Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
217
O
ʻ
ZBEKISTONDA TA
ʼ
LIM MUASSASALARI SIFAT TAHLILI VA RAQAMLASHTIRISH
IMKONIYATLARI
To‘htamisheva Dilrabo
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
ORCID: 0009-0003-9982-9272
Annotatsiya.
Mazkur maqolada O‘zbekiston ta’lim tizimidagi muassasalar sifatini baholash
uslublari, raqamlashtirish jarayonlari va ularning o‘zaro aloqasi tahlil qilinadi. Shu bilan birga,
mavjud muammolar, raqamli texnologiyalar orqali takomillashtirish imkoniyatlari va xalqaro
tajribalarga asoslangan tavsiyalar beriladi.
Kalit soʻzlar:
ta’lim sifati, raqamlashtirish, tahlil, O‘zbekiston, indikatorlar, monitoring
tizimi.
АНАЛИЗ КАЧЕСТВА И ВОЗМОЖНОСТИ ЦИФРОВИЗАЦИИ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
УЧРЕЖДЕНИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ
Тўхтамишева Дилрабо
Самаркандский институт экономики и сервиса
Аннотация.
В данной статье анализируются методы оценки качества
учреждений системы образования Узбекистана, процессы цифровизации и их
взаимосвязи. При этом указываются существующие проблемы, возможности улучшения
посредством цифровых технологий и даются рекомендации на основе международного
опыта.
Ключевые слова:
качество образования, цифровизация, анализ, Узбекистан,
индикаторы, система мониторинга.
QUALITY ANALYSIS AND DIGITALIZATION OPPORTUNITIES OF EDUCATIONAL
INSTITUTIONS IN UZBEKISTAN
Tokhtamisheva Dilrabo
Samarkand Institute of Economics and Service
Abstract.
This article analyzes the methods of assessing the quality of institutions in the
education system of Uzbekistan, digitalization processes and their interrelationships. At the same
time, existing problems, opportunities for improvement through digital technologies and
recommendations based on international experience are given.
Keywords:
quality of
education, digitalization, analysis, Uzbekistan, indicators, monitoring
system.
UO‘K:
37.02.004.9
IV SON - APREL, 2025
217-221
00
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
218
Kirish.
Zamonaviy dunyoda raqamli texnologiyalar jamiyat hayotining barcha jabhalarini,
xususan, ta’lim tizimini tubdan o‘zgartirmoqda. Ta’lim sohasida raqamlashtirish nafaqat dars
jarayonlarini soddalashtiradi, balki ta’lim sifatini oshirish, boshqaruv tizimini takomillashtirish
hamda ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash imkonini
beradi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi
yillarda raqamli transformatsiya jarayonlariga alohida e’tibor qaratilmoqda. Xususan,
Prezidentning farmonlari va qarorlariga muvofiq, ta’lim muassasalarida raqamlashtirish va
zamonaviy axborot-kommunikatsiya tex
nologiyalarini joriy etish bo‘yicha izchil chora
-
tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, mamlakatimizdagi ta’lim muassasalarining sifat ko‘rsatkichlari, mavjud
infratuzilmasi, boshqaruv tizimi va pedagogik salohiyati raqamli texnologiyalarni joriy etishda
muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Mazkur maqolada O‘zbekistondagi ta’lim
muassasalari
sifatining holati tahlil qilinadi, mavjud muammolar yoritiladi hamda raqamlashtirish orqali
mavjud muammolarning yechimlari va istiqbolli imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.
Adabiyotlar sharhi.
So‘nggi yillarda dunyo bo‘ylab ta’lim tizimida raqamlashtirish tendensiyasi jadallik bilan
rivojlanmoqda. Xalqaro tashkilotlar, xususan, UNESCO, OECD va World Bank tomonidan
tayyorlangan tahliliy hisobotlarda
raqamlashtirish ta’limda samaradorlik, inklyuzivlik va
shaxsiylashtirilgan o‘quv muhitini ta’minlashda muhim omil sifatida ta’kidlanadi.
Ta’lim tizimining sifati va raqamlashtirish o‘rtasidagi bog‘liqlik bir nechta tadqiqotlarda
chuqur yoritilgan. Masalan, Barber va Mourshed (2017) o‘z tadqiqotlarida zamonaviy
texnologiyalarning o‘quvchi natijalariga bevosita ijobiy ta’sir ko‘rsatishini isb
otlab bergan.
Shuningdek, John Hattiening “Visible Learning” asarida ham raqamli texnologiyalar orqali
o‘quvchilarning individual rivojlanish dinamikasi tahlil qilinishi mumkinligi ta’kidlangan.
O‘zbekiston kontekstida olib borilgan izlanishlar soni nisbatan kam bo‘lsada, so‘nggi
yillarda mahalliy tadqiqotchilar tomonidan raqamlashtirish va ta’lim sifati o‘rtasidagi bog‘liqlik
bo‘yicha qator ilmiy ishlanmalar e’lon qilindi. Shu bilan birga, Karimova maktabgacha ta’limda
raqamli texnologiyalarning qo‘llanilishi orqali bolalarning ijtimoiy va kognitiv rivojlanishiga
ta’sirini o‘rgangan. “Ta’lim muassasalarida sifatni baholash tizimi raqamli vositalar orqali
amalga oshirilganda, inson omiliga bog‘liq xatoliklar sezilarli darajada kamayadi”(Karimova,
2021).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022
-yil 28-
fevraldagi “Raqamli texnologiyalar
orqali ta’lim sifatini oshirish chora
-
tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ
-140-sonli qarorida
raqamlashtirish strategiyasining asosiy yo‘nalishlari, xususan, ta’limda elektron b
oshqaruv,
masofaviy o‘qitish tizimlari va yagona axborot maydonini yaratish bo‘yicha aniq vazifalar
belgilangan.
“O‘zbekistonda ta’lim tizimining raqamlashtirilishi davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bu jarayon boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qilmoqda”
(Xolbekov, 2022).
“Bugungi kunda raqamli texnologiyalar yordamida o‘quv jarayonini monitoring qilish,
tahlil etish va takomillashtirish imkoniyatlari kengaymoqda.” (
Qaror, 2020).
“Ta’limdagi raqamlashtirish jarayonlarida yagona elektron platformalar muhim o‘rin
tutadi, ular orqali ma’lumotlarni tezkor va aniq olish mumkin.”
(Yo‘ldoshev, 2023)
.
“Sifat tahlili nafaqat ta’lim mazmuni, balki o‘quvchi yutuqlari, o‘qituvchilarning malakasi
va muassasa infratuzilmasini ham o‘z ichiga oladi.”(G‘ulomov, 2020)
.
“O‘zbekistonda ‘MyEduUz’ platformasi orqali ta’lim jarayonini raqamlashtirishga
qaratilgan chora-tadbirlar bosqichma-
bosqich amalga oshirilmoqda.” (Rajaboyev
, 2024).
“Raqamlashtirish orqali o‘qituvchilarning o‘zini baholash tizimi ham joriy etilmoqda, bu
esa kasbiy rivojlanishni monitoring qilish imkonini beradi.” (Ernazarov
, 2024).
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
219
Tadqiqot metodologiyasi.
Maqolani yozishda quyidagi metodlardan foydalanildi: Empirik tahlil, Komparativ
yondashuv, Ekspert so‘rovnomalari, Indikatorlar tizimi asosida baholash.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
O‘zbekiston ta’lim tizimining barqaror va samarali rivojlanishi uchun raqamlashtirish
strategiyasi milliy ta’lim siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralishi zarur.
Mazkur jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun esa infratuzilmaviy tayyorgarlik,
kadrlar salohiyati va siyosiy irodani uyg‘unlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.
“O‘zbekiston ta’lim muassasalari sifat tahlili va raqamlashtirish imkoniyatlari” mavzusi
asosida umumlashtiruvchi jadval tayyorlangan bo’lib bu jadvalda mavjud holat, muammolar va
raqamlashtirish orqali taklif etilayotgan imkoniyatlar ko‘rsatilgan.
1-jadval
O‘zbekistonda ta’lim muassasalari sifati va raqamlashtirish imkoniyatlari
№
Yo‘nalish
Mavjud holat
(2024)
Asosiy muammolar
Raqamlash orqali
imkoniyatlar
1
Sifatni baholash
tizimi
Ba’zi maktab va
OTMlarda ichki
baholash amalda
mavjud
Indikatorlar tizimi
yo‘q, natijaviylik
yetarli o‘lchanmaydi
Avtomatlashtirilgan
monitoring tizimi, real
vaqtli hisobotlar
2
O‘qituvchilarning
raqamli savodxonligi
Yangi
texnologiyalarni
qo‘llashda farqlar
bor
Qadimiy
yondashuvlar, malaka
oshirish kurslari
yetarli emas
Onlayn treninglar, LMS
tizimida o‘quv
mashg‘ulotlari orqali
doimiy rivojlanish
3
Dars jarayonini
boshqarish
An’anaviy sinfda
dars o‘tkazish
usullari ustun
Interaktivlik kam,
shaxsiylashtirilgan
yondashuv mavjud
emas
Elektron ta’lim
platformalari,
videodarslar, shaxsiy
ta’lim yo‘llari
4
O‘quvchilar/yoshlar
monitoringi
Yutuqlar asosan yil
yakunida aniqlanadi
O‘z vaqtida tahlil
yetishmaydi,
individual yondashuv
kam
Real vaqtli natijalarni
ko‘ruvchi tizimlar,
rivojlanish xaritalari
5
Moddiy-texnik baza
Ko‘plab
muassasalarda
kompyuterlar,
internet bor
Qishloq hududlarda
zaif infratuzilma
Davlat-xususiy sheriklik
asosida raqamli
infratuzilmani
kengaytirish
6
Ma’lumot yig‘ish va
tahlil
Statistik
ma’lumotlar mavjud,
lekin
markazlashmagan
Har bir tashkilotda
o‘z usuli,
standartlashmagan
Yagona ma’lumotlar
bazasi, AI asosidagi
tahlil tizimlari
7
Qabul jarayonlari
An’anaviy qog‘oz
shaklida yoki yarim
raqamlashtirilgan
Jarayonlar sekin,
insoniy omillarga
bog‘liq
Elektron hujjatlar, AI
asosida tanlov tizimlari,
shaffof monitoring
8
Xalqaro
reytinglardagi o‘rin
O‘zbekistonning
ko‘rsatkichlari
nisbatan past
Sifatli ma’lumotlar
bazasi yo‘qligi
Raqamlashtirish orqali
ta’limdagi holatni aniq
ko‘rsatish va
strategiyani
optimallashtirish
O‘zbekiston ta’lim tizimida sifatni oshirish borasida ijobiy siljishlar kuzatilayotgan bo‘lsa
da, mavjud holat chuqur tahlil etilganda bir qator tizimli muammolar saqlanib qolayotganini
ko‘rsatadi. Ayniqsa, sifatni baholash indikatorlari, o‘quv jarayonida
raqamli texnologiyalarni
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
220
joriy etish, o‘qituvchilarning raqamli savodxonligi, ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish
tizimlarining yetarli darajada bo‘lmasligi jiddiy muammolardan hisoblanadi.
Shu bilan birga, raqamlashtirish imkoniyatlari ushbu muammolarga samarali yechimlar
taklif qilmoqda. Jumladan:
- avtomatlashtirilgan monitoring va baholash tizimlari orqali sifatni real vaqt rejimida
nazorat qilish,
-
elektron o‘quv platformalari yordamida shaxsiylashtirilgan ta’limga erishish,
-
o‘quvchilar yutuqlarini doimiy kuzatish orqali individual rivojlanish xaritalarini
yaratish,
-
ma’lumotlarni yagona bazalarda to‘plash orqali tahliliy qarorlar qabul qilish imkoniyati
yuzaga chiqadi.
Xalqaro tajribalar asosida olib borilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, raqamlashtirish —
bu
shunchaki texnologik modernizatsiya emas, balki ta’lim sifatini izchil va tizimli ravishda
oshirish vositasidir. Ta’lim muassasalarining ichki boshqaruvi, ochiqlik
va shaffoflik darajasi
ham aynan raqamli yondashuvlar orqali sezilarli darajada yaxshilanishi mumkin.
O‘zbekiston ta’lim tizimining barqaror va samarali rivojlanishi uchun raqamlashtirish
strategiyasi milliy ta’lim siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralishi zarur.
Mazkur jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun esa infratuzilmaviy tayyorgarlik,
kadrlar salohiyati va siyosiy irodani uyg‘unlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Ta’lim muassasalarida sifatni doimiy baholash va takomillashtirish raqamlashtirishsiz
imkonsizdir. Ammo mavjud amaliyotda bu jarayonlar ko‘p hollarda formal tusda olib boriladi.
Yaxshi natijaga erishish uchun indikatorlar tizimi, avtomatik hisobotlar, real vaqtli monitoring
tizimlari zarur. Shuningdek, o‘qituvchilar va boshqaruv xodimlari raqamli savodxonlik
darajasini oshirish muhimdir.
Bundan tashqari, sifatni raqamli tahlil qilish orqali quyidagi afzalliklarga erishish
mumkin:
-
Ta’lim muassasalari o‘rtasida sog‘lom raqobatni rivojlantirish;
-
Rivojlanayotgan hududlarga e’tibor qaratish;
- Resurslarni samarali taqsimlash;
- Talabalarning yutuqlarini prognoz qilish va individual yondashuvni kuchaytirish.
Xulosa va takliflar.
O‘zbekistondagi ta’lim muassasalarining sifat holati va raqamlashtirish orqali uni oshirish
imkoniyatlari tahlil qilindi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, ta’lim sifati ko‘plab omillarga —
pedagogik salohiyat, infratuzilma, boshqaruv tizimi va o‘quvchilarning
individual rivojlanishiga
bog‘liq bo‘lib, bu omillarning samarali boshqaruvi zamonaviy raqamli texnologiyalarni keng
joriy etish orqali ta’minlanadi.
Raqamlashtirish ta’lim sohasida nafaqat boshqaruvni avtomatlashtirish, balki shaffoflik,
ochiqlik, natijadorlik va adolatli baholashni yo‘lga qo‘yishga xizmat qiladi. Yagona axborot
bazalari, elektron jurnal tizimlari, onlayn baholash asosidagi tahliliy pl
atformalar orqali ta’lim
jarayoni real vaqt rejimida monitoring qilinib, tezkor va asosli qarorlar qabul qilish imkoniyati
yuzaga keladi. Shu jihatdan, raqamlashtirish ta’lim sifatini tizimli va uzluksiz tahlil qilishga
xizmat qiluvchi asosiy omil hisoblanadi.
O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar, davlat dasturlari va qonunchilik hujjatlari
ta’lim tizimini raqamlashtirishda muhim poydevor yaratmoqda. Biroq bu jarayonni samarali
tashkil etish uchun texnologik infratuzilmani mustahkamlash, pedagoglarning raqamli
savodxonligini oshirish va zamonaviy texnologiyalarni joriy etishda kompleks yondashuv
zarur.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda ta’lim muassasalarining raqamlashtirilishi ta’lim
sifatini oshirishning asosiy vositalaridan biri bo‘lib, bu yo‘nalishda tizimli va ilmiy asoslangan
yondashuvlar orqali yuqori samaradorlikka erishish mumkin.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel
www.sci-p.uz
221
Adabiyotlar/Литература/References:
G’ulomov A. (2020) Sifat
tahlili infratuzilmasi. Estonian education information system
(ehis), www.ehis.ee.
Karimova, M. (201) “Pedagogik mahorat” ilmiy
-nazariy va metodik jurnali. 3-soni.
Qaror (2020) “Ta’lim
-tarbiya tizimini yana-
da takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida”gi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–
4884-son qarori.
Rajaboyev , S. va Xamidova P. (2025). Raqamli iqtisodiyot sharoitida axborot
kommunikatsiya xizmatlaridan foydalanish. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 3(1), 120
–
124.
https://doi.org/10.60078/2992-877x-2025-vol3-iss1-pp120-124
Rajaboyev, S. (2024). Zamonaviy sharoitda axborot
–
kommunikatsiya xizmatlarini
rivojlantirishning asosiy o‘ziga xos xususiyatlari.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2(12), 160
–
166.
https://doi.org/10.60078/2992-877x-2024-vol2-iss12-pp160-166
Xolbekov, S. (2022) “Ta’lim tizimini raqamlashtirishning xorij tajribasi va uni O‘zbekistonda
qo‘llash usullari” nomli maqolada yoritilgan.
Yo‘ldoshev D. (2023) Ta’lim sifati statistikasi. Milliy statistika agentligi:
Yo‘ldoshev, D. (2023). "
E
lektron ta’limning jamiyatdagi tadbig’i" yosh Tadqiqotchi Jurnali,
2(2), 105
–
107.
Эргашевич Е.А. и Мадо А. (2024). Методика организации и проведения учебной
деятельности. Открытая Академия , 9 (1), 10
-21070.
Эргашевич, Е.А. (2024). Некоторые педагогические технологии, используемые в
процессе организации образовательных занятий по отмл. Журнал образования, этики и
ценности , 3 (1), 279
-285.
