EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 4, April 2025 ISSN 2181-2020
Page 7
EU RASI AN JOU RN AL OF ACAD EM I C RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
U I F =
8.1 |
SJI F =
5.685
www.in-academy.uz
Volume 2 Issue 12, November 2022 ISSN 2181-2020
Page 0
Volume 2
№
8
ISSN: 2181-2020
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
DEVELOPMENT OF A FINANCIAL MECHANISM FOR
INCREASING THE EXPORT POTENTIAL OF THE NATIONAL
ECONOMY
Kulmatov Jasurbek Chori oglu
Specialist of the limited liability company with foreign investment
“ASBIS CA”
https://doi.org/10.5281/zenodo.15172126
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 01
st
April 2025
Accepted: 07
th
April 2025
Online: 08
th
April 2025
,
The article provides a comparative analysis of commodity
structure of exports in the Republic of Uzbekistan, its indicators
for the recent years. Also suggestions and offers for further
structural improvement of the export were developed.
KEYWORDS
Foreign trade, export,
diversification,
foreign
trade balance, commodity
structure
of
export,
economies of scale.
MILLIY IQTISODIYOTNING EKSPORT SALOHIYATINI OSHIRISHNING
MOLIYA MEXANIZMINI RIVOJLANTIRISH
Qulmatov Jasurbek Chori o'g'li
“ASBIS CA” chet el investitsiyasi ishtirokidagi
ma`suliyati cheklangan jamiyat mutaxassisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15172126
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 01
st
April 2025
Accepted: 07
th
April 2025
Online: 08
th
April 2025
Maqolada O‘zbekiston Respublikasi eksportining tarkibi, uning
so‘nggi yillardagi ko‘rsatkichlari qiyosiy tahlili keltirilgan,
mavjud holat ilmiy-nazariy jihatdan baholangan. Shuningdek,
eksportni moliyaviy mexanizmini takomillashtirish yuzasidan
taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
KEYWORDS
Tashqi savdo, eksport,
diversifikatsiya,
tashqi
savdo saldosi, eksportning
tovar va xizmatlar tarkibi.
Milliy iqtisodiyotning eksport saloxiyatini oshirish — har bir davlat uchun muhim
strategik maqsaddir. Eksportning o‘sishi mamlakatning iqtisodiy rivojlanishida, ish o‘rinlari
yaratishda, valyuta zaxiralarini oshirishda va global bozorlarda raqobatdoshlikni oshirishda
muhim rol o‘ynaydi. Milliy iqtisodiyotning eksport saloxiyatini oshirish, davlatning iqtisodiy
siyosatining uzluksiz va integratsiyalangan strategiyasini talab qiladi. Bu jarayonda davlat,
xususiy sektor va xalqaro hamkorlikning o‘zaro aloqalarini mustahkamlash muhim
ahamiyatga ega.
Milliy iqtisodiyotning eksport salohiyatini oshirish uchun bir qancha muhim yo'nalishlar
mavjud. Quyida ularning ba'zilari keltirilgan:
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 4, April 2025 ISSN 2181-2020
Page 8
1. Yangilangan texnologiyalar va ishlab chiqarish usullari orqali eksportga mos
mahsulotlarni ishlab chiqarish.
Kadrlar tayyorlash: Ishlab chiqarish va rivojlanishda samarali ishlaydigan
mutaxassislarni tayyorlash.
2. Raqobat bo‘layotgan mamlakatlarga qaraganda kamroq rivojlangan yoki yuqori
ehtiyojga ega bo‘lgan bozorlarga chiqish.
3. Eksport qilinayotgan mahsulotlarga qo‘shiladigan subsidiyalar va imtiyozlar,
eksportchilar uchun soliq imtiyozlarini joriy qilish.
4. Milliy brendingni ishlab chiqish va xalqaro reklama kampaniyalarini amalga oshirish,
xalqaro standartlarga javob beruvchi mahsulotlar ishlab chiqarish va sertifikatlashtirish.
5. Eksportga chiqariladigan tovarlar uchun samarali transport va logistika tizimlarini
shakllantirish, havo, dengiz va temir yo‘llari orqali tovarlarni samarali yetkazib berish.
6. Boshqa mamlakatlar bilan savdo shartnomalarini tuzish va tariflarni kamaytirish
orqali eksport imkoniyatlarini oshirish, eksport va importni tartibga solish va savdo hajmini
oshirish uchun xalqaro iqtisodiy bloklar bilan kelishuvlar.
7. Eksportni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash uchun maxsus kreditlar va bank imtiyozlarini
ta’minlash, eksportni oshirish uchun xorijiy va mahalliy investorlarni jalb qilish.
8. Eksport mahsulotlarini tez va arzon yetkazib berish uchun transport va logistika
tarmoqlarini modernizatsiya qilish zarur. Bu orqali eksport jarayonini samarali va tezroq
qilish mumkin.
O‘zbekiston tashqi sektorining asosiy ko‘rsatkichlari
(mlrd.doll.)
Manba:
Markaziy bankning 2024 yil uchun O‘zbekiston to‘lov balansi ma’lumotlari
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, O‘zbekistonda 2024 yil eksport hajmi 26,2 mlrd dollarni,
import hajmi esa 43,6 mlrd dollarni tashkil etgan. Natijada, savdo balansi saldosi 17,4 mlrd
dollarni tashkil qilgan. Bundan ko‘rinadiki, eksportni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishni
taqozo qiladi.
Xulosa va takliflar
Milliy iqtisodiyotning eksport salohiyatini oshirishda moliya mexanizmlarini
takomillashtirish juda muhim o'rin tutadi. Bu, o'z navbatida, milliy iqtisodiyotning
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 4, April 2025 ISSN 2181-2020
Page 9
raqobatbardoshligini oshirish va xalqaro bozorga samarali integratsiyalashish uchun zarurdir.
Bu jarayonda bir qator omillar va mexanizmlar ishga tushirilishi kerak, jumladan:
Eksportni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash: Eksportni qo‘llab-quvvatlashning bir necha
usullari mavjud. Masalan, davlat tomonidan eksportni moliyaviy rag‘batlantirish uchun
subsidiyalar, qo‘shimcha soliq imtiyozlari, grantlar yoki kreditlar berilishi mumkin. Bu
ekportchilarga raqobatdosh narxlarni ta’minlash va mahsulotlarini tashqi bozorlarga
o‘tkazishda yordam beradi.
Eksportni sug‘urtalash tizimlarini kuchaytirish: Eksportchilar uchun sug‘urta tizimlarini
takomillashtirish, jumladan, mamlakatlar orasidagi siyosiy va iqtisodiy xavf-xatarlarni
sug‘urtalash, eksportchilarning xavflarini minimallashtirishga yordam beradi.
Kreditlash va moliyaviy instrumentlar: Eksportga yo‘naltirilgan moliyaviy instrumentlar,
masalan, eksport kreditlari va lizing mexanizmlari, eksportchilarga ichki bozordan
tashqaridagi talablar uchun kerakli mablag‘larni ta’minlashga yordam beradi.
Iqtisodiy diplomatiya va eksportni rag‘batlantirish: Davlatlar orasidagi savdo va
diplomatik munosabatlar eksportchilarga tashqi bozorlarda yo‘nalish va imkoniyatlarni
ko‘rsatishga yordam beradi. Bu esa, tashqi iqtisodiy hamkorlikni faollashtirish va yangi
bozorlarga chiqish imkoniyatlarini oshiradi.
Infratuzilmani rivojlantirish: Logistika va tranzit sohasidagi ishlab chiqarish va
transport infratuzilmalarining takomillashtirilishi eksport imkoniyatlarini yaxshilashga
ko‘maklashadi. Mazkur infratuzilma tizimlarining samaradorligi milliy eksportni oshirishda
muhim ahamiyatga ega.
Korporativ ijtimoiy mas’uliyat va marketing: Eksportchilarning yordamchi
infratuzilmalari, shu jumladan, ishonchli brending va marketingga e’tibor berish eksport
mahsulotlarini xalqaro bozorlarda raqobatbardosh qilish imkonini yaratadi.
Moliya va maslahat xizmati: Banklar orqali eksportchilar uchun maxsus maslahat
xizmatlari taqdim etish, shu jumladan, moliyaviy rejalashtirish, risklarni boshqarish va
xalqaro bozorlar haqida ma'lumotlar.
Soliqlarni kamaytirish: Eksportga yo'naltirilgan korxonalarga soliq imtiyozlarini taqdim
etish, bu ularning raqobatbardoshligini oshirishi mumkin.
Savdo shartnomalari va integratsiya: Milliy qonunchilikni xalqaro savdo
shartnomalariga moslashtirish, bu orqali eksportni rag'batlantiradigan qonuniy shartlar
yaratish.
Sodda va ochiq moliyaviy muhit: Moliya tizimi orqali eksportchilarni qo'llab-
quvvatlashni shaffof qilish va tizimdagi byurokratik to'siqlarni kamaytirish.
Ushbu mexanizmlar milliy iqtisodiyotning eksport salohiyatini oshirishda muhim rol
o'ynaydi va davlat tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan, barqaror va samarali moliyaviy
tizimni yaratishga, mamlakat iqtisodiyotining global bozordagi pozitsiyasini mustahkamlash
va milliy eksportni yangi yuqori darajalarga olib chiqishga yordam beradi.
References:
1.
https://iqtisodiyot.tsue.uz/sites/default/files/maqolalar/40_Qodirjonov.pdf
2.
https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/08/07/NamDU-ARM-13124.pdf
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 4, April 2025 ISSN 2181-2020
Page 10
3.
https://kitob.sies.uz/frontend/web/kitob/kitob_00626655cf97267.pdf
4.
https://www.lex.uz/acts/3242618
5.
https://staff.tiiame.uz/storage/users/476/books/Mw7o3rNWhg95x0IAjdkkFeNgBVYaj
AOeuA1ge1d.pdf
6.
https://staff.tiiame.uz/storage/users/466/articles/egeIpMDId6cGk4Qy3lm68uOyRquN
naCIVkLEEAAl.pdf
7.
https://cbu.uz/upload/medialibrary/13e/iflqbkyng05t6tin15bnrrs04hyk97ga/uz_kiril_
BOP_IIP_ED_2024Q4.pdf
