
muhokama qilgan taniqli iqtisodchilardan biri Jon Meynard Keynsdir, ammo bu masalani turli
nuqtai nazardan k
o‘
rib chiqqan klassik va zamonaviy iqtisodchilar ham bor. Turli iqtisodchilar
milliy qarzga qanday qarashlari haqida umumiy ma’lumot, nazariy va amaliy ta’sirlarga e’tibor
qaratiladi.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
186
Keynsning 1936-
yilda nashr etilgan “Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” nomli
kitobida davlat qarzi borasida quyidagi fikrlarni keltirib
o‘tgan: “Keynsning fikricha, tanazzul
davrida hukumat budjet taqchilligini yuzaga keltirsa ham (ya’ni, qarz olish) xarajatlarni
oshirishi kerak.
G‘
oya shundan iborat ediki, davlat xarajatlarining k
o‘
payishi talabni
ra
g‘
batlantiradi, ish
o‘
rinlarini yaratadi va natijada iqtisodiy ishlab chiqarishni oshiradi.
Iqtisodiy sharoitlar yaxshilanishi bilan soliq tushumlari k
o‘
payadi, bu vaqt
o‘
tishi bilan
kamomad va davlat qarzini kamaytirishga yordam beradi”.
(Skidelsky, 2016)
Keynsdan farqli
o‘
laroq, Smit va Rikardo kabi klassik iqtisodchilar muvozanatli byudjetlar
va fiskal cheklovlar muhimligiga ishonishgan. Ular so
g‘
lom pul
g‘
oyasiga ur
g‘
u berib, davlatning
ortiqcha qarz olishi inflyatsiyaga, foiz stavkalarining oshishiga va xususiy sektorga
investitsiyalarning qisqarishiga olib kelishi mumkinligidan ogohlantirdilar (Ricardo, 2010).
Monetaristlar yetakchisi Fridman haddan tashqari davlat qarzi inflyatsiyaga olib kelishi va
iqtisodiy barqarorlikka putur etkazishi mumkinligidan ogohlantirdi (Ergashev, 2021).
O‘
zbekiston Respublikasining 02.08.2023-yilda qabul qilingan
O‘
RQ-836-
sonli “Davlat
qarzi t
o‘g‘risida”gi qonunida davlat qarziga quyidagicha ta’rif berilgan: davlat qarzi bu —
O‘
zbekiston Respublikasining ichki mabla
g‘
ni va xorijdan mabla
g‘
jalb qilish natijasida yuzaga
kelgan majburiyatlaridir (Qonun, 2023).
S
o‘
nggi yillarda milliy qarzga nisbatan moslashuvchan yondashuvni qabul qilish
kuchaymoqda, ba’zi iqtisodchilar, ayniqsa, iqtisodiy noaniqlik davrida o‘
sishni q
o‘
llab-
quvvatlash uchun hukumatning faolroq aralashuvini tar
g‘
ib qilmoqdalar. Jahon iqtisodiyoti
rivojlanishda davom etar ekan, milliy qarz haqidagi munozaralar iqtisodiy siyosat va
nazariyaning markaziy mavzusi b
o‘
lib qolmoqda.
Tadqiqot metodologiyasi.
Ushbu maqolani
o‘
quvchilar uchun yanada qullayroq va tushunarli b
o‘
lishi uchun
quyidagi tadqiqot metodologiyalaridan: ilmiy yondashuv, taqqoslash, kuzatuv, solishtirma
tahlil, mikro hamda makrodarajadagi tahlil, statistik tahlil kabilardan foydalanilgan.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Mamlakatning umumiy tashqi qarzi
-
mahalliy iqtisodiyotning xorijliklar (
xorijiy davlatlar,
xalqaro moliyaviy institutlar va boshqalar
) oldidagi amaldagi, (
ya’ni
hali t
o‘
lovlari amalga
oshirilmagan
) kelajakda ma’lum bir muddatda qaytarilishi talab qilinadigan majburiyatlarini
o‘
zida aks ettiradi.
Tashqi qarz, davlat tashqi qarzi hamda xususiy sektor tashqi qarziga b
o‘
linadi. Davlat
tashqi qarzi, hukumat tomonidan jalb qilingan yoki uning kafolati ostida olingan tashqi
qarzlarni
o‘
z ichiga olsa, xususiy sektor tashqi qarzi,
o‘
z navbatida, davlat majburiyat olmagan
qarzlardan iborat.
Tashqi qarz
–
bu davlat yoki xususiy sektor tomonidan xorijiy kreditorlardan (xorijiy
hukumatlar, xalqaro tashkilotlar yoki xususiy banklardan) olingan pul mabla
g‘
lari tushuniladi.
Uning quyidagi k
o‘
rinishlari mavjud:
-
Ikki tomonlama qarz: bir hukumatdan boshqasiga berilgan kreditlar.
-
K
o‘
p tomonlama qarz: Xalqaro valyuta fondi yoki Jahon banki kabi xalqaro
institutlarning kreditlari.
-
Tijorat qarzi: banklar yoki korporatsiyalar kabi xususiy xorijiy kreditorlardan olingan
kreditlar.
Odatda tashqi qarz davlat loyihalarini, infratuzilmani yoki t
o‘
lov balansi ehtiyojlarini
moliyalashtirish uchun olinadi. Tashqi qarzni foizlar asosida, vaqt
o‘
tishi bilan, odatda
belgilangan jadval asosida t
o‘
lash lozim.
Xorijiy investitsiyalar va tashqi qarzi
o‘
rtasidagi asosiy farqlar: xorijiy investitsiyalar qarz
olish munosabatlarini
o‘
z ichiga olmaydi, tashqi qarz esa t
o‘
lanishi kerak b
o‘
lgan qarz
mabla
g‘
larini
o‘
z ichiga oladi. Chet el investitsiyalari qaytarishni talab qilmaydi, lekin tashqi
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
187
qarz bundan mustasno. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilishdan maqsad iqtisodiy
o‘
sishni
ra
g‘
batlantirish va daromad olishga y
o‘
naltirilgan, tashqi qarz esa odatda hukumat yoki
biznesning bevosita moliyaviy ehtiyojlarini moliyalashtirish uchun ishlatiladi.
O‘
zbekiston Respublikasining umumiy tashqi qarzi b
o‘
yicha jadvallar va tahliliy
ma’lumotlar har chorakda Markaziy bank tomonidan foydalanuvchilarga taqdim qilinadi.
Bunda
O‘
zbekiston Respublikasining davlat tashqi qarzi b
o‘yicha jamlangan ma’lumotlar
Moliya vazirligi tomonidan, xususiy sektor tashqi qarzlari b
o‘yicha ma’lumotlar esa Markaziy
bank tomonidan shakllantiriladi.
O‘
zbekistonda ham tashqi qarz samaradorligini oshirish borasida juda k
o‘
plab strategik
chora tadbirlar amamlga oshirilib kelmoqda.
Jumladan ,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “
Xalqaro moliya institutlari va xorijiy
hukumat moliya tashkilotlari ishtirokidagi loyihalarni tayyorlash va amalga oshirish
mexanizmlarini takomillashtirishga doir q
” gi qarorida
2025 yilda xalqaro moliya institutlari va xorijiy hukumat moliya tashkilotlari ishtirokidagi
loyihalarni amalga oshirish b
o‘
yicha:
-
davlat kafolati ostida jalb qilinadigan kreditlar hisobidan 5,26 milliard AQSH dollari
miqdoridagi mabla
g‘
larni
o‘
zlashtirish;
-
kafolatlanmagan kreditlar hisobidan 2,76 milliard AQSH dollari miqdoridagi
mabla
g‘
larni
o‘
zlashtirish;
-
6,17 milliard AQSH dollari miqdoridagi istiqbolli investitsiya loyihalarini amalga
oshirish imkoniyatlarini
o‘
rganish b
o‘
yicha maqsadli k
o‘
rsatkichlar belgilandi (Prezidentining,
11.02.2025 yildagi PQ-51-sonli qarori.).
O‘
zbekiston Respublikasining davlat qarzi 2024-yil yakunlariga k
o‘
ra
o‘
tgan yilga
nisbatan 15,09 foizga oshib 40199 million AQSh dollarini tashkil qilib, YaIM ga nisbatan 35
foizni tashkil qildi. Unda davlat tashqi qarzi 33720 million AQSh dollarni tashkil qilib umumiy
qarz miqdorining 84 foizini, yalpi ichki mahsulotga nisbatan davlat ichki qarzi 6479 million
AQSh dollarini tashkil qilib umumiy qarz miqdorining 16 foizini tashkil qilgan (1-jadval).
1-jadval
Davlat qarzi holati tahlili (oʻlchov birligi
- mln. AQSH doll.)
Ko‘rsatkichlar nomi
2021-yil
2022-yil
2023-yil
2024-yil
mln
doll
jamiga
nisbata
n foizda
mln
doll
jamiga
nisbatan
foizda
mln
doll
jamiga
nisbatan
foizda
mln
doll
jamiga
nisbatan
foizda
Davlat qarzi
26 323
100%
29 231
100%
34 927
100%
40 199
100%
YAIMga nisbatan
foizda
34,0%
32,4%
34,4%
35,0%
I
Tashqi qarz
23 582
90% 25 914
89%
29 639
85%
33 720
84%
YAIMga nisbati
30,5%
28,8%
29,2%
29,3%
II
Ichki qarz
2 741
10%
3 317
11%
5 288
15%
6 479
16%
YAIMga nisbati
3,5%
3,7%
5,2%
5,6%
Manba:
O
‘
zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi rasmiy internet sahifasi
ma
’
lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan.
Rivojlangan mamlakat Amerika Q
o‘
shma Shtatlari bilan solishtradigan b
o‘
lsak AQShda
davlat qarzi 2024-yil yakunlariga k
o‘
ra 34.4 trillion AQSh dollarni, yalpi ichki mahsulot (YaIM)
esa 2024-yilda 29,167 trillion AQSh dollarini tashkil etdi. AQShda davlat qarzi YaIMning 117,9
foizini tashkil qiladi (Anon, n.d.).
2024-yilda
O‘zbekiston Respublikasi davlat tashqi qarzining 57 foizi ya’ni 19141 mln.
AQSh.dollari Xalqaro moliya institutlaridan olingan. Jumladan, 22 foizi Osiyo taraqqiyot
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
188
bankidan, 23 foizi Jahon bankidan, 3 foizi Islom taraqqiyot bankidan, 5 foizi Osiyo
infratuzilmaviy investitsiyalar bankidan, 2 foizi Xlaqaro valyuta jam
g‘
armasidan olingan.
Xalqaro moliya institutlaridan olinayotgan tashqi qarz miqdori 2024-yilda 2023-yilga nisbatan
3 foizga oshgan.
Shuningdek, 2024-yilda davlat tashqi qarzining 31 foizi Xorijiy hukumatlarning moliya
tashkilotlaridan olingan b
o‘
lib, ushbu qarzning 11 foizi Xitoy davlatining moliyaviy
tashkilotlaridan, 9 foizi Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligidan, 2 foizi
Koreya Eksimbanki,
Koreya iqtisodiy taraqqiyot jamgʻarmasidan olingan. 2024
-yilda hukumatimiz tashqi qarining
12 foizi Xalqaro obligatsiyalarni sotish orqali jalb qilingan.
2-jadval
Davlat tashqi qarzi t
o‘g‘risida ma’lumot (oʻlchov birligi
- mln. AQSH doll.)
T/r
Ko‘rsatkichlar nomi
2024-yilning
1-choragi
2024-yilning
2-choragi
2024-yilning
3-choragi
2024-yilning
4-choragi
mln
doll
Jamiga
nisbatan
foizda
mln
doll
Jamiga
nisbatan
foizda
mln
doll
Jamiga
nisbatan
foizda
mln
doll
Jamiga
nisbatan
foizda
1
Davlat tashqi qarzi,
jami
29
464
100%
30
905
100%
32
222
100%
33
720
100%
1.1.
Xalqaro moliya
institutlari (XMI)
16
766
57%
16 876
55%
17 694
55%
19 141
57%
Osiyo taraqqiyot banki 6 451
22%
6 461
21%
7 146
22%
7 415
22%
Jahon banki
6 631
23%
6 728
22%
6 796
21%
7 639
23%
Islom taraqqiyot banki 927
3%
927
3%
929
3%
944
3%
Osiyo infratuzilmaviy
investitsiyalar banki 1 340
5%
1 352
4%
1 366
4%
1 652
5%
Xalqaro valyuta
jamgʻarmasi
771
3%
735
2%
725
2%
669
2%
Yevropa tiklanish va
taraqqiyot banki
189
1%
226
1%
290
1%
341
1%
Boshqa XMIlar
456
2%
447
1%
440
1%
481
1%
1.2.
Xorijiy hukumatlarning
moliya tashkilotlari
9 813
33%
9 832
32%
10 339
32%
10 444
31%
1.3.
Investorlar
2 885
10%
4 196
14%
4 190
13%
4 135
12%
Xalqaro obligatsiyalar 2 885
10%
4 196
14%
4 190
13%
4 135
12%
Manba:
O
‘
zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi rasmiy internet sahifasi
ma
’
lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan.
O
‘
zbekiston Respublikasi tashqi qarzini 2024-yilda tarmoqlar kesimida tahlil qiladigan
bo
‘
lsak olingan qarzlarning 45 foizi budjetni qo
‘
llab-quvvatlash uchun, 17 foizi yoqilg
‘
i-
energetika sanoatiga, 5 foizi neft va gaz sohasiga, 11 foizi elektroenergetika tarmog
‘
iga, 9 foizi
qishloq va suv xo
‘
jaligiga, 8 foizi uy-joy kommunal xo
‘
jaligiga, 7 foizi sog
‘
liqni saqlash, ta
’
lim,
AKT sohasiga yo
‘
naltirilgan.
Xulosa va takliflar.
O
‘
zbekistonning davlat qarzi ayniqsa tashqi qarzi masalasi so
‘
nggi yillarda nafaqat
iqtisodiy balki siyosiy doiralarda ham dolzarb mavzulardan biriga aylanib bormoqda. Bunga
sabab esa bu sohada mavjud muammolarning ortib borayotganligidir. Ushbu sohada mavjuda
asosiy muammolarni ba
’
zilarini sanab o
‘
tamiz:
-
Qarz hajmining tez
o‘
sishi. S
o‘
nggi yillarda
O‘
zbekistonning tashqi qarzi keskin oshdi.
Jahon moliya tashkilotlari, davlatlararo kreditlar, va xususiy sektordan olingan qarzlar davlat
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
189
budjeti uchun bosimni oshirmoqda. Bu esa budjet barqarorligiga tahdid solishi mumkin,
ayniqsa, foiz t
o‘
lovlari ortib borayotgan bir paytda.
-
Olingan qarzlarning asosan infratuzilma loyihalariga y
o‘
naltirilishi. Ushbu loyihalarning
daromad keltirishi uzoq muddat talab qiladi yoki umuman t
o‘g‘
ridan-t
o‘g‘
ri foyda keltirmasligi
mumkin, bu esa qarzni qaytarish qobiliyatiga salbiy ta’sir qiladi.
-
Valyuta xatarlariga bo
g‘
liqlik. Tashqi qarzlarning aksariyati xorijiy valyutada (AQSh
dollari, yevro, yuanga) olingan, bu esa milliy valyuta
—
s
o‘
mning qadrsizlanishi bilan bo
g‘
liq
xatarlarga olib keladi.
-
Samaradorlik monitoringining yetishmasligi. Ba’zi loyihalar uchun olingan kreditlarning
qanday sarflanayotganiga oid ochiqlik va monitoring yetarli emas. Bu esa sarflanayotgan
mabla
g‘
larning qaytmaslik xavfini kuchaytiradi.
Tadqiqot davomida tahlil natijalariga tayanib yuqorida keltirilgan muammolarni bartaraf
etish maqsadida quyidagi takliflarni ishlab chiqdik:
-
Davlat tashqi qarzining
o‘sishini qat’iy nazorat qilish.
-
Olingan qarzlarni faqat yuqori daromad keltiruvchi loyihalarga y
o‘
naltirish.
-
Boshqaruv va infratuzilma loyihalari
o‘
rniga eksport va valyuta tushumlarini
k
o‘
paytiruvchi loyihalarni q
o‘
llab-quvvatlash.
-
Mahalliy ishlab chiqarish va xususiy sektorni ra
g‘
batlantirish.
-
Valyuta kursini barqarorlashtirishga qaratilgan pul-kredit siyosatini olib borish.
-
Eksportni ra
g‘
batlantirish orqali valyuta tushumlarini oshirish.
-
Xalqaro investitsiyalar va xususiy sektorni jalb etish.
-
Davlat-xususiy sheriklik (PPP) asosidagi loyihalarni kengaytirish.
Adabiyotlar/ Литература/References:
Avaz Olimov, Elyor Maxmudov, Namozali Xaydarov. (2020) Jahon iqtisodiyoti va xalqaro
iqtisodiy munosabatlar/Oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun
darslik/Toshkent: Zilol buloq
nashriyoti,
–
432b.
Doniyor Abduazizov. (2024). World Trade Organization and Uzbekistan: way to
international economic integration. American Journal of Interdisciplinary Research and
Development, 30, 25
–
35.
Ergashev D.R. (2021) Milliy va jahon iqtisodiyoti. Darslik.
–
T.: “Innovatsion rivojlanish
nashriyot-
matbaa uyi”,–
672b.
Imv.uz (n.d.) Available at: https://www.imv.uz -
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va
moliya vazirligi rasmiy internet sahifasi.
Isadjanov A.A., Ismailova N.S. (2019) Jahon iqtisodiyotining globallashuvi. O‘quv qo‘llanma.
–
T.: “Iqtisodiyot”,–
154b.
Ismailova N.S., Shagazatov U.U. (2019) Jahon iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy munosabatlar.
Darslik.
–
Toshkent: Noshir nashriyoti, 2019.
–
320b.
Nsp.gov.uz (n.d.) Available at: https://www.nsp.gov.uz -
O‘zbekiston Respublikasi Milliy
ilmiy portal.
Qaror (2025) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “
Xalqaro moliya institutlari va xorijiy
hukumat moliya tashkilotlari ishtirokidagi loyihalarni tayyorlash va amalga oshirish
mexanizmlarini takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora
tadbirlar to‘g‘risida” gi 11.02.2025
yildagi PQ-51-sonli qarori.
Qonun (2023) O‘zbekiston Respublikasining 02.08.2023
-
yilda qabul qilingan O‘RQ
-836-sonli
“Davlat qarzi to‘g‘risida”gi qonuni.
Ricardo D. (2010) On The Principles of Political Economy, and Taxation. Edited by Project
Gutenberg. 33310/https://gutenberg.org.
Skidelsky R. (2016) The Essential Keynes” by John Maynard Keynes. Introduction by Robert
Skidelsky. Edited by Robert Skidelskiy. Commentaries by Robert Skidelsky. ISBN9781846148132.
