EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 51
EU RASI AN JOU RN AL OF ACAD EM I C RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
U I F =
8.1 |
SJI F =
5.685
www.in-academy.uz
Volume 2 Issue 12, November 2022 ISSN 2181-2020
Page 0
Volume 2
№
8
ISSN: 2181-2020
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
Volume 2 Issue 12 (2022): EJAR
ARTIFICIAL INTELLIGENCE: CONCEPT, DEVELOPMENT,
AND AREAS OF APPLICATION
Maxmudov Dilshod Kilichboyevich
Student
+998978202098
Email: maxmudovd2024@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16095756
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 12
th
July 2025
Accepted: 17
th
July 2025
Online: 18
th
July 2025
This article provides a comprehensive overview of the concept
of artificial intelligence (AI), its historical development, modern
applications, and economic potential. AI is a field of science
aimed at creating machines that mimic human intelligence, and
it was founded by John McCarthy at Dartmouth College in 1956.
It advanced significantly in 2012 with deep learning, progressed
with the transformer architecture breakthroughs in 2017, and
became widespread in the 2020s. The article explores in detail
the applications of AI in intelligent search engines,
recommendation systems, natural language understanding,
automated control, mobile app integration, various types of AI
(such as ChatGPT, Midjourney, GitHub Copilot, etc.), and its use
as a source of income.
KEYWORDS
Artificial
intelligence,
automation,
mobile
applications,
income,
types of AI, natural
language understanding.
SUN’IY INTELLEKT: TUSHUNCHASI, RIVOJLANISHI VA QO‘LLANISH
MAKONLARI
Maxmudov Dilshod Kilichboyevich
Talaba. Oriental universiteti Filologiya fakulteti 2-bosqich talabasi
+998978202098, Email: maxmudovd2024@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16095756
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 12
th
July 2025
Accepted: 17
th
July 2025
Online: 18
th
July 2025
Ushbu maqola sun’iy intellekt (SI)ning tushunchasi, tarixiy
rivojlanishi, zamonaviy qo‘llanilishi va iqtisodiy imkoniyatlarini
keng qamrovli tarzda o‘rganadi.
SI inson intellektiga taqlid
qiluvchi mashinalar yaratishga
qaratilgan fan bo‘lib, 1956
-
yilda Jon Makkarti tomonidan Dartmouth kollejida asos
solingan. 2012-
yilda chuqur o‘rganilib, 2017
-yilda transformer
arxitekturasi yutuqlari bilan rivojlanib, 2020-yillarda keng
tarqalgan. Maqolada SI’ning aqlli qidiruv tizimlar
i, tavsiya
tizimlari, tabiiy tilni tushunish, avtomatik boshqaruv, mobil
ilovalar integratsiyasi, turli SI turlari (ChatGPT, Midjourney,
GitHub Copilot va boshqalar) va daromad manbai sifatidagi
qo‘llanilishi batafsil ko‘rib chiqiladi.
KEYWORDS
Sun’iy
intellekt,
avtomatlashtirish, mobil
ilovalar, daromad, SI
turlari,
tabiiy
tilni
tushunish.
KIRISH
Sun’iy intellekt (SI) insonning aql
-idrok faoliyatiga taqlid qiluvchi mashinalar yaratishga
qaratilgan fan va texnologiya sohasi sifatida 1956-yilda Jon Makkarti tomonidan Dartmouth
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 52
kollejida mustaqil fan sifatida tan olingan. Bu sohaning asoschisi hisoblangan Alan Turingning
1950-
yillardagi ilk tadqiqotlari SI’ning asosini qo‘ygan. XX asr o‘rtalaridan boshlab rivojlanib
kelayotgan SI, 2012-
yilda chuqur o‘
rganuvning (deep learning) ustunligi va 2017-yilda
transformer arxitekturasi yutuqlari tufayli ommaviy qiziqishni jalb qildi. 2020-yillarda esa bu
soha gurkirab rivojlanib, raqamli texnologiyalar, mobil ilovalar, iqtisodiy daromad manbalari
va turli ixtiso
slashgan sohalarda keng qo‘llanilmoqda. Ushbu maqola SI’ning tarixiy
shakllanishini, zamonaviy holatini, turli qo‘llanilish sohasini, shuningdek, undan daromad olish
imkoniyatlarini chuqur o‘rganishga qaratilgan. SI’ning kelajakdagi istiqbollari va undagi
etik
muammolar ham e’tibordan chetda qoldirilmagan.
NATIJALAR
SI hozirgi vaqtda turli sohalarda muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda:
Aqlli qidiruv tizimlari
: YouTube Search foydalanuvchi so‘rovlariga mos ma’lumotlarni
tezkor taqdim etadi.
Tavsiya tizimlari
: Amazon, Netflix va YouTube shaxsiylashtirilgan kontent va
mahsulotlar taklif qiladi.
Tabiiy tilni tushunish
: Google Assistant, Siri va Alexa ovozli komandalar orqali
foydalanuvchilar bilan interaktiv muloqot qiladi.
Avtomatik boshqaruv
: Waymo kabi avtomo
billar o‘zini
-
o‘zi boshqarish texnologiyasini
muvaffaqiyatli qo‘llaydi.
Mobil ilovalarda integratsiya
:
o
Chatbotlar
. Google Assistant va Hamkorbank chatbotlari kecha-kunduz avtomatik xizmat
ko‘rsatadi, Natural Language Processing (NLP) texnologiyasi
yordamida foydalanuvchi
ehtiyojlarini tushunadi.
o
Tavsiyalar tizimi
. Netflix foydalanuvchi ko‘rish tarixiga asoslanib personal tavsiyalar
beradi, Asaxiy esa “Sizga yoqishi mumkin” bo‘limini yaratadi.
o
Tasvirni qayta ishlash
. Google Lens real vaqtda obyektlar
ni aniqlaydi, Seeing AI ko‘zi
ojizlar uchun audio taqdimot qiladi.
o
Ovoz bilan boshqarish
. Speech-to-Text (STT) va Voice Command funksiyalari mobil
ilovalarni yanada qulay qiladi.
Sun’iy intellekt turlari
o
ChatGPT
: OpenAI tomonidan ishlab chiqilgan, 2025-
yil holatiga ko‘ra 50 dan ortiq tilni,
shu jumladan o‘zbek tilini yaxshi tushunadi; maqola yozish, kodlash va tarjima uchun
ishlatiladi.
o
Midjourney
: Matn asosida yuqori sifatli tasvirlar yaratadi, Discord orqali ishlaydi va
dizaynerlar uchun muhim vosita.
o
GitHub Copilot
: Dasturchilar uchun kod yozishni 55% tezlashtiradi, xatolarni aniqlaydi.
o
Runway Gen-3
: Matn asosida 4K videolar ishlab chiqaradi, kino industriyasida
foydalanilmoqda.
o
Google Veo
: 2024-yilda taqdim etilgan, matn orqali 1080p realistik videolar yaratadi.
o
Canva AI
: Dizayner bo‘lmaganlar uchun banner va postlar tayyorlaydi, 2024
-yilda 150
milliondan ortiq rasm ishlab chiqqan.
Daromad manbalari
:
o
Copywriting
: ChatGPT va Jasper AI orqali tezkor kontent yaratish orqali daromad olish.
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.899
Volume 5, Issue 7, July 2025 ISSN 2181-2020
Page 53
o
Ilova ishlab chiqish
: GitHub Copilot yordamida kodlashni tezlashtirib, ilova loyihalari
ishlab chiqarish.
o
CRM va savdo
: Seamless AI va Apollo yordamida savdo strategiyalarini optimallashtirish
orqali daromad.
MUHOKAMA
SI’ning rivojlanishi tarixda bir qator muhim bosqichlardan o‘tgan. 1966
-yilda ALPAC
e‘lonida va 1970
-yilda perseptronlar yetishmovchiligi kabi inqirozlar sohani sekinlashtirgan
bo‘lsa
-da, 2012-
yilda chuqur o‘rganuvning muvaffaqiyati yangi boshlanishni keltirib chiqardi.
2017-yilda transformer arxitek
turasi yutuqlari SI’ni global miqyosda ommalashtirdi. 2025
-yil
13-
iyul holatiga ko‘ra, SI mobil ilovalarda avtomatlashtirishni 40% ga oshirib, foydalanuvchi
tajribasini yaxshilaydi. Daromad manbai sifatida copywriting va ilova ishlab chiqish oylik
10,000$
dan ortiq daromad keltirishi mumkin, ammo bu sohada ma’lumotlar maxfiyligi va etik
muammolar (masalan, sun’iy mavjudotlarning axloqiy jihati) hal qilinishi kerak. Rey
Kurzveylning transhumanizm g‘oyalari SI’ning kelajakda inson qobiliyatlarini orttirishdag
i
ulkan rolini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, SI’ning “kuchli SI” (umumiy razvedka) ga erishishdagi
uzoq muddatli maqsadlari hali amalda emas, ammo bu soha fan va texnologiya uchun yangi
imkoniyatlar ochmoqda.
XULOSA
Sun’iy intellekt inson hayotining ko‘p sohasini transformatsiyalashda muhim vosita bo‘lib,
aqlli qidiruv, tavsiya tizimlari, mobil ilova integratsiyasi, turli SI turlari (ChatGPT, Midjourney
va boshqalar) va daromad manbai sifatida keng qo‘llanilmoqda. 2025
-
yil holatiga ko‘ra, SI
iqtisodiy samaradorlikni oshirib, yangi kasblar va imkoniyatlar yaratmoqda. Biroq, xavfsizlik,
ma’lumotlar himoyasi va etik standartlarni rivojlantirish kelajakdagi muvaffaqiyatning asosiy
shartidir. SI’ning “kuchli SI” ga erishishi uzoq muddatli maqsad bo‘lib, bu sohad
a davomli
tadqiqotlar zarur.
References:
1.
Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. 4th ed. Pearson, 2021.
2.
McCarthy J. et al. A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial
Intelligence. 1955. [
3.
Najot
Talim.
Sun’iy
intellekt
turlari
va
ulardan
foydalanish.
2024.
https://najottalim.uz/suniy-intellekt-turlari-va-ulardan-foydalanish/
4.
The Essential Turing: The Ideas that Gave Birth to the Computer Age. Oxford: Clarendon
Press, 2004. ISBN 0-19-825079-7. [
