EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 4, April 2025 ISSN 2181-2020
Page 135
EU RASI AN JOU RN AL OF ACAD EM I C RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
U I F =
8.1 |
SJI F =
5.685
www.in-academy.uz
Volume 2 Issue 12, November 2022 ISSN 2181-2020
Page 0
Volume 2
№
8
ISSN: 2181-2020
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
DETERMINING THE NUMBER OF TUBES IN THE PLANT
SILYBUM MARIANUM GAERTN.L.
G.I.Saparniyazova
3rd year student of speciality "Technology of Cultivation and Processing
of Medicinal Plants", Karakalpakstan Institute of Agriculture and
Agrotechnologies.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15273339
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 19
th
April 2025
Accepted: 23
rd
April 2025
Online: 24
th
April 2025
,
This article analyzes scientific approaches and methodology for
determining the number of tubules in the plant Silybum
marianum Gaertn.L. The morphological structure of the plant
and the importance of the number of tubes in the flowering
process play an important role in understanding the ecological
and agronomic effectiveness of the plant. The study examines
various methods for determining the number of tubes, including
the visual approach, photographic and computer programs,
structural analysis, and mathematical modeling. The
advantages and disadvantages of each method are described,
and the possibilities of their application for scientific research
are studied. The article emphasizes the importance of these
methods for a deeper understanding of the morphological and
ecological characteristics of the plant Silybum marianum.
KEYWORDS
Silybum
marianum,
number of tubes, visual
approach,
computer
analysis,
mathematical
modeling,
structural
analysis.
SILYBUM MARIANUM GAERTN.L O‘SIMLIGIDAGI
NAYCHALAR SONINI
ANIQLASH
G.I.Saparniyazova
Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti "Dorivor o‘simliklarni
yetishtirish va qayta ishlash texnologiyasi" mutaxassisligi 3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15273339
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 19
th
April 2025
Accepted: 23
rd
April 2025
Online: 24
th
April 2025
,
Ushbu maqola Silybum marianum Gaertn.L o‘simligidagi
naychalar sonini aniqlashning ilmiy yondashuvlari va
metodologiyasini tahlil qiladi. O‘simlikning
morfologik tuzilmasi
va uning gullash jarayonida naychalar sonining ahamiyati,
o‘simlikning
ekologik
va
agronomik
samaradorligini
tushunishda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotda naychalar sonini
aniqlashning turli metodlari, jumladan, vizual yondashuv,
fotogra
fik va komp’yuter dasturlari, tarkibiy tahlil va matematik
modellash kabi usullar ko‘rib chiqiladi. Har bir metodning
afzalliklari va kamchiliklari ta’riflanadi va ularning ilmiy
izlanishlar uchun qo‘llanish imkoniyatlari o‘rganiladi. Maqola
Silybum marian
um o‘simligining morfologik va ekologik
xususiyatlarini chuqurroq tushunish uchun ushbu metodlarning
ahamiyatini ta’kidlaydi.
KEYWORDS
Silybum
marianum,
naychalar soni, vizual
yondashuv,
komp’yuter
tahlili,
matematik
modellash, tarkibiy tahlil.
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 4, April 2025 ISSN 2181-2020
Page 136
Kirish.
Silybum marianum Gaertn.L o
‘
simligi, uning tibbiyotda, farmatsevtika va qishloq
xo
‘
jaligida tutgan o
‘
rni bilan ajralib turadi. O
‘
simlikning jigarni himoya qiluvchi va
yallig
‘
lanishga qarshi xususiyatlari unga xalq tabobatida keng qo
‘
llanilishini ta
’
minlagan.
Bundan tashqari, uning ekologik sharoitlarga moslashuvchanligi va yuqori agronomik
xususiyatlari uni qishloq xo
‘
jaligi ekinlari orasida muhim o
‘
rin tutadi. Silybum marianum
o
‘
simligining morfologik tuzilmasi, ayniqsa uning gullash jarayoni, ekologik sharoitlar va
ishlab chiqarish imkoniyatlari haqida ilmiy tadqiqotlar davom etmoqda. O
‘
simlikning o
‘
sish
jarayonlari va morfologik xususiyatlari, uning hayotiy siklini to
‘
g
‘
ri tushunish va samarali
ishlab chiqarish uchun muhimdir.
Naychalar soni, o‘simlikning urug‘lanish va ko‘payish
jarayoniga bevosita ta’sir qiladi. Naychalar sonining aniqlanishi, o‘simlikning ekotizimdagi
o‘rnini va uning agronomik samaradorligini baholashda katta ahamiyatga ega. Ushbu
maqolada, Silybum marianum Gaertn.L o‘simligida
gi naychalar sonini aniqlashning ilmiy
yondashuvlari, metodologiyasi va ularning biologik va ekologik ahamiyati batafsil tahlil
qilinadi.
Silybum marianum, asosan, 50-
150 sm balandlikda o‘sadigan, barglari kattaligi va gul
boshliqlari bilan ajralib turadig
an o‘simlikdir. Bu o‘simlik o‘rta va sovuq iqlim sharoitlariga
moslashuvchanligi bilan tanilgan. O‘simlikning morfologik tuzilmasi uning ekotizimga
moslashuvchanligini va turli ekologik omillarga qarshi kurashish qobiliyatini ko‘rsatadi.
Naychalar, o‘simlikning gullash va urug‘lanish jarayonlari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib,
ular o‘simlikning rivojlanishiga va mahsuldorligiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Naychalar soni
o‘simlikning faol o‘sish davrida o‘zgaradi va bu uning umumiy rivojlanishini aks ettiradi
.
O‘simlikning gullash jarayonida naychalar sonining o‘zgarishi, uning genetik xususiyatlari,
ekologik sharoitlarga moslashuvchanligi va agronomik omillar bilan chambarchas bog‘liqdir.
Naychalar sonining aniqlanishi, o‘simlikning genetik holati va uning ri
vojlanish bosqichlarini
tahlil qilishda asosiy morfologik parametr sifatida qaraladi. Shu bilan birga, naychalar soni
o‘simlikning ekologik barqarorligini, ya’ni iqlim sharoitlariga qarshi kurashish qobiliyatini
ham aks ettiradi [3, 87-89].
Silybum marianum Gaertn.L o‘simligidagi naychalar sonini aniqlashning turli
metodologiyalari mavjud bo‘lib, ular o‘simlikni tahlil qilishda ma’lum afzalliklarga va
cheklovlarga ega. Ushbu usullarni tanlashda metodning aniqligi, resurslarga bo‘lgan talab va
o‘simlikning morfologik xususiyatlarini hisobga olish muhimdir.
Quyida naychalar sonini
aniqlashning asosiy ilmiy usullari keltirilgan.
1.
Vizual Yondashuv
Vizual metod o‘simlikning morfologik tuzilmasini kuzatish va naychalar sonini qo‘l bilan
hisoblashni o
‘z ichiga oladi. Bu metod o‘simlikni tez va oson tahlil qilish imkoniyatini beradi,
ammo uning aniqligi ba’zan past bo‘ladi. Vizual tahlilning aniqligi inson faktori bilan bog‘liq
bo‘lib, bu metod ko‘p hollarda faqat dastlabki tahlil bosqichida qo‘llanilad
i. Vizual yondashuv
yordamida o‘simlikning morfologik tuzilmasi va uning naychalar soni tezda aniqlanadi. Bu
metodning asosiy afzalligi shundaki, uni qo‘llash uchun maxsus qurilmalar yoki murakkab
texnik ko‘nikmalar talab qilinmaydi. O‘simliklarni kuzatish
va ularning naychalar sonini
hisoblash jarayoni oddiy va tez amalga oshiriladi, bu esa tadqiqotning dastlabki bosqichlarida
foydalidir. Shuningdek, metodni oddiy dalalarda yoki sharoitlarida qo‘llash mumkin. Biroq, bu
yondashuvning kamchiligi shundaki, u
sezilarli darajada subyektiv bo‘lishi mumkin. Vizual
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 4, April 2025 ISSN 2181-2020
Page 137
baholashda inson faktori katta rol o‘ynaydi, bu esa natijalarning aniqligini pasaytirishi
mumkin. Shuningdek, vizual metodning aniqligi yuqori emas, chunki ko‘pincha kichik
detallarni e’tiborga olish qiyin bo‘ladi, ayniqsa o‘simliklar zich o‘sadigan sharoitlarda.
2.
Fotografik va Komp’yuter Dasturlari Metodi
Fotografik metod yordamida o‘simlikning yuqori sifatli suratlari olinadi, keyinchalik bu
suratlar komp’yuter dasturlari yordamida tahlil qilinadi. Ushbu
usul naychalar sonini
avtomatik ravishda hisoblashga imkon beradi va vizual xatoliklarni kamaytiradi. Suratlar
yordamida olingan ma’lumotlar raqamli formatda bo‘lib, ularni statistik tahlil qilish va
prognozlash imkonini beradi. Fotografik metod va komp’y
uter dasturlaridan foydalanishning
asosiy afzalligi
–
yuqori aniqlikni ta’minlashdir. Suratlarni raqamli formatda olish va ularni
dastur orqali tahlil qilish, ko‘p hollarda ko‘rishdagi xatoliklarni bartaraf etadi va natijalarni
avtomatik tarzda hisoblash i
mkonini yaratadi. Bu metod yordamida olingan ma’lumotlar aniq
va statistik tahlil qilish uchun qulay bo‘ladi, shuningdek, ilg‘or texnologiyalar yordamida
olingan natijalar o‘simliklarning morfologik o‘zgarishlarini chuqurroq tushunishga yordam
beradi. Shu bilan birga, bu metodning kamchiliklari ham mavjud. Eng avvalo, yuqori sifatli
kameralar va maxsus dasturlarga bo‘lgan ehtiyojni aytib o‘tish lozim. Bu metodni qo‘llash
uchun zarur bo‘lgan texnik vositalar, ayniqsa, kichik resurslarga ega tadqiqotchilar uc
hun
qiyinchilik yaratishi mumkin. Bundan tashqari, fotografik tasvirlar va tahlil uchun ko‘proq
vaqt va mehnat talab qilinadi, bu esa ishni sekinlashtirishi mumkin [1].
3.
Tarkibiy Tahlil Metodi
Tarkibiy tahlil metodida o‘simlikning barcha morfologik qismlari, ayniqsa gullash va
naychalar soni, chuqur tahlil qilinadi.
Bu metod o‘simlikning biologik rivojlanishini va uning
ekologik sharoitlarga qanday moslashuvchanligini aniqlashga yordam beradi. O
‘simlikning
struktura va funktsiyalarini tahlil qilish orqali uning umumiy holatini yaxshiroq tushunish
mumkin. Tarkibiy tahlil usuli o‘simlikning morfologik va ekologik aspektlarini chuqur tahlil
qilish imkonini beradi. Bu metod yordamida o‘simlikning umu
miy holati va uning rivojlanish
jarayonlari haqida kengaytirilgan ma’lumotlarni olish mumkin. O‘simlikning gullash va
naychalar soni o‘rtasidagi bog‘liqliklarni yaxshiroq tushunish uchun ushbu metod samarali
bo‘ladi. Shuningdek, tarkibiy tahlil orqali yangi ilmiy kashfiyotlar qilish va o‘simlikning
biologik rivojlanish jarayonini kengroq o‘rganish mumkin. Biroq, tarkibiy tahlil usulining
kamchiligi, uning murakkabligi va vaqt talab qilishi hisoblanadi. Ushbu metodni amalga
oshirish uchun maxsus bilim va mal
akalarga ega bo‘lish zarur, bu esa uni oddiy tadqiqotlar
uchun kam qulay qiladi. Bundan tashqari, ba’zan metodni qo‘llash uchun ko‘p resurslar va
vaqt talab etiladi, bu esa ba’zi tadqiqotchilar uchun qiyinchilik yaratishi mumkin [5, 742
-744].
4.
Matematik Modellash va Statistika
Matematik modellash va statistik tahlil metodlari yordamida o‘simlikning o‘sish jarayoni
va naychalar soni o‘rtasidagi munosabatlar aniqlanadi. Ushbu metod o‘simlikning ekologik
sharoitlarga, iqlim o‘zgarishlariga va boshqa tashqi omillarga ta’sirini o‘rganishda qo‘llaniladi.
Matematik modellar yordamida o‘simlikning rivojlanishining prognozini yaratish mumkin.
Matematik modellash va statistik tahlil usullari o‘simlikning rivojlanish jarayonlarini
prognozlash imkonini beradi. Bu yondash
uv, o‘simlikning ekologik sharoitlar va iqlim
o‘zgarishlariga qanday moslashishini o‘rganishga yordam beradi. Matematik modellar
yordamida, ayniqsa, o‘simlikning kelajakdagi rivojlanishini oldindan bilish va uning turli
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 4, April 2025 ISSN 2181-2020
Page 138
omillarga bo‘lgan javobini tushunish
mumkin. Ushbu usul, shuningdek, ilg‘or tadqiqotlar va
ilmiy izlanishlar uchun juda foydalidir. Ammo, metodning kamchiligi shundaki, matematik
modellash jarayoni ko‘p vaqt va resurslar talab etadi. Bu usul uchun maxsus dasturiy ta’minot
va statistik biliml
arga ega bo‘lish zarur, bu esa metodni qo‘llashni yanada murakkablashtiradi.
Shuningdek, matematik modellashda foydalaniladigan ma’lumotlar to‘g‘ri va aniq bo‘lishi
kerak, aks holda natijalar ishonchsiz bo‘lishi mumkin.
Silybum marianum Gaertn.L o‘simligidagi naychalar sonining aniqlanishi, o‘simlikning
ekologik va genetik xususiyatlarini tushunish uchun muhimdir. Naychalar soni, o‘simlikning
urug‘ ishlab chiqarish darajasi va unga ta’sir qiluvchi tashqi omillarni baholashda bevosita rol
o‘ynaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, naychalar sonining o‘zgarishi, o‘simlikning iqlim
sharoitlariga, o‘sish davrlariga va genetik xususiyatlariga bog‘liq bo‘ladi. Fotografik metod va
komp’yuter dasturlaridan foydalanish, yuqori aniqlikni ta’minlaydi va tahlilning subye
ktiv
elementlarini kamaytiradi. Matematik modellash yordamida o‘simlikning o‘sish jarayonini
prognozlash, ekologik sharoitlar ta’sirini yaxshiroq tushunishga imkon beradi. Bu ilmiy
yondashuvlar o‘simlikni o‘rganish va uning agronomik samaradorligini oshiri
shda katta
ahamiyatga ega.
Xulosa.
Silybum marianum Gaertn.L o‘simligidagi naychalar sonini aniqlashning ilmiy
yondashuvlari,
o‘simlikning
ekologik
sharoitlarga
moslashuvchanligini,
genetik
xususiyatlarini va urug‘ ishlab chiqarish samaradorligini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi.
Naychalar sonini aniqlash uchun qo‘llaniladigan usullarni tanlashda ehtiyotkorlik bilan
yondashish zarur. O‘simlikni chuqur tahlil qilish, uning rivojlanish jarayonlari va ekologik
holatini to‘g‘ri baholash imkonini beradi.
References:
1.
Alimovich, N. B., & O‘G‘Li, M. F. M. (2024). SILYBUM MARIANUM GEARTN. O ‘SIMLIGINI
FITOTSENOTIK TARQALISHI.
Science and innovation
,
3
(Special Issue 53), 635-640.
2.
Koláčková, P., Růžičková, G., Šafránková, I., Hron, K., & Hrůzová, K. (2015). Evaluation
of
the growth dynamics and morphological characteristics of genetic sources of Silybum
Marianum (L.) Gaertn.
Acta Universitatis Agriculturae et Silviculturae Mendelianae
Brunensis
,
63
(4), 1141-1146.
3.
Salimova, F. (2024). OLACHIPOR BARG KARRAK (SILYBUM MARIANUM L)
O
‘SIMLIGINING ONTOGENEZ BOSQICHLARI.
International Journal of scientific and Applied
Research
,
1
(3), 87-89.
4.
Tolibaev, E. (2024). QORAQALPOGʻISTON SHAROITIDA RASTAROPSHA (SILYBUM
MARIANUM) DORIVOR O ‘SIMLIGINI YETISHTIRISH.
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
,
1
(6), 76-82.
5.
Саъдуллаева
,
М
. (2022).
РАСТОРОПША–
SILYBUM MARIANUM L.
НИНГ
МОРФОБИОЛОГИК
ХУСУСИЯТЛАРИ
ВА
ФОЙДАЛИ
ТАРКИБИ
.
Academic research in
educational sciences
, (Conference), 742-744.
