EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 8, August 2025 ISSN 2181-2020
Page 12
EU RASI AN JOU RN AL OF ACAD EM I C RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
U I F =
8.1 |
SJI F =
5.685
www.in-academy.uz
Volume 2 Issue 12, November 2022 ISSN 2181-2020
Page 0
Volume 2
№
8
ISSN: 2181-2020
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
WAYS TO INCREASE ENERGY EFFICIENCY OF HEATING
SYSTEMS
T.G. Hazratkulova
Specialist of the Scientific Research Institute of Technical Normativity
and Standardization
https://doi.org/10.5281/zenodo.16870801
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 08
th
August 2025
Accepted: 13
th
August 2025
Online: 14
th
August 2025
This article discusses the issues of improving the energy
efficiency of heating supply systems based on the Presidential
Decree of the Republic of Uzbekistan dated March 11, 2025,
No. PP-100. It analyzes technical solutions such as
modernization of heating systems, expansion of centralized
heating coverage, implementation of individual heating
points, and modern technologies. The paper also includes
commentary on reducing natural gas consumption,
decreasing operational costs, and evaluating economic
effectiveness.
KEYWORDS
Heating
supply,
energy
efficiency, condensing boiler,
closed system, individual
heating
point,
ESCO,
modernization.
ПУТИ ПОВЫШЕНИЯ ЭНЕРГОЭФФЕКТИВНОСТИ СИСТЕМ ОТОПЛЕНИЯ
Т.Г. Хазраткулова
Специалист НИИ технического нормирования и стандартизации
https://doi.org/10.5281/zenodo.16870801
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 08
th
August 2025
Accepted: 13
th
August 2025
Online: 14
th
August 2025
В статье рассматриваются вопросы повышения
энергоэффективности
систем теплоснабжения в
соответствии
с
Постановлением
Президента
Республики Узбекистан от 11 марта 2025 года № ПП
-
100. Проанализированы такие технические решения,
как модернизация систем теплоснабжения, расширение
сферы
применения
централизованных
систем,
внедрение индивидуальных тепловых пунктов и
современных технологий. Также рассматриваются
вопросы снижения расхода природного газа, снижения
эксплуатационных
расходов
и
повышения
экономической эффективности.
KEYWORDS
Теплоснабжение,
энергоэффективность,
конденсационный котел,
закрытая
система,
индивидуальный
тепловой
пункт,
энергосервисная
компания, модернизация.
ISSIQLIK TA’MINOTI TIZIMLARINING ENERGIYA TEJAMKORLIGINI
OSHIRISH YO‘LLARI
T.G. Hazratqulova
Texnik me'yorlash va standartlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti mutaxassisi
gavharshodbegimhazratkulova@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16870801
ARTICLE INFO
ABSTRACT
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 8, August 2025 ISSN 2181-2020
Page 13
Received: 08
th
August 2025
Accepted: 13
th
August 2025
Online: 14
th
August 2025
Ushbu
maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
2025-yil 11-martdagi PP-100-sonli qarori asosida issiqlik
ta’minoti tizimlarida energiya samaradorligini oshirish
masalalari yoritilgan. Isitish tizimlarini modernizatsiya
qilish, markazlashtirilgan tizimlar qamrovini kengaytirish,
individual issiqlik punktlari va zamonaviy texnologiyalarni
joriy etish kabi texnik echimlar tahlil qilingan. Shuningdek,
tabiiy gaz sarfini kamaytirish, ekspluatatsiya xarajatlarini
pasaytirish va iqtisodiy samaradorlik haqida mulohazalar
keltirilgan.
KEYWORDS
Issiqlik ta’minoti, energiya
samaradorligi,
kondensatsion qozon, yopiq
tizim, individual issiqlik
punkti,
ESKO,
modernizatsiya.
KIRISH VA TADQIQOTNING ASOSLANISHI
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat
Mirziyoyevning 2025-yil 11-
martdagi “Uy
-
joy hamda bino-
inshootlarni issiqlik energiyasi bilan ta’minlash sohasini tubdan isloh qilish
hamda binolarning energiya samaradorligini oshirish chora-
tadbirlari to’g’risida”gi qarori (PP
-
100) asosida mamlakatimizda
issiqlik ta’minoti tizimlarining modernizatsiyasi va energiya
tejamkorligini oshirish yo’llari texnik va iqtisodiy tahlil qilinadi. Qarorda belgilangan chora
-
tadbirlar, jumladan, eski qozonxonalar va issiqlik tarmoqlarini yangilash, lokal qozonxonalarni
joriy etish, markazlashgan isitish tizimini kengaytirish hamda energiya samarador
texnologiyalarni tatbiq etish bo’yicha maqsadli vazifalar ko’rib chiqiladi.
O‘zbekiston energiya resurslarini tejash va ekologik barqarorlikni ta’minlash maqsadida
isitish tiz
imlarini isloh qilish bo’yicha keng ko’lamli dastur amalga oshirmoqda. 2025
-yil 11-
mart kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan imzolangan PP-100 qarori mamlakat
issiqlik ta’minoti tizimini tubdan isloh qilish va 2030
-yilgacha rivojlantirish strategiyasini
belgilab berdi. Ushbu islohotlar doirasida mavjud eskirgan qozonxonalar va issiqlik tarmoqlari
yangilanib, markazlashgan isitish tizimining qamrovi sezilarli darajada kengaytiriladi.
Markazlashgan isitish tizimiga ulanmagan ko’p kvartirali uy
-joylarda lokal qozonxonalar
qurilishi gaz sarfini kamida 20% ga kamaytirish imkonini beradi. Bundan tashqari, energiya
samaradorligini oshirish uchun individual issiqlik punktlari o‘rnatilishi, zamonaviy isitish
uskunalari va izolyatsiya texnologiyalarining joriy etilishi rejalashtirilmoqda.
Hozirgi vaqtda O‘zbekistondagi ko‘p qavatli uylarning katta qismi eski, samaradorligi past
bo’lgan isitish tizimlariga bog’langan. Eskirgan qozonxonalar va issiqlik tarmoqlari gaz
energiyasining katta qismini yo’qotishiga sabab
bo’ladi. Tizimdagi yo’qotishlar 38 foizga yetib,
bu iqtisodiy jihatdan katta zarar keltiradi va atrof-
muhitga salbiy ta’sir ko’rsatadi.
Markazlashgan issiqlik ta’minoti qamrovi hozirda atigi 37% ni tashkil etadi, bu esa
ko’plab uylarni lokal isitish tizimlariga bog’liq qiladi. Shuningdek, ko’p kvartirali uy
-joylarda
issiqlik nazoratining yo’qligi va hisoblagichlar o‘rnatilmaganligi energiya sarfini nazorat qilish
imkonini cheklaydi.
Issiqlik ta’minoti tizimlarining samaradorligini oshirish maqsadida quyid
agi texnik
yechimlar joriy etilmoqda:
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 8, August 2025 ISSN 2181-2020
Page 14
Yangi avlod kondensatsion gaz qozonlari
—
bu qurilmalar issiqlik samaradorligini 90
–
98% gacha yetkazadi va chiqindi gazlardagi issiqlik energiyasini qayta tiklash orqali tizimning
umumiy energiya samaradorligini sezilarli darajada oshiradi;
Individual issiqlik punktlari (IIP)
—
har bir bino uchun isitish hajmini mustaqil nazorat
qilish imkonini beruvchi qurilmalar bo’lib, ular energiya sarfini optimallashtirishga yordam
beradi hamda foydalanuvchilarning qulayligini oshiradi;
Markazlashgan isitish tizimini yopiq aylanishga o‘tkazish
—
issiqlik yo’qotishlarini
kamaytiruvchi samarali usul bo’lib, tizimdagi issiqlikning ajralib chiqishi va energiya
yo’qotilishi minimal darajaga tushiriladi;
Zamonaviy izolyatsiya materiallari
—
binolar va issiqlik tarmoqlarida issiqlik
yo’qotishlarini 40–
50% gacha kamaytirishga imkon beruvchi yuqori sifatli izolyatsiya
materiallari qo’llaniladi;
Quyosh batareyalari va issiqlik nasoslari
—
markazlashgan tizim bilan birga
qo’shimcha energiya
manbai sifatida ishlatiladi, bu esa tizimning umumiy energiya
samaradorligini yanada oshirishga xizmat qiladi.
Ushbu texnik yechimlar orqali issiqlik ta’minoti tizimlarining energiya samaradorligini
oshirish, tabiiy gaz va boshqa yoqilg’i sarfini kamaytiri
sh hamda atrof-
muhitga salbiy ta’sirni
minimallashtirishga erishiladi.
Issiqlik ta’minoti tizimlarini modernizatsiya qilish va energiya samaradorligini oshirish
bo’yicha amalga oshirilayotgan chora
-tadbirlarning iqtisodiy samaradorligini baholash muhim
ahamiyatga ega. Prezidentimiz qarori PP-100 doirasida rejalashtirilgan islohotlar natijasida gaz
sarfi kamida 20% ga kamaytirilishi kutilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, isitish tizimlarining
ekspluatatsiya xarajatlarini sezilarli darajada pasayishiga olib keladi.
Energiya tejash hisobiga 5 yillik muddat ichida amalga oshirilgan investitsiya loyihalari
o‘zini oqlashi prognoz qilinmoqda. Masalan, 100 xonadonli ko’p qavatli uyda isitish tizimini
modernizatsiya qilish natijasida yillik gaz sarfi va shu bilan bog’liq
xarajatlar sezilarli kamayadi.
Bu, o‘z navbatida, kommunal xizmatlar uchun to’lovlarning pasayishiga olib kelib, aholining
yashash sharoitlarini yaxshilaydi hamda ularning iqtisodiy farovonligini oshiradi.
Shuningdek, investitsiyalarni qoplash muddati qisqarishi, yangi texnologiyalarni joriy
etish orqali energetik mustaqillik va resurslarni tejash imkoniyatlarini oshirish kabi ijobiy
iqtisodiy ko‘rsatkichlar mavjud. Bu esa, umumiy milliy iqtisodiyotga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi
va energiya importiga bo’l
gan qaramlikni kamaytiradi.
O‘zbekiston issiqlik ta’minoti tizimini tubdan isloh qilish va energiya samaradorligini
oshirish borasida amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlar mamlakatning ijtimoiy-
iqtisodiy va ekologik rivojlanishiga katta hissa qo’s
hmoqda. Prezidentimiz qarori bilan qabul
qilingan strategik chora-
tadbirlar doirasida ilg’or texnologiyalarni joriy etish, markazlashgan
isitish tizimining qamrovini kengaytirish va energiya sarfini kamaytirishga qaratilgan
investitsiyalar amalga oshirilmoqda.
Ushbu islohotlar natijasida aholi va ijtimoiy soha muassasalari uchun isitish xarajatlari
sezilarli darajada kamayadi, bu esa fuqarolarning iqtisodiy farovonligini oshiradi hamda
kommunal xizmatlarga bo‘lgan umumiy xarajatlarni pasaytiradi. Shuningdek
, energiya
samaradorligi oshishi orqali tabiiy gaz va boshqa energiya resurslaridan tejashga erishiladi, bu
esa mamlakatning energiya mustaqilligini ta’minlashda muhim omil hisoblanadi.
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 8, August 2025 ISSN 2181-2020
Page 15
Ekologik nuqtai nazardan, issiqlik ta’minoti tizimlarining modernizats
iyasi va energiya
samarador texnologiyalarni joriy etilishi atmosfera ifloslanishini kamaytirishga xizmat qiladi.
Bu esa nafaqat inson salomatligini himoya qiladi, balki barqaror rivojlanish maqsadlariga
erishishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Shuningdek, us
hbu islohotlar yangi ish o‘rinlarini yaratish, mahalliy sanoatni
rivojlantirish va innovatsiyalarni keng joriy etish orqali iqtisodiyotning turli tarmoqlarini
rag’batlantiradi. Energiya tejamkor texnologiyalarni qo’llash va yangi moliyaviy mexanizmlarni
joriy etish energiya xizmatlari sohasida yangi bozorlarni shakllantirishga yordam beradi.
Kelgusida quyidagi tavsiyalar amalga oshirilishi lozim:
Energiya samaradorligi bo’yicha mavjud loyihalarning samaradorligini muntazam
monitoring qilish va ularni optimallashtirish;
Texnik va iqtisodiy jihatdan samarali yangi texnologiyalarni sinovdan o‘tkazish va keng
joriy etish;
Aholi va korxonalar orasida energiya tejash madaniyatini shakllantirishga qaratilgan
targ’ibot va ta’lim ishlarini kuchaytirish;
Davlat va xu
susiy sektor o‘rtasida hamkorlikni yanada mustahkamlash va
investitsiyalarni jalb qilishni kengaytirish;
Energiya xizmatlari kompaniyalari (ESKO) faoliyatini qo‘llab
-quvvatlash hamda ularning
faoliyatini yanada samarali qilish uchun tegishli huquqiy va moliyaviy mexanizmlarni
takomillashtirish.
Umuman olganda, O‘zbekiston issiqlik ta’minoti tizimining modernizatsiyasi milliy
iqtisodiyot barqarorligini ta’minlash, aholining hayot sifatini yaxshilash va ekologik holatni
yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu
sohadagi islohotlarni samarali amalga oshirish
mamlakatning uzoq muddatli ijtimoiy-
iqtisodiy maqsadlariga erishishda muhim omil bo‘lib
xizmat qiladi.
References:
1.
“Uy
-joy hamda bino-
inshootlarni issiqlik energiyasi bilan ta’minlash sohasini tubdan isloh
qilish hamda binolarning energiya samaradorligini oshirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori PP
-100, 11 mart 2025 yil.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi. (2024). “Markazlashtirilgan issiqlik
ta’minoti
tizimlarining modernizatsiyasi va energiya samaradorligi”. Toshkent: Energetika
vazirligi nashri.
3.
Esco International. (2023). Energy Service Companies (ESCO): Improving Energy
Efficiency in Public and Private Sectors. Retrieved from
4.
Alimov, B., & Karimova, D. (2023). “Modern Heating Systems and Their Impact on Energy
Efficiency in Multi-
storey Buildings”.
Journal of Engineering and Energy Management
, 12(3), 45-
58.
5.
UNECE. (2022). “Energy Efficiency in District Heating and Cooling”. United Nations
Economic Commission for Europe.
6.
International Energy Agency (IEA). (2021). “Energy Efficiency 2021”. IEA
Publications.
https://iea.org/reports/energy-efficiency-2021
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 8, August 2025 ISSN 2181-2020
Page 16
7.
Tursunov, M. (2024). “Gaz qozonxonalarining yangi avlodi va energiya samaradorligi”.
O‘zbekiston Muhandislik Jurnali
, 8(1), 23-33.
8.
Rashidov, A., & Islomov, F. (2023). “Issiqlik ta’minoti tizimlar
ining ekologik va iqtisodiy
samaradorligini oshirish yo‘llari”.
O‘zbekiston Respublikasi Ilmiy Tadqiqotlari
, 5(2), 67-79.
9.
World Bank Group. (2022). “Uzbekistan Energy Efficiency Project”. Retrieved from
10.
Rasulov, J. (2024). “Zamonaviy izolyatsiya materiallari va energiya tejash imkoniyatlari”.
Texnologiya va Energiya
, 10(2), 12-22.
11.
Абдирайимов А., Асилова Ф., & Умаров А. (2023).
Ishlab chiqarish korxonalarida
mahsulot sifatini nazorat qilish tizimini takomillashtirish.
Евразийский журнал
академических
исследований
,
3
(3),
44
–49.
извлечено
от
