EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 40
EU RASI AN JOU RN AL OF ACAD EM I C RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
U I F =
8.1 |
SJI F =
5.685
www.in-academy.uz
Volume 2 Issue 12, November 2022 ISSN 2181-2020
Page 0
Volume 2
№
8
ISSN: 2181-2020
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
THE EFFECT OF HIGH TEMPERATURE AND WEIGHT LOSS
DURING THE ONIONS STORAGE PROCESS
1
Odinayev Mirzamad Isayevich
2
Jabbarova Zebuniso Axmadovna
1
Tashkent State Agrarian University, Head of the Department, Associate
Professor
2
Tashkent State Agrarian University, Base Doctor (PHD)
zebunisojabbarova846@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16017786
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 10
th
July 2025
Accepted: 16
th
July 2025
Online: 17
th
July 2025
In this article, two different ontains of the temperature of 15,
25 and 35 ° C (Allium CEPA L.)
- Spanish 313 and the Sumbala's
90-day storage storage period was studied. Both varieties were
observed that the heads of onion heads at high temperatures
compared to low temperatures. Speedsky 313 and brass
varieties were 40.3% and 22.3%, respectively, and in 35 ° C. In
both varieties, both the growth rate reached the maximum at
25°C
and then decreased. With the increase in storage
temperature and duration, the weight loss of onions was also
found to increase.
KEYWORDS
Natural
weight
loss,
sprouting,
high
temperatures,
growth
rate of onion leaves,
optimal
temperature,
temperature.
ВЛИЯНИЕ ВЫСОКОЙ ТЕМПЕРАТУРЫ И ПОТЕРИ ВЕСА В ПРОЦЕССЕ
ХРАНЕНИЯ ЛУКА
1
Одинаев Мирзамад Исаевич
2
Джаббарова Зебунисо Ахмадовна
1
Ташкентский государственный аграрный университет, зав. кафедрой., доцент
2
Ташкентский государственный аграрный университет, базовый докторант (
PhD)
zebunisojabbarova846@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16017786
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 10
th
July 2025
Accepted: 16
th
July 2025
Online: 17
th
July 2025
В этой статье были изучены два разных ноты
температуры 15, 25 и 35 ° C (Allium Cepa L.)
-
испанский
313 и 90
-
дневный период хранения хранения Сумбалы. Оба
разновидности наблюдались, что головки луковых
головок при высоких температурах по сравнению с
низкими температурами. Speedsky 313 и латунные сорта
составляли 40,3% и 22,3% соответственно, а в 35 ° C в
обоих сортах оба скорости роста достигли максимума
при 25 ° C, а затем снизились. С повышением
температуры и продолжительности хранения, было
обнаружено,
что потеря веса лука также увеличивается.
KEYWORDS
Естественная потеря
веса,
прорастание,
высокие температуры,
скорость
роста
листьев
лука,
оптимальная
температура,
температура.
PIYOZ SAQLASH JARAYONIDA YUQORI HARORATNING UNIB KETISH VA
VAZN
YO‘QOTISHIGA TA’SIRI
1
Odinayev Mirzamad Isayevich
2
Jabbarova Zebuniso Axmadovna
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 41
1
Toshkent davlat agrar universiteti, kafedra mudiri., dotsent
2
Toshkent davlat agrar universiteti, tayanch doktoranti (PhD)
zebunisojabbarova846@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16017786
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 10
th
July 2025
Accepted: 16
th
July 2025
Online: 17
th
July 2025
Ushbu maqolada 15, 25 va 35°C doimiy haroratlarning ikki xil
piyoz navlari (Allium cepa L.)
—
Ispanskiy 313 va
Sumbulaning
90
kunlik
saqlanish
davridagi
saqlanuvchanligiga ta’siri o‘rganildi. Har ikkala navda ham
past haroratga nisbatan yuqori haroratda piyoz boshlarining
unib chiqishi susaygani kuzatildi. Ispanskiy 313 va Sumbula
navlarida unib chiqish darajasi 15°C da mos ravishda 40,3% va
22,3% bo‘lgan bo‘lsa, 35°C da bu ko‘rsatkich mos ravishda
3,4% va 1% gacha kamaydi. Har ikkala navda ham nihol
(yap
roq) o‘sish tezligi 25°C da maksimal darajaga yetgan,
so‘ng esa pasaygan. Saqlash harorati va davomiyligi ortishi
bilan piyozning vazn yo‘qotishi ham oshgan
ligi aniqlangan.
KEYWORDS
Tabiiy vazn yo‘qotish,
unib
chiqish,
yuqori
harorat, piyoz bargining
o‘sish tezligi, maqbul
harorat, chirish.
KIRISH VA TADQIQOTNING ASOSLANISHI
Piyoz (Allium cepa L.)
—
O‘zbekiston iqlim sharoitida keng yetishtiriladigan va aholining
kundalik iste’molida muhim o‘rin egallagan sabzavot ekinlaridan biridir. Uning
oziqaviy
qiymati yuqori bo‘lib, turli biologik faol moddalar, ayniqsa, antioksidantlar, fitontsidlar va C
vitamini bilan boy hisoblanadi. Ayni paytda, yil davomida piyozni uzluksiz yetkazib berish va
bozordagi barqaror narxni ta’minlashda mahsulotning saql
ash muddatini uzaytirish katta
ahamiyatga ega.
Piyozni saqlash davrida yuzaga keladigan asosiy muammolardan biri
—
bu boshlarning
erta unib ketishi va og‘irlik (vazn) yo‘qotishidir. Ayniqsa, harorat va namlik kabi omillar
ushbu jarayonlarga bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Yuqori haroratda unib chiqish darajasi pasayishi
mumkin bo‘lsa
-
da, bu holat boshqa nojo‘ya ta’sirlarni, jumladan, chirish va intensiv vazn
yo‘qotish holatlarini kuchaytirishi mumkin. Shu sababli, saqlash sharoitlarini ilmiy asosda
o‘rganish, xususan, haroratning piyozning saqlanuvchanligiga ta’sirini baholash dolzarb
masalalardan biridir.
Mazkur tadqiqotda turli doimiy harorat rejimlarining ikki xil piyoz navi
—
Ispanskiy 313
va Sumbula
—
ning unib chiqish, vazn yo‘qotish va saqlanuvchanlik ko‘rsatkichlariga ta’siri
o‘rganildi. Tadqiqot natijalari asosida piyozni optimal sharoitda saqlash bo‘yicha ilmiy
asoslangan xulosalar ishlab chiqiladi.
Materiallar va uslublar.
Tadqiqotda
Ispanskiy 313
va
Sumbula
navli piyozlar
qo‘llanildi. Ushbu tajribada
ishlatilgan piyoz navlarining asosiy xususiyatlari 1-jadvalda
keltirilgan. Piyoz boshchalari yangi yig‘ib olingan bo‘lib, dalada ikki hafta davomida quritilgan
holda mahalliy bozordan xarid qilindi. Saqlashdan oldin bir xil o‘lchamdagi sog‘lom
boshchalar tanlab olindi, ustki qismi (yer ustki poyasi) olib tashlandi hamda zararlangan va
kasallangan boshchalar ajratib tashlandi. Tadqiqot uchun
60
–
70 mm diametrdagi
boshchalar tanlab olindi.
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 42
Har bir nav bo‘yicha
15 tadan 72 ta namunalar
tayyorlanib, og‘irligi o‘
lchandi va
plastik to‘r (setkali) paketlarga joylashtirildi. Ushbu namunalar
15°C, 25°C va 35°C
doimiy
harorat ushlab turiladigan kameralarida saqlab turildi. Nisbiy namlik
65
–
75%
oralig‘ida
nazorat qilindi. Har bir harorat va nav uchun har 15 kundan bir tasodifiy tanlangan
15 ta
bosh
tahlilga olindi va ularning unib chiqish holati aniqlab borildi.
Unib chiqish foizi, barg uzunligi, vazn yo‘qotilishi va chirish holati bo‘yicha kuzatuvlar
90 kunlik
saqlash davrida
15 kunlik oraliqda
olib borildi. Nihol (yaproq) piyoz boshining
bo‘yin qismidan tashqariga chiqqan holat unib chiqish belgisi sifatida qabul qilindi. Vazn
yo‘qotilishi esa saqlash boshidagi dastlabki og‘irlik bilan keyingi o‘lchovlar orasidagi farq
asosida aniqlandi.
Tajriba
to‘liq tasodifiylashtiri
lgan tartibda faktorial sxemada
tashkil etildi va
to‘rt
marotaba takrorlandi
. Ma’lumotlar
MSTAT-C
dasturi yordamida tahlil qilindi. O‘rtacha
qiymatlar orasidagi farqni aniqlash uchun
eng kichik ishonchli farq testi (LSD
—
Least
Significant Difference)
qo‘l
lanildi.
1-jadval.
Tadqiqotda ishlatilgan piyoz navlarining xususiyatlari
Piyoz boshi shakli
Piyoz
rangi
Kelib chiqish
mamlakati
Nav nomi
Dumaloq (shar shaklida)
Sariq
Ispaniya
Ispanskiy 313
Yassi qalin
Qizil
Eron
Sumbula
Natijalar va munozara.
1-
rasmda keltirilgan ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki,
Ispanskiy
313
va
Sumbula
piyoz navlarining unib chiqish foizi 15°C, 25°C va 35°C doimiy haroratlarda
uch oy davomida o‘zgarib borgan. Saqlash harorati piyoz boshlarining unib chiqishiga ta’sir
ko‘rsatgan. Unib chiqish har barcha harorat sharoitlarida vaqt o‘tishi bilan ortgan (1
- va 2-
rasmlar).
Unib chiqish darajasi piyoz navlari o‘rtasida farq qilgan.
Ispanskiy 313
navi saqlash
davrining barcha bosqichlarida va barcha harorat rejimlarida
Sumbula
naviga qaraganda
yuqori unib chiqish ko‘rsatkichini namoyon etgan.
Ispanskiy 313
navida eng past unib chiqish
35°C
da kuzatilgan, bu ko‘rsatkich
25°C
da
ortgan va eng yuqori darajaga
15°C
da yetgan (1-rasm). Saqlash davri oxirida (90 kun)
15°C
da saqlangan
Ispanskiy 313
navining umumiy unib chiqishi
35°C
da saqlangan namunaga
nisbatan taxminan
12 baravar yuqori
(40,3% ga nisbatan 3,4%) va
25°C
dagi namunaga
nisbatan
1,59 baravar yuqori
(40,3% ga nisbatan 25,3%) bo‘lgan (1
-
rasm). Shunga o‘xshash
natijalar
Sumbula
navida ham kuzatilgan (2-rasm).
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 43
1-
rasm. “Ispanskiy 313” navida haroratning unib chiqishga ta’siri
2-
rasm. “Sumbula” navida haroratning unib chiqishga ta’siri
Piyoz navlari orasida vazn yo‘qotilishi turlicha bo‘ldi. Harorat oshishi bilan vazn
yo‘qotilishi ham ortdi.
“Ispanskiy 313”
navi har qanday saqlash muddati va harorat
sharoitida
Sumbula
naviga qaraganda
ko‘proq vazn yo‘qotdi
. Saqlash davri oxirida
eng past
umumiy vazn yo‘qotilishi (7.2%) 15°C da saqlangan piyozda
kuzatildi. Piyozlar
35°C va
25°C
haroratda saqlanganda
vazn yo‘qotilishi 15°C da saqlangan piyozga nisbatan mos
ravishda 2.5 va 2.3 baravar
ko‘p bo‘ldi (3
-rasm).
Sumbula
navida ham
shunga o‘xshash
natijalar
kuzatildi (4-rasm).
0
5
10
15
20
25
30
35
40
15
30
45
60
75
90
15 °C
25 °C
35 °C
0
5
10
15
20
25
15
30
45
60
75
90
15 °C
25 °C
35 °C
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 44
3-
rasm. “Ispanskiy 313” navida haroratning vazn yo‘qotishga ta’siri
4-
rasm. “Sumbula” navida haroratning vazn yo‘qotishga ta’siri
Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, yuqori harorat saqlash jarayonida piyozning
chi
rishiga sabab bo‘ladi. Ayniqsa,
“Ispanskiy 313”
navi 25 va 35°C haroratda
“Sumbula”
naviga qaraganda ancha yuqori chirish foizini ko‘rsatdi.
Xulosa va tavsiyalar.
Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, yuqori haroratda saqlanganda piyoz
boshlarining
unib chiqishi sezilarli darajada kamaygan. Eng yuqori harorat (35°C)
nihollanishni kuchli tarzda to‘xtatgan va piyozlar bu haroratda doimiy saqlanganda uyqu
holatida qolgan. Yuqori haroratda saqlashning unib chiqishini to‘xtatishi piyoz navlari uchun
umumiy hodisa hisoblanadi.
Piyoz boshlarining unib chiqishi eng tez 10 dan 20°C gacha bo‘lgan haroratlarda sodir
bo‘lishini, pastroq haroratda esa sekinlashishini yoki 20–30°C oralig‘ida harorat oshgan sayin
sekinlashishini qayd etildi.
30°C haroratda saqlash ko‘plab piyoz navlarida unib chiqish sekinlashtirishini
ko‘rsatgan.
Yuqori harorat piyoz boshlarida faoliyatning susayishi yoki issiqlik sababli uyqu holatini
(termodormantlik) keltirib chiqarishi mumkin. Miedema va Kamminga (1994) piyoz
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 45
boshlarida sitokinin darajasi (o‘sishni rag‘batlantiruvchi gormon) 30°C da 5 va 15°C dagiga
nisbatan past bo‘lishini bildirgan. Demak, yuqori haroratda piyoz metabolik faolligi pasayadi.
Tanaka va boshqalar (1985) nafas olish tezligi (respiratsiya) orqali unib chiqish va
h
arorat o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rgangan. Ular yuqori haroratda saqlash boshida nafas olish
tezligi tez pasayishini, 15°C ga nisbatan ancha sustlashishini aniqlagan. Ularning xulosasiga
ko‘ra, bu pasayish uyqu holatining boshlanishi bilan bog‘liq.
Ushbu t
adqiqotda yana shuni aniqladikki, piyozning vazn yo‘qotilishi harorat ortishi
bilan oshgan. Bu natijalar Ramin (1999) ning topilmalari bilan hamohangdir. U o‘z tadqiqotida
‘Texas Early Grano’ va ‘Dorcheh’ navlari 2°C haroratda 65
-75% nisbiy namlikda 270 kun
davomida atigi 10% og‘irlik yo‘qotganini yoki kuniga 0.035% bo‘lganini bildirgan. Biroq 25°C
haroratda bu yo‘qotish kuniga 0.16% va 0.116%, 30°C da esa 0.285% va 0.196% bo‘lgan.
Yuqori haroratda og‘irlik yo‘qotilishini kamaytirish uchun nisbiy namlikni o
shirish
mumkin, ammo Ramin (1999) ta’kidlaganidek, 65–
75% nisbiy namlik har qanday haroratda
piyozni saqlash uchun eng mos hisoblanadi.
Xulosa qilib aytganda, hozirgi natijalar yuqori harorat saqlash davrida piyozning chirish
jarayonini tezlashtirishini ko
‘rsatdi. Bu esa Ramin (1999) tomonidan ham qayd etilgan bo‘lib,
chirigan piyozlar soni saqlash muddati, nav va harorat oshgan sari ortadi, degan fikrni
tasdiqlaydi.
References:
1.
Abdalla, A.A. and L.K. Mann, 1963. Bud development in the onion (Allium
cepa
L.) and
the effect of storage temperature on bulb rest. Hilgardia, 35: 85-112.
2.
Brewster, J.L., 1987. The effect of temperature on the rate of sprout growth and
development within stored onion bulbs. Ann. Applied Biol., 111: 463-467.
3.
Chope, G.A., L.A. Terry and P.J. White, 2006. Effect of controlled atmosphere storage on
abscisic acid concentration and other biochemical attributes of onion bulbs. Postharvest Biol.
Technol., 39: 233-242.
4.
Ernst, M.K., G. Butler, M. Roske, M. Ritzkowski, C. Metzger and H.P. Liebig, 1999. Cultivar
and temperature effects on starch in the primary thickening meristem of onion bulbs. J.
Horde. Sci. Biotechnol., 74: 588-593.
5.
Gubb, I. and H.S. MacTavish, 2002. Onion Pre- and Postharvest Considerations. In: Allium
Crop Science: Recent Advances. Rabinowitch, H.D. and L. Currah (Eds.). CABI Publishing,
Wallingford, UK, pp: 233-266.
6.
Ko, S.S., W.N. Chang, J.F. Wang, S.J. Chemg and S. Shanmugasundaram, 2002. Storage
variability among short-day onion cultivars under high temperate and high relative humidity
and its relationship with disease incidence and bulb characteristics. J. Am. Soc. Hortic. Sci.,
127: 848-854.
7.
Komochi, S., 1990. Bulb Dormancy and Storage. In: Onions and Allied Crops, I. Botany,
Physiology and Genetics. Rabinowitch, H.D. and J.C. Brewster (Eds.). CRC Press, Boca Ratan,
Florida, USA, pp: 89-111.
8.
Miedema, P., 1994. Bulb dormancy in onion. I. The effect of temperature and culdvar on
sproudng and rooting. J. Hortic. Sci., 69: 29-39.
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 46
9.
Miedema, P. and G.C. Kamminga, 1994. Bulb dormancy in onion. II. The role of cytokinine
in high- temperate imposed sprout inhibition. J. Hortic. Sci., 69: 41-45.
10.
Ramin, A.A., 1999. Storage potential of bulb onions (Allium
cepa
L.) under high
temperatures. J. Hortic. Sci. Biotechnol., 74: 181-186.
11.
Stow, J.R., 1975. Resistance of 20 culdvars of onion (Allium
cepa
L.) to rotting and
sprouting during high temperature storage. Exp. Agric., 11: 201-207.
12.
Tanaka, M., K. Chee and S. Komochi, 1985. Studies on the storage of autumn harvested
onion bulbs.
13.
Ward, C.M., 1976. The influence of temperate on weight loss dom stored bulb due to
desiccation, respirati on and sprouting. Ann. Applied. Biol., 83: 14 9-155.
14.
Abdirayimov, A., Odinaev , M., & Asilova, F. (2023). Qishloq xoʻjaligi va oziq
-ovqat
mahsulotlari sifat
koʻrsatkichlarini sensorik baholashning sifat tahlili usullarini
takomillashtirish.
Евразийский журнал математической теории и компьютерных
наук
,
3
(1),
–
B. 58
–
63.
15.
Abdirayimov A., Jabbarova Z., & Rajabov D. (2023). THE POSSIBILITY OF DEVELOPING
PECTIN RAW MATERIALS RESERVES IN UZBEKISTAN AND THE CREATION OF MODERN
PRODUCTION TECHNOLOGIES.
Journal of Agriculture & Horticulture
,
3
(5),
–
B. 54
–
58.
16.
Abdirayimov A., Xo’janazarova M., & Jabbarova
Z.
(2023). O‘ZBEKISTONDA PEKTIN XOM
ASHYO ZAHIRASINI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATI VA ZAMONAVIY ISHLAB CHIQARISH
TEXNOLOGIYALARINI YARATISH.
Евразийский журнал академических исследований
,
3
(9),
–
B. 215
–
222.
